Β.Βορύλλα – Σ. Λάχλου, Ψηφιακή Αφήγηση

???????????????????????????????Η Ψηφιακή Αφήγηση ως εργαλείο ανάπτυξης των δεξιοτήτων και του γραμματισμού του 21ου αιώνα

Σοφία Λάχλου, Βαρβάρα Βορύλλα

H ψηφιακή αφήγηση, δηλαδή η δημιουργία ενός εικονογραφημένου σεναρίου όπου συνδυάζεται ο λόγος με την εικόνα (ακίνητη ή κινούμενη) και τη μουσική, μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην εκπαίδευση για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων και του γραμματισμού του21ου αιώνα. Πρόκειται ουσιαστικά για το συνδυασμό της προφορικής αφήγησης με πολυμέσα (εικόνα, βίντεο, μουσική, ήχος).
Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει παρατηρηθεί η ικανότητα των παιδιών που μεγαλώνουν σε ένα ψηφιακό κόσμο να ερμηνεύουν τη σχέση περιεχομένου (content) και επένδυσης (context) και να χτίζουν τις δικές τους μικρές, απλές ιστορίες, οργανώνοντας και βάζοντας σε ακολουθία τις ιδέες τους και αναλύοντας το συμβολισμό μιας εικόνας. Για τους λόγους αυτούς, η ψηφιακή αφήγηση στην εκπαίδευση εντάχθηκε ως μια πρακτική εφαρμογή ανάπτυξης των δεξιοτήτων του 21ου αιώνα (γνωστά ως 4Cs: critical thinking, creativity, collaboration, communication):

  • Κριτική σκέψη: οι μαθητές επιλέγουν κριτικά το περιεχόμενο της ταινίας τους και την οπτικοακουστική επένδυση, επιλύουν προβλήματα/διλήμματα και λαμβάνουν αποφάσεις.
  • Δημιουργικότητα: οι μαθητές αφήνονται να δημιουργήσουν χρησιμοποιώντας τη φαντασία τους και τις εμπειρίες τους για να εκφραστούν.
  • Συνεργασία: οι μαθητές δουλεύουν συνεργατικά για τη δημιουργία της ταινίας αναλαμβάνοντας διαφορετικούς ρόλους εάν δουλεύουν σε ομάδες (π.χ. Συλλέκτης-παραγωγός οπτικού υλικού, Συγγραφέας, Μουσικός παραγωγός, Μοντέρ, Αφηγητής).
  • Επικοινωνία: οι μαθητές αναπτύσσουν δεξιότητες επικοινωνίας ενώ εργάζονται ομαδικά και παράλληλα δημιουργούν ευκαιρίες για επικοινωνία αναπτύσσοντας τον πολυγραμματισμό του 21ου αιώνα (literacy) που περιλαμβάνει τις παρακάτω όψεις (Brown κ.α., 2005):

Ψηφιακός γραμματισμός: ικανότητα να επιβιώνεις σε μια συνεχώς διευρυνόμενη κοινότητα έχοντας τη δυνατότητα να εκφραστείς κατάλληλα, να συλλέξεις πληροφορίες και να συνεργαστείς χρησιμοποιώντας ψηφιακά μέσα.

Οπτικός γραμματισμός: ικανότητα να ερμηνεύεις αλλά και να εκφράζεσαι μέσα από τη σημειολογία της εικόνας.

Τεχνολογικός γραμματισμός: ικανότητα να χρησιμοποιείς Η/Υ και άλλες συσκευές (π.χ. ψηφιακή φωτογραφική μηχανή, κινητό τηλέφωνο, i-pod, i-pad κτλ) για τη βελτίωση της μάθησης και της απόδοσης.

Πληροφοριακός γραμματισμός: ικανότητα να αναζητάς, να εντοπίζεις, να αξιολογείς και να συνθέτεις την πληροφορία.

Παγκόσμιος γραμματισμός: ικανότητα να μπορείς να ερμηνεύεις την πληροφορία από μια παγκόσμια οπτική γωνία.

Περιγραφή της διαδικασίας

• Στάδια που μπορούν να υλοποιηθούν στην τάξη:
1. Η διαδικασία της δημιουργίας μιας ψηφιακής ιστορίας ξεκινάει με τη σύλληψη μιας ιδέας: η αφετηρία μπορεί να είναι είτε η ιστορία και να αναζητηθεί η επένδυση με το κατάλληλο οπτικοακουστικό υλικό, είτε το οπτικό υλικό (φωτογραφίες, ζωγραφιές κτλ) και να οδηγήσει στη συγγραφή μιας ιστορίας. Αναλόγως της ιδέας ακολουθεί η αναζήτηση και η έρευνα για τη συγγραφή της ιστορίας.
2. Στη συνέχεια συγγράφεται το σενάριο.
• Στάδια που υλοποιούνται στο εργαστήριο Η/Υ:
3. Συλλέγουμε ή δημιουργούμε εικόνες/ήχο/βίντεο. Οι εικόνες που θα αποτελέσουν την οπτική βάση της ιστορίας μπορεί να είναι: φωτογραφίες που έχουν ληφθεί με την ψηφιακή φωτογραφική μηχανή ή το κινητό τηλέφωνο, εκτυπωμένες φωτογραφίες ή ζωγραφιές ή εξώφυλλα βιβλίων που έχουν σκαναριστεί, ή εικόνες που έχουμε ανασύρει από το διαδίκτυο π.χ. από τον ιστότοπο flickr. Ο ήχος θα μπορούσε να είναι μουσική σε ψηφιακή μορφή που θα εντείνει τη συναισθηματική χροιά ή/και ήχοι που θα βοηθήσουν στην έκφραση του μηνύματος, π.χ. ήχος της βροχής από ιστοτόπους όπως το freesound.org. Στην πολυμεσική επένδυση της ιστορίας θα μπορούσε να υπάρχει και βίντεο, είτε από βιντεοκάμερα/ψηφιακή φωτογραφική μηχανή, είτε από το διαδίκτυο.
4. Σχεδιάζουμε τη ροή της ιστορίας χρησιμοποιώντας πλαίσια ιστοριογραμμής (storyboards).
5. Συνενώνουμε το σενάριο με τα ψηφιακά μέσα που αναφέρθηκαν παραπάνω χρησιμοποιώντας ένα κατάλληλο λογισμικό π.χ. Windows Movie Maker. Μοιραζόμαστε το προϊόν της δημιουργίας μας: με προβολή σε κοινό (συμμαθητές, γονείς κτλ.), με ανάρτηση στην ιστοσελίδα του σχολείου, με ανάρτηση σε μέσα διάθεσης στην ευρύτερη κοινότητα (π.χ. youtube) λαμβάνοντας υπόψη όλες τις προϋποθέσεις διαφύλαξης προσωπικών δεδομένων. Η δε προβολή στο σχολείο μπορεί να λάβει εορταστικό χαρακτήρα με συνεντεύξεις από τους δημιουργούς, επίσημες ευχαριστίες κ.α.
6. Προβαίνουμε σε ανατροφοδότηση-αναστοχασμό: το στάδιο αυτό είναι πολύ σημαντικό γιατί ασκεί τους μαθητές στην ενεργό ακρόαση και παρακολούθηση αναπτύσσοντας την ιδιότητα όχι μόνο του δημιουργού αλλά και του ακροατή/θεατή που κριτικά αντιμετωπίζει το προϊόν της δημιουργίας.

Προτάσεις εισαγωγής της ψηφιακής αφήγησης στην εκπαιδευτική διαδικασία

  • Η Ψηφιακή Αφήγηση ως αυτόνομο project στα πλαίσια ενός προγράμματος σχολικών δραστηριοτήτων
  • Στα πλαίσια προγραμμάτων Σχολικών Δραστηριοτήτων (Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Αγωγής Υγείας, Πολιτιστικών Θεμάτων) ως δραστηριότητα έκφρασης (π.χ. αποτίμηση μιας μελέτης πεδίου), ως δράση (έκφραση και κοινοποίηση προβληματισμού και προτροπή ανάληψης πρωτοβουλίας προς την κοινότητα) και ως εργαλείο αξιολόγησης του προγράμματος (έκφανση του βαθμού επίτευξης των στόχων του προγράμματος).
  • Ως εργαλείο ανάπτυξης της γλωσσικής ικανότητας (στη μητρική ή στην ξένη γλώσσα) καθώς μπορεί να αποτελέσει άσκηση δημιουργικής γραφής. Ενδεικτικές δραστηριότητες θα μπορούσαν να είναι: Τεχνική της αλφαβήτας, Παραμυθοσαλάτα, Τίτλος ιστορίας, Σύνθεση διαφορετικών λέξεων (βλ. Τζάνι Ροντάρι, 2003).
  • Στα πλαίσια άλλων γνωστικών αντικειμένων (π.χ. ιστορία) με ενημερωτικό περιεχόμενο.

Πρακτική εφαρμογή: μια εμπειρία στο ελληνικό σχολείο

Τόπος, χρόνος διεξαγωγής και εμπλεκόμενες τάξεις
Η δράση «Ψηφιακή αφήγηση» υλοποιήθηκε στην ελληνική Πρωτοβάθμια εκπαίδευση και συγκεκριμένα στην τάξη του ολοήμερου τμήματος του 3ου Δημοτικού Σχολείου Παιανίας τη σχολική χρονιά 2013-2014. Στη δράση πήραν μέρος συνολικά 19 μαθητές (13 μαθητές Β΄-Γ΄τάξης, 6 μαθητές Δ΄- ΣΤ΄τάξης). Η δράση αποτέλεσε προέκταση δράσεων ενταγμένων σε σχολικό πολιτιστικό πρόγραμμα που είχε τίτλο « Αγαπώ το βιβλίο». Συνολικά το πρότζεκτ περιελάμβανε ανάγνωση παιδικών βιβλίων, εικαστική έκφραση με θέματα από τα βιβλία και δημιουργική γραφή. Οι μαθητές έγραψαν τα δικά τους μικρά βιβλιαράκια με την χρήση των ΤΠΕ, τα εικονογράφησαν και στη συνέχεια έφτιαξαν τις ταινιούλες τους που περιείχαν την εικαστική και την προφορική αφήγηση των μικρών ιστοριών τους. Τη δράση υλοποίησε η εκπαιδευτικός του ολοήμερου (ειδικότητας γαλλικής γλώσσας). Για τη δημιουργία των έργων χρησιμοποιήθηκαν δύο φορητοί ηλεκτρονικοί υπολογιστές.

Τα έργα των μαθητών είναι αναρτημένα στο blog του σχολείου http://blogs.sch.gr/3dimpaian/ολοήμερο-τμήμα-2/

ΒΙΝΤΕΟ μαθητών. ΨΗΦΙΑΚΗ ΑΦΗΓΗΣΗ

Ένας μυρμηγκοφάγος χορτοφάγος

Η χαρουπιά

Ένας σκύλος και μια γάτα μια φορά

Η ερωτευμένη γάτα

Ο πειρατής κι ο νάνος

Η αναποδιά. Χα,χα

Η άτυχη γάτα η Σισή

Μεθοδολογική προσέγγιση και στόχοι της δράσης

Η δράση «Ψηφιακή αφήγηση» στόχευσε την ανάπτυξη των δεξιοτήτων (4Cs) και του πολυγραμματισμού, όπως αναφέρθηκαν παραπάνω. Επίσης, στηρίχτηκε στις παιδαγωγικές αρχές της διαφοροποιημένης διδασκαλίας/ μάθησης (βλ. Kahn, 2010) και της βιωματικής μάθησης (βλ. μέθοδος πρότζεκτ και παιδαγωγική Freinet, στο Perrenoud, 2007), η οποία:
• προάγει τη μάθηση μέσω εμπειρίας (βιωματική μάθηση)
• καλλιεργεί την ελεύθερη έκφραση των μαθητών
• ενισχύει το πνεύμα της συνεργασίας και το κίνητρο για μάθηση
• αναπτύσσει κριτικό πνεύμα στους μαθητές και δημοκρατικό κλίμα στην τάξη και στο σχολείο
Οι κύριοι στόχοι που τέθηκαν από την εκπαιδευτικό της τάξης για τη δράση «Ψηφιακή αφήγηση» ήταν οι μαθητές να νοιώσουν τη χαρά της έκφρασης και της δημιουργίας και να χρησιμοποιήσουν τη γλώσσα και την τέχνη ως μέσο έκφρασης και επικοινωνίας (στη χρηστική και κοινωνιογλωσσική της διάσταση).
Επιπλέον, η επιλογή των δραστηριοτήτων στόχευαν στη βελτίωση των γλωσσικών δεξιοτήτων (ανάγνωσης και γραφής) και των ψηφιακών δεξιοτήτων (ψηφιακό γραμματισμό), στην ανάπτυξη της φαντασίας και της δημιουργικότητας των μαθητών και στην ενθάρρυνση της συνεργασίας. Τέλος, στόχος ήταν να δοθεί κίνητρο για μάθηση και να γίνει το ίδιο το μάθημα ενδιαφέρον και ελκυστικό.

Στάδια εφαρμογής της δράσης «Ψηφιακή αφήγηση»

Η δράση «Ψηφιακή αφήγηση» από την επινόηση των ιστοριών έως την παραγωγή των μικρών ταινιών εκτυλίχθηκε σε διάστημα δύο μηνών και σε σύνολο συνολικά 16 διδακτικών ωρών (2 ωρών εβδομαδιαίως). Τα στάδια εφαρμογής της δράσης ήταν τα παρακάτω:
• Συζήτηση για τη δράση, εκδήλωση ενδιαφέροντος από τους μαθητές
• Επιλογή των θεμάτων ατομικά και από ομάδες 2 ή 3 μαθητών
• Συνεργασία στις ομάδες για τη συγγραφή των ιστοριών
• Συνεργασία για τη δημιουργία των σχεδίων της εικονογράφησης
• Σάρωση των σχεδίων και επεξεργασία (προσαρμογή, περικοπή εικόνων)
• Δημιουργία μικρών ταινιών με το λογισμικό Windows Movie Maker:
o Εισαγωγή εικόνων (σκαναρισμένων σχεδίων)
o Πληκτρολόγηση και εισαγωγή κειμένων σε μορφή λεζάντας
o Προετοιμασία για την ηχογράφηση (κατανομή κειμένου, δοκιμές ανάγνωσης)
o Δημιουργία και εισαγωγή ηχογραφημένης αφήγησης
o Επιλογή και προσθήκη μουσικής επένδυσης
o Εισαγωγή σελίδας τίτλου και τέλους με όλους τους συντελεστές της παραγωγής
o Προσθήκη οπτικών εφέ
o Δημοσίευση ταινιών
• Ανάρτηση των έργων στην σχολική ιστοσελίδα, έπαινοι και επιβράβευση των μαθητών στη σχολική κοινότητα

Προϋποθέσεις ανάπτυξης της δράσης

  • Για την ανάπτυξη της δράσης πρέπει, βέβαια, να υπάρχουν και οι απαραίτητες προϋποθέσεις, όπως:
  • Προώθηση της διαθεματικότητας και των βιωματικών δράσεων στο σχολείο
  • Τεχνολογικός εξοπλισμός και χρήση διαδικτύου
  • Κατάλληλα λογισμικά προγράμματα σε Η/Υ (πχ. movie maker)
  • Εκπαιδευτικοί επιμορφωμένοι στις ΤΠΕ και ανοιχτοί σε νέες μεθόδους
  • Πρόσβαση των μαθητών στο εργαστήριο Πληροφορικής
  • Συνεργασία της εκάστοτε διεύθυνσης του σχολείου

Βιβλιογραφία

Brown, J., Bryan, J. & Brown, T. (2005). Twenty-First Century Literacy and Technology in K-8 Classrooms. Στο Innovate: Journal of Online Education, 1(3), ανακτήθηκε 3 Μαρτίου 2014, από http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download;jsessionid=29C746DDA4C138A1E905CAF176450BFE?doi=10.1.1.186.5118&rep=rep1&type=pdf
Bull, G., & Kajder, S. (2005). Digital Storytelling in the Language Arts Classroom. Learning & Leading with Technology, 32(4), 46-49. Ανακτήθηκε 5 Ιανουαρίου 2014 από http://www.digitalstoryteller.org/docs/DigitalStorytelling.pdf
ICEM (2002). La pédagogie Freinet, des principes, des pratiques , Ed. ICEM n°31. Ανακτήθηκε στις 5 Απριλίου από http://www.icem-pedagogie-freinet.org.
Kahn, S. (2010). Pédagogie différenciée. Εditions De Boeck.
Lambert, J. (2010). Digital Storytelling Cookbook. Berkeley: Digital Diner Press.
Perrenoud, Ph. (1999). Apprendre à l’école à travers des projets : pourquoi ? comment? Ανακτήθηκε στις 6 Φεβρουαρίου από http://www.unige.ch/fapse/SSE/teachers/perrenoud/php_main/php_1999/1999_17.html.
Przesmycki, H. (1991). Pédagogie différenciée. Paris : Hachette.
Robin, B. (2013). The Educational Uses of Digital Storytelling Website
http://digitalstorytelling.coe.uh.edu
Κοτρωνίδου, Ι. & Τόζιου Τ. (2011). Η Ψηφιακή αφήγηση στο σχολείο. Θεσσαλονίκη: Ζήτη.
Ροντάρι, Τ. (2003). Γραμματική της φαντασίας: Εισαγωγή στην τέχνη να επινοείς ιστορίες. Αθήνα: Μεταίχμιο.
Σεραφείμ, Κ. & Φεσάκης Γ. (2010). Ψηφιακή αφήγηση: Επισκόπηση λογισμικών στα Πρακτικά του Συνεδρίου «Ψηφιακές και Διαδικτυακές Εφαρμογές στην Εκπαίδευση»: Βέροια, 23-25/4/2010. Ανακτήθηκε 3 Σεπτεμβρίου 2013 από http://www.ekped.gr/praktika10/gen/138.pdf.
Τσιλιμένη, (2007). «Η αφήγηση στη σύγχρονη εποχή: γενική και ειδική θεώρηση. Δυνατότητες και περιορισμοί για μια νέα συνάντηση του σύγχρονου ανθρώπου με την προφορική τέχνη του λόγου» στο Αφήγηση και Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, Παντελεήμονας Πιερίας: ΚΠΕ Ανατ. Ολύμπου.
Χρυσαφίδης, Κ., (1994). Βιωµατική-επικοινωνιακή διδασκαλία. Η εισαγωγή της µεθόδου project στο σχολείο. Αθήνα: Gutenberg.

Η Σοφία Λάχλου είναι εκπαιδευτικός Γαλλικής Γλώσσας Δ/θμιας και Π/θμιας Εκπ/σης (solahlou@ath.forthnet , http://users.sch.gr/solahlou)
Η Βαρβάρα Βορύλλα είναι εκπαιδευτικός Αγγλικής Γλώσσας, Υπεύθυνη Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δ/νσης Α/θμιας Εκπ/σης Ανατ. Αττικής (veravorylla@sch.gr)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s