ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΕΧΟΥΡΙΤΗΣ, Κριτική Παιδαγωγική

ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΕΧΟΥΡΙΤΗΣ, ΣΤΕΛΕΧΟΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΣΥΣΤΗΜΙΚΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ
Στο χώρο της Κριτικής Παιδαγωγικής, η κριτική επιστημολογική κατεύθυνση εκφράζεται με την Κριτική ή Χειραφετική Παιδαγωγική, όπως τη διαμόρφωσαν οι Dewey, Freire, Giroux κ.α.
Βασικό κοινωνικό και εκπαιδευτικό πρόβλημα, κατά τους εκπροσώπους της κριτικής Παιδαγωγικής, είναι η ανισότητα, η εξάρτηση και η αλλοτρίωση.

Γι’ αυτό θέτουν ως πρωταρχικό σκοπό της εκπαίδευσης την ατομική και κοινωνική χειραφέτηση, την οποία ορίζουν ως τη δυνατότητα αυτοπραγμάτωσης του ατόμου μέσα σε συνθήκες κοινωνικής ελευθερίας, αυτοπροσδιορισμού και αυτόνομης κοινωνικής δράσης, που υπαγορεύεται από την κριτική ανάλυση των κοινωνικών καταστάσεων. Προϋπόθεση για όλα αυτά είναι η δημιουργία κριτικής συνείδησης, που κατανοεί τα κοινωνικά προβλήματα και ενεργοποιεί την κοινωνική δράση με σκοπό την κοινωνική χειραφέτηση.

Η χειραφετητική κριτική παιδαγωγική, η οποία προτάσσει «την απελευθέρωση του ανθρώπου», τον «εξανθρωπισμό των καταπιεστικών κοινωνικών δομών» τη «μεταλλαγή του κόσμου και της ιστορίας» (Freire P. 1974: 34, 42), τη «συνειδητοποίηση του ανθρώπου, που στοχάζεται κριτικά» (Freire P. 1977), την προσέγγιση της υπαρξιακής στιγμής, όπου «συμμετέχεις» (participate) επικοινωνώντας και συναισθανόμενος τους συνανθρώπους σου (Freire P. 2003: 162-164), την ενίσχυση του «δημοκρατικού προοδευτικού σχολείου για μαθητές και εκπαιδευτικούς» (Freire P. 1998: 65, 74).

«Η αγωγή του καταπιεζόμενου» είναι το πιο διαδεδομένο βιβλίο του κριτικού παιδαγωγού Paulo Freire, αλλιώς ο τίτλος του θα μπορούσε να ήταν: «Η παιδεία ως πράξη απελευθέρωσης».

Είναι αφιερωμένο «στους καταπιεσμένους, σε αυτούς που υποφέρουν και πολεμάνε στο πλευρό τους».

Το περιεχόμενο του βιβλίου αφορά στη μόρφωση ως άσκηση ελευθερίας, στην κοινωνική αλλαγή για την καλλιέργεια μιας ταυτότητας που θα επιτρέψει στους ανθρώπους να αντιλαμβάνονται, να ερμηνεύουν, να κριτικάρουν και τελικά να μεταμορφώνουν τον κόσμο τους.

Στην «Παιδαγωγική των καταπιεσμένων» ο Paulo Freire(1974) αναγνωρίζει την ανάγκη της ελευθερίας ως προϋπόθεση της ανθρώπινης ανάπτυξης. Η ελευθερία, λέει ο Freire είναι «απαραίτητη προϋπόθεση για την αναζήτηση της ανθρώπινης ολοκλήρωσης».

Η προσέγγιση που κάνει ο Freire στο πρόβλημα της εκπαίδευσης ξεκινά από τις φιλοσοφικές του θέσεις για τον άνθρωπο και τον περίγυρό του.

Ό Freire εννοεί δυο πράγματα με την έννοια λόγος: ή μία έννοια είναι η απομυθοποίηση της ενημέρωσης του ανθρώπου για την πραγματική του κατάσταση, η άλλη είναι φιλοσοφική. Ό άνθρωπος πρέπει να κατανοήσει την οντολογική του αποστολή, πού δεν είναι άλλη από του να γίνει ένας πλήρης άνθρωπος. Ότι στέκεται εμπόδιο στην πραγματοποίηση της οντολογικής αποστολής του ανθρώπου στον κόσμο, είναι καταπίεση. Καταπιεστής, λοιπόν, είναι όποιος στέκεται εμπόδιο στην εξανθρώπιση του άνθρωπου.

Για τον Freire ο λαός είναι ουσιαστικά ελεύθερος από τη στιγμή πού θα εξετάσει κριτικά την ύπαρξη του. Και εξετάζει ό λαός κριτικά την ύπαρξη του στον κόσμο, όταν σταματήσει να βλέπει ντετερμινιστικά, προκαθορισμένα, μοιρολατρικά.

Για τον Freire ή φράση «ονομάζω τον κόσμο» έχει δημιουργική και μετασχηματιστική σημασία. ‘Ονομάζω τον κόσμο σημαίνει μετασχηματίζω τον κόσμο.

Ό Freire πιστεύει στην ικανότητα των μαθητών να μετασχηματίζουν την πραγματικότητα και να απελευθερώνονται από τις αιτιοκρατικές μορφές ύπαρξης.

Ό Freire δίνει μεγάλη σημασία στο διάλογο, γιατί πιστεύει πώς μόνο με το διάλογο μπορούμε να αποκαλύψουμε μια νέα πραγματικότητα για τον εαυτό μας και για τούς άλλους. Ή κριτική συνειδητοποίηση δίνει νόημα σε μια ύπαρξη, πού διαφορετικά στερείται νοήματος. Αποτελεί την διαλεκτική ένωση ανάμεσα στη συνείδηση και στον κόσμο. Κάτι πού δεν μπορεί να το πετύχει ούτε ο υποκειμενισμός ούτε ο μηχανιστικός αντικειμενισμός. Είναι ή κοινωνική διαδικασία μέσα από την οποία οι ανθρώπινες υπάρξεις, όχι ως απλοί αποδέκτες, αλλά ως Υποκείμενα ενσυνείδητα, κατορθώνουν να μετασχηματίσουν την πραγματικότητα, που επηρεάζει και δίνει νόημα στη ζωή τους. Ανάπτυξη της αυτοσυνειδησίας σημαίνει ακόμη, ότι μαθαίνεις να αντιμετωπίζεις με κριτική διάθεση τις κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές συνθήκες, με πρόθεση να μεταβάλεις τούς θεσμούς, για να συντελεστεί πλήρως ή εξανθρώπιση του ανθρώπου. ( Το αντίθετο της κριτικής συνειδητοποίησης είναι η massification, πού σημαίνει μια μάζα ετεροκίνητη. Ένα μη σκεπτόμενο σύνολο).

Εξανθρωπισμός του κόσμου σημαίνει ο άνθρωπος να έχει συνείδηση των ιστορικών και κοινωνικών δυνάμεων, που τον επηρεάζουν και τον καθορίζουν και να σταθεί πιο κριτικά απέναντι στα γεγονότα και στα προβλήματα, όχι μόνο στο διανοητικό επίπεδο, αλλά και σε επίπεδο δράσης (Freire,1974).

Με την αφύπνισή τους οι άνθρωποι αναλύουν την πραγματικότητα πού είναι γύρω τους, ελευθερώνονται και αποκτούν την αξιοπρέπειά τους ως ανθρώπινες υπάρξεις.
Δάσκαλοι και μαθητές πρέπει να συγκεντρώνουν την προσοχή τους πάνω στα πραγματικά προβλήματα.

Συνδυάζοντας τη σκέψη και τη δράση θα πρέπει να θέτουν σε λειτουργία την κριτική τους συνείδηση, ώστε να λυτρωθούν από τη δίδυμη υποδούλωση της σιωπής και του μονολόγου.

Μ αυτό τον τρόπο οδηγούνται σε μια νέα πιο δυναμική αντίληψη της πραγματικότητας.
Ένας είναι ο στόχος, της αγωγής των καταπιεζόμενων, ο συνδυασμός στοχασμού και δράσης ώστε να αποκτηθεί κριτική συνείδηση.

Μέσα από το σύστημα που προτείνει «Μαθαίνει κανείς τη δημοκρατία, όταν ασκεί δημοκρατία», γιατί κατά τον Freire, αυτού του είδους η γνώση πρέπει να είναι βίωμα.

Ωστόσο, η παιδεία μπορεί να λειτουργήσει χειραφετικά μόνο στο βαθμό που οι άνθρωποι επιδιώκουν, αυτόβουλα, την κοινωνική αλλαγή για την αντιμετώπιση μεγάλων κοινωνικών προβλημάτων. Για να αποκτήσουν οι άνθρωποι αυτή την ικανότητα να αλλάζουν τις συνθήκες και τις σχέσεις του βίου τους, είναι ανάγκη να στοχάζονται κριτικά, να οδηγούνται σταδιακά στο δρόμο της συνειδητοποίησης (conscientizacao) με στόχο την απελευθέρωση και την χειραφέτηση ( Freire, 1974).

Η Κριτική παιδαγωγική θέτει ως άμεσο στόχο τη δημιουργία κριτικής συνείδησης στα άτομα και στις ομάδες με απώτερο σκοπό να επιτύχει την ατομική αυτονομία και την κοινωνική χειραφέτηση.

Η κριτική παιδαγωγική αρνείται την αντίληψη ότι οι εκπαιδευτικοί είναι απλά ενεργούμενα του «συστήματος». Θεωρεί ότι πρόκειται για «πολιτισμικούς εργάτες» καθήκον των οποίων είναι να μετατρέψουν τις σχολικές τάξεις σε χώρους αμφισβήτησης των κυρίαρχων πατριαρχικών, ρατσιστικών και ιμπεριαλιστικών ιδεών, να βοηθήσουν τους καταπιεσμένους και αποκλεισμένους (εκπροσώπους καταπιεσμένου φύλου, φυλής, έθνους κλπ), προκειμένου να αρθρώσουν τη δική τους φωνή.

Για τον Freire, στόχος του σχολείου δεν είναι να διδάξει τους μαθητές και να τους γεμίσει γνώσεις, αλλά να συμβάλει στο να ανακαλύψουν οι τελευταίοι και να κατακτήσουν την γνώση.

Μέσα από την προβληματίζουσα παιδεία (problem-posed education) αναπτύσσεται μια κριτική συνείδηση για την πραγματικότητα, η οποία συμβάλλει στην διαμόρφωση της εξέλιξης των ενεργειών για την βελτίωση της πραγματικότητας(Freire, 1974).

Η συνείδηση κατανοείται ως μια έννοια που έχει τη δύναμη να μετασχηματίσει την πραγματικότητα.

Η εκπαίδευση χρειάζεται να υπερβεί την διάσταση θεωρίας και πράξης, οδηγώντας τους μαθητές στον στοχασμό των αντιθέσεων της πραγματικότητάς τους, τη δράση και έρευνα προκειμένου να φθάσουν στην κατάκτηση της γνώσης, την συνειδητοποίηση της θέσης τους στην κοινωνία και τη δημιουργική συναλλαγή με την πραγματικότητα. Επίσης, η εκπαίδευση μπορεί να ανατρέψει το κοινωνικό σύστημα και να αλλάξει τα κοινωνικά δεδομένα.

Η κριτική συνειδητοποίηση στοχεύει στην ανακάλυψη των «μύθων» που μας παραπλανούν και συμβάλλουν στην διατήρηση των καταπιεστικών δομών.

∆ύο από τα βασικά χαρακτηριστικά της προσέγγισής του είναι ο διάλογος (dialogue) και η διατύπωση και συζήτηση προβληµάτων (problem posing).

Σύµφωνα µε το Freire, ο διάλογος είναι µια «συνάντηση µεταξύ ανθρώπων, µε ενδιάµεσο την πραγµατικότητα, για την ανακάλυψη και ονοµάτιση αυτής της πραγµατικότητας. Ο διάλογος είναι µια υπαρξιακή αναγκαιότητα» (Freire, 1974, σ. 102).

«Η παιδεία είναι, κατά το Freire, άσκηση ελευθερίας που λυτρώνει τον µαθητή, αλλά και τον παιδαγωγό, από τη δίδυµη υποδούλωση στη σιωπή και το µονόλογο.

Έτσι ο Freire (1974, σ. 94) διαχωρίζει την παιδεία σε «τραπεζική» και «προβληµατίζουσα». «Η «τραπεζική» εκπαίδευση αντιστέκεται στο διάλογο. Η «προβληµατίζουσα» εκπαίδευση θεωρεί το διάλογο απαραίτητο για τη γνωστική διαδικασία που αποκαλύπτει την πραγµατικότητα. Η «τραπεζική» εκπαίδευση µεταχειρίζεται τους µαθητές σαν αντικείµενα που θέλουν βοήθεια. Η «προβληµατίζουσα» εκπαίδευση τους κάνει κριτικούς στοχαστές.

Η «τραπεζική» εκπαίδευση παραλύει τη δηµιουργικότητα και υποτάσσει (αν δε µπορεί εντελώς να αφανίσει) τη συνείδηση, αποµονώνοντας τη συνείδηση από τον κόσµο και στερώντας τους ανθρώπους, από τον οντολογικό και ιστορικό προορισµό τους, να γίνουν αρτιότεροι άνθρωποι. Η «προβληµατίζουσα εκπαίδευση στηρίζεται πάνω στη δηµιουργικότητα και δυναµώνει την αληθινή σκέψη και δράση πάνω στην πραγµατικότητα και έτσι ανταποκρίνεται στον προορισµό των ανθρώπων…».
«Τι; Γιατί; Πώς; Για ποιο σκοπό; Για ποιον; Ενάντια σε ποιον; Από ποιον; Υπέρ ποιου; Για χάρη τίνος;

Αυτές είναι ερωτήσεις που προκαλούν τους εκπαιδευόμενους να εστιάσουν στην ουσία των πραγμάτων»

Με άλλα λόγια, η «προβληµατίζουσα» εκπαίδευση, είναι αυτή η εκπαίδευση που κάνει τον άνθρωπο ενεργητικό υποκείµενο, που σκέπτεται και δρα µε σκοπό την αυτοπραγµάτωσή του, σε αντίθεση µε την «τραπεζική» εκπαίδευση που θέλει τον άνθρωπο παθητικό δέκτη, της όποιας κατευθυνόµενης γνώσης του παρέχεται και που τον καθιστά τελικά ανίκανο να επηρεάσει µε τις επιλογές του το πλαίσιο ζωής του.

Η αυθεντική εκπαίδευση δημιουργεί την προσδοκία ότι οι εκπαιδευόμενοι, από τη στιγμή που θα συνειδητοποιήσουν τον ψεύτικο τρόπο ζωής που έχουν αποδεχτεί, δεν θα παραμείνουν παθητικοί, αλλά θα δράσουν πολιτικοκοινωνικά, με στόχο την απελευθέρωσή τους.

Τελικά σήμερα πως μπορεί να είναι κριτικά σκεπτόμενος ένας άνθρωπος;

«Το κεντρικό πρόβλημα είναι τούτο: πως οι καταπιεζόμενοι, σαν διχασμένες και µη αυθεντικές υπάρξεις, μπορούν να συμμετέχουν στην ανάπτυξη της αγωγής για την απελευθέρωσή τους;

Μόνο όταν ανακαλύψουν ότι είναι «στρατός» των δυναστών, µόνο τότε θα συμβάλλουν στο ξεκίνημα της λυτρωτικής τους αγωγής. Όσον καιρό ζουν μέσα στη δυαδικότητα, όπου το να είσαι σημαίνει να είσαι σαν, και το να είσαι σαν σημαίνει να είσαι σαν το δυνάστη, η συμβολή αυτή είναι αδύνατη.»

Τα προβλήματα των καταπιεσμένων είναι, τελικά, πανανθρώπινα.

Σε μια κοινωνία όπου κυριαρχεί η καταπίεση, η ανάπτυξη των ανθρώπων ως προσωπικοτήτων περιορίζεται, σε κάθε περίπτωση, από την κοινωνική τους θέση.

Ο Paulo Freire επίσης αναφέρει σχετικά:

Οι αλλοτριωμένοι άνθρωποι δε μπορούν να ξεπεράσουν την εξάρτησή και χειραγώγηση τους με την «ενσωμάτωσή» τους σε αυτή καθεαυτή τη δομή που είναι υπεύθυνη για την εξάρτηση τους. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος για τον εξανθρωπισμό τους καθώς επίσης και όλων των άλλων – παρά μόνο η αυθεντική μεταμόρφωση της απανθρωποποιητικής δομής (Freire, 1977: 36).

Σήμερα η διαδικασία απανθρώπισης βρίσκεται σε εξέλιξη. Σύμφωνα με τον Φρέιρε, αυτό συνιστά μία από τις πιο σοβαρές απειλές για την κοινωνία, διότι χωρίς κριτική σκέψη και κριτική συνείδηση, δεν θα υπάρχει και αντίσταση ικανή για να γίνει η βάση στην οποία θα στηριχθεί η ανατροπή αυτής της δυσμενούς κατάστασης.

Αυτή, λοιπόν, είναι η μεγάλη ανθρωπιστική και ιστορική αποστολή των καταπιεσμένων: να απελευθερώσουν τους εαυτούς τους καθώς επίσης και τους καταπιεστές τους, και για να έχει νόημα ο αγώνας για χειραφέτηση, οι καταπιεσμένοι δεν πρέπει, στην αναζήτηση τους να ανακτήσουν την ανθρώπινη ουσία τους (που είναι ένας τρόπος να τη δημιουργήσουν), να γίνουν με τη σειρά τους καταπιεστές των καταπιεστών, αλλά μάλλον αποκταστάτες της ανθρώπινης ουσίας και των δύο.

Ο Freire αναφέρθηκε επίσης και στην «κουλτούρα της σιωπής», στην οποία ο άνθρωπος μη έχοντας συνείδηση και άρα μη όντας ελεύθερος, ότι άλλοι τον διαμορφώνουν κατά πως θέλουν, είτε λόγω αμάθειας, είτε εξαιτίας κάποιου προγράμματος αγωγής, εγκλωβίζεται στο κοινωνικό σύστημα που προκάλεσε πρωτογενώς την εξαθλίωσή του και δεν μπορεί πλέον να διαμορφώσει την ιστορία.

Ο άνθρωπος που δεν μπορεί να μετασχηματίσει την πραγματικότητα, προσαρμόζεται. Η προσαρμογή είναι συμπεριφορά που ταιριάζει περισσότερο στη σφαίρα των ζώων.
Έτσι το άτομο χάνει την κριτική του ικανότητα και την ικανότητα να κάνει επιλογές, να αποφασίζει. Τότε παρουσιάζονται οι ελίτ, οι σωτήρες, κάθε λογής, που σκέφτονται και παίρνουν τις αποφάσεις γι’ αυτόν. Με αυτό το τρόπο ο άνθρωπός βυθίζεται ολοένα στην ανωνυμία, στην αλλοτρίωση και στη σιωπή(Freire, 1974, 1977).

Η αιτία που επικρατεί η «κουλτούρα της σιωπής» εντοπίζεται στη διάρθρωση των κοινωνικών δομών, οι οποίες υποτάσσουν τον άνθρωπο (και άρα και τις ομάδες του)και δεν επιτρέπουν την ανάπτυξη της σκέψης και του συλλογισμού του. Οι οικονομικές και πολιτιστικές συνθήκες δημιουργούν τέτοιες συνθήκες, όπου ο λαός χάνει την φωνή του.
Η φρεϊριανή θεωρία εμπεριέχει το ξεπέρασμα της υπανάπτυξης, προβάλλοντας την αναγκαιότητα να αποκτήσουν οι υπανάπτυκτες χώρες την δική τους φωνή και να βγουν από την «κουλτούρα της σιωπής», η οποία τους έχει επιβληθεί από τις ανεπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες (Freire, 1977).

Ο Spring (1985)αναφέρει ότι η «κουλτούρα της σιωπής» είναι μια κουλτούρα, όπου οι άνθρωποι αδυνατούν να πάρουν μια απόσταση από τη βιοτική τους δραστηριότητα, με αποτέλεσμα να τους είναι ανέφικτο να επιτύχουν το επίπεδο του στοχασμού. Αυτή η ταύτιση του ατόμου με τη βιοτική του δραστηριότητα συνεπάγεται μια μοιρολατρική αντιμετώπιση του κόσμου και έτσι οι άνθρωποι παραμένουν αδρανείς.

Η φρεϊριανή φιλοσοφία επικεντρώθηκε στην εκπαίδευση ενηλίκων ως μέσο μιας γενικότερης χειραφετητικής πολιτικής, ενσωματώνοντας απόψεις για τον πολιτιστικό αγώνα των Mao Tse-Tung, Che Guevara και Antonio Gramsci.

Ο Gramsci, υποστήριξε ότι κάθε σχέση «ηγεμονίας» είναι αναγκαστικά παιδαγωγική σχέση.

Σύμφωνα με τον Gramsci (1973) η παιδαγωγική σχέση υπάρχει σε όλη την κοινωνία στο σύνολό της και σε κάθε άτομο σε σχέση με τα άλλα, ανάμεσα σε διανοούμενους και μη διανοούμενους, ανάμεσα σε κυβερνώντες και μη κυβερνώμενους, ανάμεσα σε ελίτ και απλούς οπαδούς, ανάμεσα σε διευθύνοντες και διευθυνόμενους, ανάμεσα σε πρωτοπορίες και απλούς αγωνιστές. (Gramsci A. 1973: 55).

Ο Gramsci, συνδέει την ηγεμονία μιας τάξης μέσα στην κοινωνία με την ικανότητα να διατηρεί διαμέσου της ιδεολογίας την συνοχή ενός συνασπισμού αντιφατικών κοινωνικοπολιτικών δυνάμεων.

Ο Gramsci προσπαθεί να αναδείξει τον ενεργό ρόλο της ιδεολογίας στη διατήρηση και αναπαραγωγή ενός συστήματος ταξικής κυριαρχίας. Η κυρίαρχη ιδεολογία εκφράζει και αναπαράγει το κυρίαρχο κοινωνικό σύστημα, με αποτέλεσμα η σχέση παιδείας και κοινωνικής αλλαγής εξαρτάται από την σχέση παιδείας και κυρίαρχης ιδεολογίας. (Gramsci A. 1973: 136).

Ο Freire αναφέρεται στην εκπαίδευση από μια κοινωνιολογική σκοπιά, θεωρώντας ότι επηρεάζεται από τις πολιτικοκοινωνικές συνθήκες των χωρών του τρίτου κόσμου.

Διαμόρφωσε και εφάρμοσε μια ολοκληρωμένη εκπαιδευτική θεωρητική προσέγγιση, αλλά και πρακτική μέθοδο με βάση την οποία οι καταδυναστευόμενοι είναι δυνατόν να συνειδητοποιούν κριτικά τις σχέσεις κοινωνικής, πολιτικής, ιδεολογικής εξάρτησης στις οποίες υπάγονται και να αναλαμβάνουν δράση που αποβλέπει στην χειραφέτησή τους.

Ο Freire oργανώνει την προσέγγισή του για την χειραφετητική παιδαγωγική υπό τους όρους μιας δυαδικότητας μεταξύ των καταπιεσμένων και των καταπιεστών και μεταξύ του ανθρωπισμού και της απανθρωποίησης.

Χαρακτηριστικά αναφέρει: [..] αργά ή γρήγορα η κατάσταση του λιγότερου ανθρώπινου ωθεί τους καταπιεσμένους στον αγώνα ενάντια σε αυτούς που τους έφεραν σε αυτήν την κατάσταση. Για να αποκτήσει σημασία αυτός ο αγώνας, οι καταπιεσμένοι, δεν πρέπει, ενώ προσπαθούν να ξανακερδίσουν την ανθρωπιά τους (πράγμα που σημαίνει ότι κατά κάποιο τρόπο τη δημιουργούν), να γίνουν με τη σειρά τους καταπιεστές των καταπιεστών τους, αλλά να γίνουν αυτοί που θα επαναφέρουν την ανθρωπιά και των δύο (Freire, 1974).

Συνθετική – ολιστική προσέγγιση κοινωνικών φαινομένων

Η προσέγγιση αυτή, του Φρέιρε, εναντιώνεται στη θετικιστική ανάγνωση των κοινωνικών φαινομένων, στη βάση αιτίου – αιτιατού και δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην κατανόηση του πλαισίου, εντός του οποίου παράγονται και αναπαράγονται τα κοινωνικά φαινόμενα, καθώς και η ιστορική τους διάσταση.

Με την συνδρομή της συστημικής ολιστικής ψυχολογίας και της κοινωνιολογίας το πρόβλημα αυτό τέθηκε σε νέες βάσεις και ανοίχτηκε ένας καινούργιος ορίζοντας με το σύνθημα να ξαναγυρίσουμε στον άνθρωπο και στις ανθρώπινες αξίες.

Καθήκον της Ενιαίας Επιστήμης του Ανθρώπου (Ολιστικό, Διεπιστημονικό, Ανθρωποκεντρικό Παράδειγμα) είναι η αφύπνιση της κοινωνίας μέσα από την κριτική αγωγή και εκπαίδευση των λαών.

Στη χώρα μας η Κριτική παιδαγωγική παρουσιάστηκε την δεκαετία του 1980 από εκπροσώπους της σχολής των Ιωαννίνων (Γκότοβος, Μαυρογιώργος) καθώς και από άλλους παιδαγωγούς όπως Γέρος, Τσαρδάκης, Κοσσυβάκη. Τη σχετική βιβλιογραφία συμπληρώνει η έκδοση στα ελληνικά του κλασικού έργου των Carr και Kemmis Becaming Critical (1986), με τίτλο Για μια Κριτική Εκπαιδευτική θεωρία, καθώς και το κλασσικό βιβλίο σταθμός του Freire, P.(1974),Η Αγωγή του Καταπιεζομένου.[ μτφρ. Γιάννης Κριτικός.Εκδ. Ράππα].

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Bertrand, Y., (1999). Σύγχρονες εκπαιδευτικές θεωρίες. (μτφρ.: Α. Σιπητάνου, Ε.Λινάρδου). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Freire, P., (1974).Η Αγωγή του Καταπιεζόμενου(μτφρ.Γ Κρητικού)Αθήνα: Ράππας.

Freire, P., (1977). Πολιτιστική δράση για την κατάκτηση της ελευθερίας (μτφρ. Σ. Τζάμης) Αθήνα: Καστανιώτης.

Freire Paulo (1985), The politics of liberation. Culture, power, and liberation, Macmillan: London.

Freire Paulo (1998), Teachers as cultural workers. Letters to those who dare teach, Westview Press: Boulder.

Freire Paulo (1999), Pedagogy of hope, Continuum: New York.

Freire Paulo (2003/1973), Education for critical consciousness, Continuum: New York.

Freire P. (2001). Pedagogy of Freedom. Lanham: Rowman & Littlefield.

Freire P. (2004). Pedagogy of Hope. New York: Continuum International Publishing.

Freire P. (2007) (συνέντευξη). Αφιέρωµα στον Paulo Freire: Όταν η εκπαίδευση είναι απελευθερωτική πράξη. Στο Εκπαίδευση Ενηλίκων, τεύχος 10, σ.σ.17-19. Αθήνα: Μεταίχµιο.

Freire P. (2009). ∆έκα επιστολές προς εκείνους που τολµούν να διδάσκουν (µτφ.Νταµπαράκης Μ.), έκδοση 2η. Αθήνα: Επίκεντρο. Giroux, H., (1988). Teachers as intellectuals. Toward a critical pedagogy of learning. New York London : Bergin and Garvey.

Gramsci, A., (1973). Ιστορικός υλισµός (µτφρ. Τ. Μυλωνόπουλος). Αθήνα: Οδυσσέας.

Κοσσυβάκη Φωτεινή (2003), Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στο μετανεωτερικό σχολείο: προσδοκίες, προοπτικές, όρια, Παιδαγωγική Σειρά-Gutenberg: Αθήνα.

Peter McLaren, Ramin Farahmandpur(2013).Για μια Παιδαγωγική της Αντίστασης. Διδάσκοντας ενάντια στον Παγκόσμιο Καπιταλισμό και τον Νέο Ιμπεριαλισμό. Επιμέλεια Κ. Σκορδούλης, Αθήνα, εκδ. Τόπος.

Spring, J., (1985). Η ανάπτυξη της συνείδησης: από τον Μαρξ στον Φρέιρε, στο: Για μια απελευθερωτική αγωγή. Aθήνα: Κέντρο Μελετών και Αυτομόρφωσης.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s