ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ ΣΕ ΜΙΑ ΤΑΞΗ ΦΡΕΝΕ

IMG_1257

ΝΙΚΟΣ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ: ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ ΣΕ ΜΙΑ ΤΑΞΗ ΦΡΕΝΕ

Σημ. Αυτό το κείμενο γράφτηκε σαν εισαγωγή στα εργαστήρια οπτικοακουστικής δημιουργίας στα πλαίσια της επιμόρφωσης εκπαιδευτικών για το Πρόγραμμα πιλοτικής εφαρμογής της Παιδαγωγικής Φρενέ στη δημόσια ελληνική εκπαίδευση.

Το Πρόγραμμα υλοποιείται από την παιδαγωγική ομάδα Συνεργατικής Παιδαγωγικής «Το Σκασιαρχείο – Πειραματικοί ψηλαφισμοί για ένα σχολείο της κοινότητας» – σε συνεργασία με το Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και το Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία του Πανεπιστημίου Αθηνών.  Τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας με τη συνεργασία του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής.

 

Ο κινηματογράφος σε μια τάξη Φρενέ  δεν έχει να κάνει τίποτα με την «οπτικοακουστική παιδεία» που «παίζει» πολύ στις μέρες μας ως αναγκαίο συμπλήρωμα σε μια σύγχρονη παιδεία καθώς τα «μέσα» παίζουν ουσιαστικό και ενίοτε καθοριστικό στη ζωή μας. Κι αυτό γιατί η αφετηρία και το περιεχόμενο, είναι διαφορετικά.

Ελάχιστα χρόνια αφότου ο κινηματογράφος αναγνωρίστηκε ως τέχνη (κι αυτό συνέβη το 1914-1920), το κίνημα του Μοντέρνου Σχολείου τον αναγνώρισε σαν ένα ουσιαστικό εργαλείο της εκπαιδευτικής διαδικασίας, μαζί με όλες τις νέες τεχνολογίες της εποχής.  Μια διαδικασία που κατέληξε το 1927 στη δημιουργία της Συνεταιριστικής Ταινιοθήκης της Λαϊκής Παιδείας βασικό εργαλείο για την ανάπτυξη της κινηματογραφικής δημιουργίας στο σχολείο.

Αυτό συνέβη σε μια εποχή όπου, στην Ελλάδα ειδικά, βιβλία και δημοσιεύματα του τύπου αλλά και επίσημες τοποθετήσεις του υπουργείου παιδεία και της εκκλησίας αναγόρευαν τον κινηματογράφο ως το μεγαλύτερο εχθρό των νέων. Ελάχιστες οι εξαιρέσεις.

Τα χρόνια συσσώρευσαν εμπειρία στο κίνημα Φρενέ που από τη φιλοσοφία του ενσωματώνει και υπερβαίνει δημιουργικά τις νέες τεχνολογίες. Το ίδιο κάνει και με τις προόδους της τεχνικής στα μέσα καταγραφής, επεξεργασίας και διακίνησης της κινούμενης εικόνας.

Σε αυτή τη βάση δεν αντιμετωπίζουμε την οπτικοακουστική παιδεία, σαν ένα επιπλέον μάθημα,  οπωσδήποτε χρήσιμο αν όχι και αναγκαίο τη σημερινή εποχή, αλλά τη χρήση των οπτικοακουστικών μέσων σε μια διδασκαλία που υπηρετεί :

  • ένα σχολείο ανοιχτό στην κοινωνία (που απλώνεται από την κοινότητα ως τον κόσμο όλο).
  • τη γνώση που έρχεται από έξω κόσμο και ο δάσκαλος βοηθά τα παιδιά να την ανακαλύψουν
  • την ανάπτυξη των ικανοτήτων πρόσληψης και επεξεργασίας των εικόνων και μαζί των ιδεών που εμπεριέχουν που μας βομβαρδίζουν καθημερινά.
  • Την δημιουργική έκφραση των μαθητών.
  • τη μαθητική οπτικοακουστική δημιουργία ως μέσο επικοινωνίας , διαλόγου και συνεργασίας μέσα και έξω από τα εθνικά σύνορα.

Όσον αφορά το περιεχόμενο της διδασκαλίας αυτή δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην τεχνική (χρήση κάμερας, επεξεργασία εικόνας και ήχου). Πίσω και πάνω απ όλα αυτά πρέπει να βρίσκεται ο  κινηματογράφος ως τέχνη. Μια τέχνη με τον ιδιαίτερο τρόπο γραφής, τους δικούς της κανόνες και αισθητική.

Χρειάζεται να αντιπαλέψουμε μια λάθος αντίληψη που δυστυχώς κυριαρχεί και στηρίζεται στην ευχέρεια χρήσης των ψηφιακών μέσων οπτικοακουστικής δημιουργίας. Όπως δεν μπορεί οποιοσδήποτε έχει χαρτί και μολύβι δεν μπορεί να αναγορευτεί λογοτέχνης, ή ένα καμβά και πέντε μπογιές να αναγορευτεί ζωγράφος, το ίδιο όποιος έχει μια κάμερα δεν μπορεί να αναγορευτεί δημιουργός κινηματογραφικών έργων.

 

ΤΡΟΠΟΙ ΧΡΗΣΗΣ

Καταγράφουμε όλους τους τρόπους χρήσης του κινηματογράφου όπως με το πέρασμα του χρόνου χρησιμοποιήθηκαν και εξακολουθούν χρησιμοποιούνται και μπορούν να είναι εργαλείο μάθησης και δημιουργίας.

  1. Βλέπω ταινίες στην τάξη. Ο κινηματογράφος ως πηγή χρήσιμων πληροφοριών. Κυρίως ντοκιμαντέρ αλλά δεν αποκλείονται και τα άλλα είδη του κινηματογράφου, ταινίες μυθοπλασίας ή κινούμενο σχέδιο. Σε αυτό το επίπεδο  ο κινηματογράφος περιορίζεται στο ρόλο του εποπτικού οργάνου, ως μια ενδιαφέρουσα και ελκυστική προέκταση των βιβλίων. Ακόμη κι εδώ υπάρχει η υπέρβαση: ο κινηματογράφος λειτουργεί ως παράθυρο στον κόσμο.

 

Σημ. Αυτή είναι και η πρώτη χρήση του κινηματογράφου στο σχολείο, σχεδόν από την εμφάνισή του, το 1895. Το κίνημα Φρενέ αξιοποιεί την εμφάνιση το 1922 του ερασιτεχνικού φιλμ των 9,5 χιλιοστών αντί του επαγγελματικού και ακριβού και δύσχρηστου φιλμ των 35 χιλιοστών.

 

  1. Βλέπω ταινίες καλλιτεχνικού περιεχομένου. Σε αυτή την περίπτωση για την προβολή προτιμάται η κινηματογραφική αίθουσα που εξασφαλίζει τις καλύτερες συνθήκες προβολής. Εδώ προστίθεται και η αισθητική παιδεία, η εμβάθυνση στην γλώσσα του κινηματογράφου. Παιδαγωγικοί φάκελοι για κάθε ταινία, όπου υπάρχουν, αποτελούν ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο στα χέρια του εκπαιδευτικού. Το παιδί ως κριτικός θεατής. Χρήσιμη προέκταση αυτής της λειτουργίας, οι προβολές για την κοινότητα.

 

Σημ. Από το κίνημα Φρενέ στην προπολεμική περίοδο  χρησιμοποιήθηκε μόνο το τελευταίο. Οι αυτοτροφοδοτούμενες μηχανές προβολής των 9,5 χιλιοστών έδιναν τη δυνατότητα προβολής σε χωριά χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα. Οι προβολές αυτές για τους ενήλικες έφερναν έσοδα στο συνεταιρισμό.

 

  1. Δημιουργώ ταινίες στα πλαίσια του μαθήματος και για την εξυπηρέτηση της μαθησιακής διαδικασίας. Συμμετέχουν όλα τα παιδιά της τάξης. Το μάθημα παίρνει τη μορφή παιχνιδιού. Ανταλλαγή αυτών των ταινιών με άλλα σχολεία.

 

Σημ. Αυτή είναι η ουσιαστική συνεισφορά του Φρενέ ήδη από το 1926. Υπό διερεύνηση οι τρόποι χρήσης σε επιμέρους μαθήματα. Από το 1930 θεωρήθηκε απαραίτητη  η  συνεργασία με επαγγελματίες για τη βελτίωση του παραγόμενου έργου. Προϊόν αυτού του προσανατολισμού η ταινία «Τιμή και κέρδος» το 1932 και μετά τον πόλεμο «Το Σκασιαρχείο» (1948).

 

  1. Δημιουργώ ταινίες με καλλιτεχνικές απαιτήσεις. Ταινίες μικρού μήκους, ντοκιμαντέρ, μυθοπλασίας ή ανιμέσιον. Εθελοντική συμμετοχή των παιδιών μέσα από κινηματογραφικές ομάδες. Σε αυτό το στάδιο το πράγμα καθεαυτό, γίνεται πράγμα για μας. Η αισθητική αγωγή στην πράξη.

 

Σημ. Αντίστοιχο του τυπογραφείου στο σχολείο (όπως το τυπωμένο κείμενο στην πρώτη σύλληψη του τυπογραφείου στο σχολείο από τον Φρενέ) αλλά με σύγχρονα μέσα δημιουργίας.

 

  1. Το πέμπτο στάδιο είναι ουσιαστικά διεύρυνση του τέταρτου. Στόχος, με εργαλείο την ταινία, η εξωστρέφεια του σχολείου με την προβολή της ταινίας σε ένα όσο γίνεται ευρύτερο κοινό. Συμμετοχή σε Φεστιβάλ, διαγωνισμούς, εκδηλώσεις κλπ. σε Ελλάδα και εξωτερικό. Προσκλήσεις σε ταξίδια για την παρουσίαση του έργου. Η «κοινότητα» πλέον είναι ο κόσμος όλος. Εδώ ο κινηματογράφος, από «παράθυρο στον κόσμο» λειτουργεί ως ο δρόμος προς τον κόσμο. Εκμεταλλευόμαστε όλες τις δυνατότητες του διαδικτύου.

Δεν υπάρχει κάποια ιεραρχία σε αυτά τα στάδια που περιγράψαμε. Ουσιαστικά όλοι αποτελούν στάδια μιας ενιαίας διαδικασίας.

 

ΜΕΣΑ

Για την υλοποίηση αυτής της διαδικασίας απαιτούνται μέσα τα οποία μπορεί να κατακτηθούν με διεκδίκηση και συνεργατική λειτουργία.

Ανάμεσα στα ζητούμενα είναι:

  • Ύπαρξη ταινιοθήκης ή βάσης δεδομένων κινηματογραφικών ταινιών χρήσιμων στο σχολείο. Οι ταινίες να συνοδεύονται με υλικό τεκμηρίωσης (κείμενα, φωτογραφίες και βίντεο).
  • Η συνεργασία με επαγγελματίες του κινηματογράφου στον τομέα της δημιουργίας.
  • Συνεργατική λειτουργία. Συνεργασία σχολείων μεταξύ τους για την παροχή τεχνικής βοήθειας ή γνώσεων. Χρήση διαδικτύου και μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
  • Διαρκής επιμόρφωση εκπαιδευτικών δεδομένου ότι τα πάντα γύρω από την ψηφιακή καταγραφή και επεξεργασία εικόνας και ήχου αλλάζουν.
  • Αναζήτηση και διεκδίκηση δυνατοτήτων για την πλατύτερη διακίνηση των ταινιών και τη μετακίνηση μαθητών και εκπαιδευτικών σε Ελλάδα και εξωτερικό.

 

Ο Νίκος Θεοδοσίου είναι σκηνοθέτης και συγγραφέας, καλλιτεχνικός υπεύθυνος της Camera Zizanio, ιδρυτικό μέλος της παιδαγωγικής ομάδας «Σκασιαρχείο».

Advertisements