Από τον μαυροπίνακα στο youtube

DSC00906

Από τον μαυροπίνακα στο youtube: αγώνας δρόμου μετ εμποδίων

του Νίκου Θεοδοσίου

(ένα κείμενο του 2009)

Τα τελευταία χρόνια η κατάσταση στο χώρο της οπτικοακουστικής δημιουργίας και επικοινωνίας έχει αλλάξει ριζικά κυρίως με την απίστευτα πλατιά διάδοση των  ψηφιακών μέσων καταγραφής κινούμενων εικόνων αλλά κυρίως με την εντυπωσιακή δυνατότητα μεταφοράς τους μέσα από το γρήγορο ίντερνετ αστραπιαία σε όλο τον πλανήτη.

Ποτέ άλλοτε τόσοι πολλοί δεν είχαν τη δυνατότητα δημιουργίας οπτικοακουστικών έργων αλλά και την δυνατότητα να το «προβάλουν» σε τόσους πολλούς όσο μακριά κι αν βρίσκεται ελάχιστο χρόνο μετά την ολοκλήρωσή του!

Και αυτό το τοπίο συνεχίζει να μεταβάλλεται με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Πριν λίγο καιρό προβληματιζόμασταν για τη σχέση του μαυροπίνακα με τη λευκή οθόνη, τον κινηματογράφο στο σχολείο κλπ. και τώρα μιλάμε για το youtube και άλλα πιο εξελιγμένα μέσα διακίνησης οπτικοακουστικών που είναι δωρεάν στη διάθεση οποιουδήποτε.

Η ίδια λοιπόν η πραγματικότητα μας επιβάλλει μια ριζική αναθεώρηση όσων έχουμε κάνει, σκεφτεί ή σχεδιάσει μέχρι τώρα γύρω από την οπτικοακουστική διδασκαλία. Και να σκεφτεί κανείς ότι όσοι ασχολούνται με αυτό το έργο δεν πρόλαβαν καν να συντονιστούν εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις.

Πριν φτάσω μιλήσω γι αυτό, θέλω να γυρίσω πίσω στο χρόνο σε κάτι που θεωρώ ότι είναι το εφαλτήριο όλης μας της προσπάθειας: το έργο του Σελεστέν Φρενέ (Celestin Frenet). Η συζήτηση για την χρήση του κινηματογράφου στην εκπαιδευτική διαδικασία ξεκίνησε το 1906-7 και κινηματογραφικές ταινίες με εκπαιδευτικό περιεχόμενο δεν άργησαν να χρησιμοποιούνται σαν βοηθητικά εργαλεία. Αλλά το 1925 ο πρωτοπόρος Γάλλος δάσκαλος, πρώτος, σε μια  μικρή πόλη της Γαλλίας τη Bar-sur-Loup,  έβαλε τις βάσεις για μια διαφορετική και ουσιαστική χρήση του μέσου.

Το μεταρρυθμιστικό κίνημα Φρενέ εστιάστηκε στη χρήση των νέων τεχνολογιών στην εκπαίδευση αλλά σαν εργαλεία δημιουργίας από μαθητές και εκπαιδευτικούς.

Ξεκίνησε με το λεγόμενο τυπογραφείο στο σχολείο όπου οι μαθητές συνέτασσαν, τύπωναν τα κείμενά τους σε μικρές τυπογραφικές μηχανές και τα έστελναν σε παιδιά σε μακρινά μέρη.

Το άνοιγμα της εταιρίας Πατέ (Pathe) στο χώρο των ερασιτεχνών με μηχανές και φιλμ μικρού κόστους άνοιξε νέους δρόμους. Οι φτηνές κινηματογραφικές μηχανές Πατέ των 9,5 mm (Pathe Baby) έκαναν αυτή η επικοινωνία και οπτική. Έτσι έχουμε τις πρώτες ταινίες που γυρίστηκαν σε σχολείο ήδη από το 1927.

Με τη χρήση αυτών των μέσων μίκραιναν τις αποστάσεις που χώριζαν τα παιδιά και δεν εννοούμε μόνο τις γεωγραφικές αποστάσεις αλλά και τις κοινωνικές και τις πολιτιστικές. Το να έρχεσαι πιο κοντά, να γνωρίζεις και να καταλαβαίνεις τον άλλο, είναι οι βάσεις για μια ουσιαστική δημοκρατική κοινωνία. Αυτό στόχευε ο Φρενέ που άλλωστε ήταν ενεργό μέλος του αριστερού συνδικαλιστικού κινήματος των εκπαιδευτικών και γι αυτή του τη δράση υπέστη μεγάλο διωγμό από την καθολική εκκλησία και το κράτος.

Αποτελεί οδυνηρή διαπίστωση ότι όλα αυτά  εξακολουθούν να είναι το ζητούμενο στη σημερινή εποχή των απόλυτων επικοινωνιακών δυνατοτήτων (όπως αναφέραμε στην αρχή) αλλά και του απόλυτου εξατομικισμού που είναι το χαρακτηριστικό στοιχείο των σημερινών λεγόμενων πολιτισμένων κοινωνιών. Αυτή είναι μια αντίφαση και μια μεγάλη πρόκληση.

Μέσα σε αυτή την αντίφαση κινείται η  δραστηριότητα των ανθρώπων του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Ολυμπίας στην οποία θα αναφερθώ στη συνέχεια γιατί το σωστό είναι να μην ξεκινάμε με σχήματα που δημιουργούμε στο κεφάλι μας αλλά από την ίδια μας την πράξη και από αυτήν να βγάζουμε συμπεράσματα.

Πριν από 11 χρόνια βάλαμε τις βάσεις για μια ουσιαστική προσέγγιση του ζητήματος της οπτικοακουστικής παιδείας των νέων στην Ελλάδα δημιουργώντας το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Ολυμπίας για Παιδιά και Νέους. Δεν το θεωρήσαμε σαν ένα ακόμα κινηματογραφικό φεστιβάλ αλλά σαν μια προσπάθεια παρέμβασης στην ελληνική κοινωνία με καλλιτεχνικούς και παιδαγωγικούς στόχους.

Σε στενή συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς  φέραμε τον ποιοτικό κινηματογράφο στην πόρτα των σχολείων. Αυτή η πράξη αποτελούσε ένα νέο άνοιγμα στην τέχνη και συγκεκριμένα την τελευταία από τις επτά, και ταυτόχρονα άνοιγε νέους δρόμους στη  γνώση του κόσμου γύρω μας. Οι δυσκολίες και τα εμπόδια που αντιμετωπίσαμε και συνεχίζουμε να αντιμετωπίζουμε από τη μεριά των κρατικών υπευθύνων της εκπαίδευσης και του πολιτισμού έθεσαν το πρώτο μεγάλο ζήτημα:

–          Το επίσημο κράτος αν και συχνά μιλά για την ανάγκη της οπτικοακουστικής εκπαίδευσης σε ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα, είναι επιφυλακτικό και πολλές φορές υπονομευτικό σε οτιδήποτε δεν μπορεί να ενταχτεί στα αποστειρωμένα και απόλυτα ελεγχόμενα από αυτό εκπαιδευτικά προγράμματα.

Την παιδαγωγική διάσταση της προσπάθειας μας, εκτός από τις προβολές κινηματογραφικών ταινιών και της φιλμικής ανάλυσης που τη συνόδευε,  την αναπτύξαμε επεξεργαζόμενοι και υλοποιώντας προγράμματα για κινηματογραφικά εργαστήρια με μαθητές πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Είναι λίγα στον αριθμό γιατί οι οικονομικές δυνατότητες ήταν περιορισμένες. Για λόγους οικονομίας χρησιμοποιούμε το βίντεο αλλά η βάση της εκπαίδευσης είναι ο κινηματογράφος. Μέσα από αυτή τη δραστηριότητα ξεκαθαρίσαμε ένα δεύτερο ουσιαστικό ζήτημα:

–          Η οπτικοακουστική παιδεία μπορεί να είναι ουσιαστική όταν το πράγμα καθ εαυτό, που είναι το κινηματογραφικό έργο, από αντικείμενο παρατήρησης, ανάλυσης και κριτικής γίνει πράγμα για μας. Κι αυτό επιτυγχάνεται μέσα από την πράξη, την δημιουργία δηλαδή οπτικοακουστικών έργων από τα ίδια τα παιδιά. Η τέχνη του κινηματογράφου, με τη δική της γλώσσα και αισθητικούς κανόνες, αποτελεί τη βάση της λειτουργίας των εργαστηρίων.

Τρία χρόνια μετά από το ξεκίνημα του Φεστιβάλ Ολυμπίας κάναμε ένα ακόμη άλμα: δημιουργήσαμε την Camera Zizanio – Ευρωπαϊκή Συνάντηση Νεανικής Οπτικοακουστικής δημιουργίας.  Την ονομάσαμε «συνάντηση» και όχι «φεστιβάλ» για να απομακρύνουμε την έννοια ενός στείρου ανταγωνισμού ανάμεσα στους μικρούς δημιουργούς. Δίνουμε έμφαση στις συλλογικές προσπάθειες κι όχι στα άρτια καλλιτεχνικά έργα. Άλλωστε τα παιδιά δεν είναι επαγγελματίες. Μαζί με τις ταινίες παιδιών από την Ευρώπη φέραμε στο Φεστιβάλ τα ίδια τα παιδιά που τις δημιούργησαν μαζί με τους εκπαιδευτές τους. Τις ημέρες αυτές οργανώνουμε τουλάχιστον δέκα κινηματογραφικά εργαστήρια με πολυεθνική σύνθεση τόσο στο επίπεδο των μαθητών όσο και των εκπαιδευτών. Παιδιά από την Ελλάδα, με δική μας πρωτοβουλία, παίρνουν μέρος σε κινηματογραφικά εργαστήρια ή Φεστιβάλ στο εξωτερικό. Χρόνο με το χρόνο αναπτύξαμε το Camera Zizanio σαν  ένα διεθνές εργαστήριο ιδεών και πρακτικών. Έτσι αναπτύχθηκε ένα τρίτο ουσιαστικό στοιχείο:

–          Η κοινή δράση παιδιών από διαφορετικές εθνότητες με διαφορετικές θρησκευτικές, κοινωνικές, πολιτιστικές καταβολές στο επίπεδο της καλλιτεχνικής δημιουργίας φανερώνει τη θετική δύναμη που περικλείει η διαφορετικότητα. Και αυτή είναι η ουσιαστική απάντηση στον εθνικισμό που καλλιεργείται από κέντρα εξουσίας σε όλο τον κόσμο και αποτελεί αφορμή αιματηρών συγκρούσεων και πολέμων.

Στα κινηματογραφικά εργαστήρια γίνεται προσπάθεια να ενσωματώνονται δημιουργικά όλες οι τεχνολογικές εξελίξεις. Η ημερήσια εφημερίδα του Φεστιβάλ (που κυκλοφορεί εδώ και 11 χρόνια και συντάσσεται αποκλειστικά από νέους με απόλυτη ελευθερία έκφρασης) τα τελευταία χρόνια απόχτησε την ημερήσια «κινηματογραφημένη» έκδοσή της. Δεν είναι ένα τηλεοπτικό δελτίο άλλά ένα μικρό ντοκιμαντέρ. Ψηφιακές κάμερες και ηλεκτρονικοί υπολογιστές μικρού κόστους έκαναν δυνατή την υλοποίηση του στόχου. Η δυνατότητα προβολής ταινιών αλλά και ζωντανών προγραμμάτων μέσω του διαδικτύου, που ξεκινήσαμε το 2007, δεν αποτελεί μίμηση τηλεοπτικού σταθμού αλλά χρησιμοποιείται σαν εργαλείο άμεσης επικοινωνίας με όλο τον κόσμο. Έτσι:

–          Τα νέα μέσα  απομυθοποιούνται, γίνονται απλά εργαλεία, ενσωματώνονται στην εκπαιδευτική διαδικασία και γίνονται εργαλεία στην συνολική προσπάθεια  διαμόρφωσης νέων σχέσεων ανάμεσα στους ανθρώπους στην προοπτική αλλαγής του κόσμου.

Η παράλληλη λειτουργία του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Ολυμπίας για Παιδιά και Νέους με την Camera Zizanio έφερε κοντά τους νέους με τους επαγγελματίες του κινηματογραφικού χώρου. Έδωσε τη δυνατότητα  από τη μια στους κινηματογραφιστές να συναντήσουν το κοινό τους (και να αναπτύξουν διάλογο με αυτό) κι από την άλλη στους νέους να διδαχθούν από τους επαγγελματίες τα μυστικά της τέχνης τους. Έτσι αναδείχτηκε ένα ακόμα βασικό ζήτημα της οπτικοακουστικής εκπαίδευσης:

–          Η «συνάντηση» των επαγγελματιών του κινηματογραφικού χώρου με τα παιδιά, στο βαθμό που λειτουργεί αμφίδρομα, γίνεται ισχυρό εργαλείο μάθησης. Η τέχνη δεν είναι το απρόσωπο καλλιτεχνικό έργο αλλά έργο ζωντανών ανθρώπων. Το παλιό συναντιέται με το νέο σε ένα δημιουργικό διάλογο. Η νέα τεχνολογία  (αντικείμενο λατρείας των νέων) αναδεικνύεται καλύτερα σαν μέσο δημιουργίας κι όχι ο αυτοσκοπός.  Κι η δημιουργία σαν το πιο υψηλό σημείο διαλόγου και στοχασμού μεταξύ των ανθρώπων.

Από όλους που εμπλακήκαμε  σε αυτή την προσπάθεια έγινε φανερό ότι μια ουσιαστική και με σαφή κοινωνικό προσανατολισμό οπτικοακουστική εκπαίδευση δεν είναι απλά χρήσιμη αλλά απόλυτης αναγκαιότητας. Ακόμα περισσότερο στην εποχή μας όπου οι ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις προβάλλουν σαν κυρίαρχο στοιχείο τη μορφή και κρύβουν το περιεχόμενο.

Τέλος να πούμε ότι η ανάδειξη των παραπάνω ζητημάτων έγινε μέσα από μια επίπονη διαδικασία γιατί η υλοποίηση οποιουδήποτε προγράμματος έχει οικονομικό κόστος. Οι πηγές χρηματοδότησης μέχρι τώρα ήταν ελάχιστες. Πολλές από τις δράσεις υλοποιήθηκαν με τη εθελοντική συνεισφορά των επαγγελματιών του κινηματογάφου. Πάρα πολύ βοήθησαν οι εκπαιδευτικοί και τα συνδικάτα τους. Το επίσημο κράτος μένει σε απόσταση. Αλλά τι να περιμένει κανείς από αυτό όταν για το Υπουργείο Πολιτισμού διατίθεται μόνο το 0,65% του Εθνικού προϋπολογισμού; Αντίθετα για στρατιωτικές δαπάνες διατίθεται το 10,5!

Έχουμε την αίσθηση ότι υλοποιώντας τέτοιες δράσεις διεξάγουμε έναν ιδιότυπο ανταρτοπόλεμο. Κι αν αυτός δεν στοχεύει στην κατάκτηση της εξουσίας σίγουρα είναι κατά βάση ένας πολιτικός αγώνας. Χρειάζονται τολμηρά ανοίγματα και άμεσες δράσεις με όσο το δυνατόν πλατύτερο μέτωπο δυνάμεων. Και σε αυτό βρισκόμαστε αρκετά πίσω.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s