Μπαίνοντας σε μια τάξη Freinet

Μπαίνοντας σε μια τάξη Freinet ….. του Ανρί Λαντρουά*

(Πηγή:ECOLES DIFFERENTES -ALTERNATIVES EDUCATIVES-CHANGEONS L’ECOLE: NOUS SOMMES TOUS MINISTRES DE L’EDUCATION, 2007 του Roger  Auffrand , Agence Information Enfance-Possible , 23 rue Zola, 93400, Saint Ouen,  Μετάφραση Γιάννης Φωτεινός)

Ας μπούμε λοιπόν σε μια τάξη τη λεγόμενη τάξη Freinet , και ας προσπαθήσουμε να εξετάσουμε προσεχτικά τη λειτουργία της. Για να το θέσουμε διαφορετικά , τι είναι αυτό άραγε που κάνει μια τέτοια τάξη διαφορετική από τις άλλες;

         Kαταρχάς, μια μικρή διευκρίνιση πριν ανοίξουμε την πόρτα : Καμία τάξη δεν είναι ιδανική τάξη Freinet. Όταν κατά τις πρακτικές τους ασκήσεις επιμόρφωσης, οι ασκούμενοι που ανυπομονούν να μπουν στις τάξεις, στις οποίες εφαρμόζονται οι τεχνικές αυτές, με ρωτούν (όπως όταν ζητάμε ένα φιλέτο από τον κρεοπώλη): «Εμένα παρακαλώ, να με βάλετε σε μία «πραγματική» τάξη Freinet», υποχρεώνομαι να τους απογοητεύσω: οι τάξεις , τις οποίες θα δουν είναι τάξεις που «κινούνται προς», τάξεις «εν κινήσει», στις οποίες ορισμένες μόνο εκδοχές είναι πιο ευνοημένες σε σχέση με άλλες, ενίοτε λόγω των συγκυριών , ενίοτε καθαρά και μόνο λόγω των κλίσεων του εκπαιδευτικού που διαχειρίζεται την τάξη αυτή. Εντούτοις, οφείλουμε να λάβουμε υπόψη κάτι σημαντικό: ένας εκπαιδευτικός Freinet , που έχει πάθος με τη φωτογραφία ή την μουσική ίσως δώσει αρχικά την εντύπωση πως δεν κάνει κάτι άλλο πέρα από αυτό στην τάξη του. Στην πραγματικότητα, ακριβώς γιατί έχει πάθος για το αντικείμενο που διδάσκει , θα κατορθώσει τελικά να περάσει μέσα από το πάθος του αυτό, και μια σειρά από έννοιες με καθαρά σχολικό χαρακτήρα (για παράδειγμα τα μαθηματικά μέσα από τη φωτογραφία).

         Βέβαια, θα ήταν άδικο να συμπεράνουμε πως ένας πιο ειδήμων δεν θα αναγνώριζε αμέσως μια τάξη Freinet . Είναι προφανές ότι στις τάξεις αυτές υπάρχουν κοινά σημεία. Ο παιδαγωγός που εισάγει σιγά σιγά τις τεχνικές Freinet στην τάξη του αντιλαμβάνεται ότι , όσο περνάει ο καιρός, η τάξη του αλλάζει πρόσωπο.

Α) τα συλλογικά σχέδια εργασίας

         Στην τάξη Freinet είναι η ομάδα , η οποία καθορίζει τα συλλογικά σχέδια εργασίας. Σε αυτό το σημείο δυσκολεύομαι κάπως να καταφύγω σε απτά παραδείγματα , δεδομένου ότι υπάρχει ήδη «η παιδαγωγική του Σχεδίου εργασίας-Πρότζεκτ». Ας κάνουμε όμως μια μικρή προσπάθεια να το παρουσιάσουμε. Ο εκπαιδευτικός λοιπόν, προτείνει δραστηριότητες κοινές στα παιδιά αλλά και τα παιδιά με τη σειρά τους του προτείνουν αντίστοιχα. Γίνεται επιλογή προτεραιοτήτων, ενώ η εφαρμογή των σχεδίων εργασίας που προτάθηκαν οργανώνεται γύρω από ένα πλάνο συλλογικής εργασίας αλλά και σε σχέση με τις απαιτήσεις ανάλογα με το περιεχόμενο, καθώς φυσικά και την πραγματοποίηση του (πάντα σε συνάρτηση με το χρόνο που απαιτείται), που τίθενται σαν άμεσοι κοινοί στόχοι της ομάδας. Οι δραστηριότητες αυτές γίνονται με την όσο το δυνατόν πιο εφικτή συνεργασία των παιδιών, ενώ ο εκπαιδευτικός απλά διαδραματίζει διαρκώς το ρόλο του εγγυητή των αποφάσεων, που πάρθηκαν από την ομάδα, αν και συχνά ανατροφοδοτεί, αν χρειαστεί το ενδιαφέρον για τις προαποφασισμένες δραστηριότητες. Μερικές από αυτές αφορούν τις υποομάδες (χωρίς να απευθύνονται σε ολόκληρη την τάξη) ή μια μόνο ομάδα (αν βέβαια οι ευθύνες στο εσωτερικό της υποομάδας έχουν διασαφηνιστεί).

Β) τα ατομικά σχέδια εργασίας

           Στην τάξη Freinet, κάθε παιδί έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει και ατομικά σχέδια εργασίας. Έγκειται σε αυτό για παράδειγμα να ξεκινήσει μία έρευνα σχετικά με την ερωτική ζωή των ιπποπόταμων , αλλά από τη στιγμή που το ατομικό του σχέδιο εργασίας θα έχει επίπτωση στη ζωή ή…..τη γνώμη της ομάδας, θα πρέπει να δώσει αναφορά σε αυτή: αν για παράδειγμα θέλει να ξαναβάψει όλες τις καρέκλες κόκκινες, θα πρέπει να περάσει από το συμβούλιο. Έχει το δικαίωμα λοιπόν να δουλέψει μόνο του σε σχέση με τα κέντρα ενδιαφερόντων του ή ακόμη και στους τομείς με τους οποίους δεν είναι τόσο εξοικειωμένο ή έχει συνειδητοποιήσει μόνο του πως μια επιπλέον προσπάθεια απαιτείται. Προκειμένου να το πετύχει αυτό βρίσκονται στην ευχέρεια του εργαλεία εξατομίκευσης: σε μικρό χρονικό διάστημα, από κοινού μαθητής και εκπαιδευτικός αποφασίζουν για τα βήματα που χρειάζονται να ακολουθηθούν, επιλέγονται τα σχετικά δελτία από τις καρτελοθήκες, οι σελίδες των εγχειριδίων στις οποίες θα χρειαστεί να ανατρέξει για να λυθεί το πρόβλημα τη στιγμή που τίθεται. Εάν για παράδειγμα ένας μαθητής, αντιμετωπίζει δυσκολίες με τη συμφωνία του ουσιαστικού στο γένος και τον αριθμό, τότε η ύλη αυτή θα μπει στην εβδομαδιαία «διάταξη» του πλάνου εργασίας του, ενώ στη συνέχεια θα ενημερωθεί ο μαθητής ακριβώς για τα μέσα που θα έχει στη διάθεση του. Έτσι, το παιδί αποκτά αυτονομία τόσο σε σχέση με τη υπόλοιπη ομάδα της τάξης όσο κα με το «δάσκαλο».

     Μια διφορούμενη ισορροπία υπάρχει λοιπόν ανάμεσα στη συλλογική και ατομική εργασία: στην τάξη φροντίζουμε να υιοθετούμε την καλύτερη λύση για την εργασία που βρίσκεται σε εξέλιξη: μερικές έννοιες μαθαίνονται καλύτερα με την ομάδα, άλλες πάλι ατομικά και θα πρέπει να αντισταθούμε στην επιτάχυνση των ρυθμών εργασίας , η οποία απαιτεί την εξατομίκευση με κάθε τίμημα. Η πρόκληση είναι μεγάλη πραγματικά τόσο για το μαθητή όσο και για τον εκπαιδευτικό να καλλιεργήσουν όσο πιο πολύ γίνεται αυτήν την έγνοια για εξατομίκευση, και να φτάσουν σε μια υπερ-οργανωμένη τάξη βέβαια,αλλά σχεδόν ή εξ’ολοκλήρου στερημένη από ομαδικές δραστηριότητες. Σε αυτή την περίπτωση όπως και σε οποιαδήποτε άλλη, χρειάζεται φυσικά μέτρο.

Γ) η εξουσία των παιδιών

       Στην τάξη Freinet, ένας συγκεκριμένος βαθμός εξουσίας αναλογεί στα παιδιά. Ας ξεκαθαρίσουμε όμως μία παρεξήγηση που συμβαίνει συχνά: είναι προφανές ότι ένας μόνο βαθμός εξουσίας αναλογεί στα παιδιά , και ότι ηγείται φυσικά ο εκπαιδευτικός, ο οποίος θα πρέπει, με το που θα μπει η ομάδα των παιδιών υπ’ ευθύνη του, στη φάση του παιχνιδιού, να διασαφηνίσει τα όρια της εξουσίας που τους αναθέτει. Πολλές φορές θα χρειαστεί μάλιστα να εξηγήσει και τα θεσμικά όρια. Εάν δε τα παιδιά μπορούν να δράσουν μέσα στις «ζώνες» ελευθερίας που τους θέτει η θεσμική διοίκηση , ο εκπαιδευτικός δε θα πρέπει να διστάσει να συμφωνήσει από κοινού με τα παιδιά, για να κρίνουν κατά πόσον ένα όριο χρειάζεται ή όχι.

         Όλα αυτά αποφασίζονται κατά τη διάρκεια των συμβουλίων. Η στιγμή των συμβουλίων είναι θεσμοθετημένη και τα παιδιά γνωρίζουν πως τότε κυρίως είναι που λαμβάνονται οι αποφάσεις για τις δραστηριότητες της τάξης. O εκπαιδευτικός προσπαθεί να παραχωρήσει σιγά-σιγά τη διαχείριση (εμψύχωση, γραμματεία κτλπ) στα ίδια τα παιδιά, ανάλογα με την ηλικία, τις κλίσεις τους αλλά και την εξοικείωση τους με το συγκεκριμένο τύπο δομής της εξουσίας.

 Δ) η τάξη ανοιχτή στον έξω κόσμο

       Η τάξη Freinet επικοινωνεί με άλλες τάξεις, άλλα παιδιά , άλλους ενήλικους. Βγαίνει έξω από το σχολείο, κάνει επισκέψεις και προσκαλεί ανθρώπους που μπορούν να προσδώσουν κάτι, να μοιραστούν μια εμπειρία ζωής.

Ε) εκδίδει εφημερίδα

       Στην τάξη Freinet, οτιδήποτε συμβαίνει, οτιδήποτε βιώνεται μέσα στο εσωτερικό της τάξης έχει αντίκτυπο στον έξω κόσμο: τα παιδιά μπορούν και εκφράζονται σε μια εφημερίδα που δεν περιέχει παρά δημιουργίες (ακόμη και παιχνίδια ή σταυρόλεξα).

Ζ) το πνεύμα της έρευνας και ο πειραματικός ψηλαφισμός

         Στην τάξη Freinet , ενθαρρύνεται τόσο η συλλογική έρευνα, με τη σύσταση ομάδων όσο και η προσωπική: αν τεθεί μια ερώτηση, αναζητείται η απάντηση όχι μόνο στα βιβλία , αλλά και σε οπτικοακουστικά αρχεία, καθώς και σε φυσικά πρόσωπα. Έχει προφανώς μεγαλύτερη σημασία να ερωτηθεί ο υπάλληλος στο γειτονικό ταχυδρομείο από το να διαβαστεί ένα βιβλίο που εξηγεί τη λειτουργία του ταχυδρομείου. Όλοι οφείλουν να γνωρίζουν – και ο εκπαιδευτικός δεν πρέπει να φοβάται να το ομολογήσει δυνατά και ανοιχτά- ότι κανένας σήμερα ( συμπεριλαμβανομένου του ιδίου ή του διευθυντή) δε γνωρίζει τα πάντα και κατά συνέπεια αυτό που αποτελεί ζητούμενο μάθησης πέρα από την αυτογνωσία, είναι και το πώς αναζητείται η γνώση καθώς και τα βήματα τα οποία πρέπει να ακολουθηθούν. Για να γίνει αυτό, η τάξη πρέπει να διαθέτει μια βιβλιοθήκη-αρχείο ενημερωτικού υλικού, ενώ τα παιδιά οφείλουν να συνεργάζονται κατά την έρευνα τους με βάση τα αρχεία, και να μυηθούν τρόπον τινά, τόσο στην ταξινόμηση όσο και στη διαχείριση των αρχείων. Στην τάξη Φρενέ ο πειραματικός ψηλαφισμός ενθαρρύνεται ιδιαίτερα. Οι δραστηριότητες μάλιστα που προτείνονται είθισται να προγραμματίζονται με τέτοιο τρόπο, ώστε να ευνοείται η στρατηγική αυτή μάθησης. Μειώνεται λοιπόν η παραδοσιακή διδασκαλία (ex cathedra) και δίνεται περισσότερος χρόνος για πειραματισμούς, συγκρίσεις, αξιολογήσεις, συζητήσεις αλλά και αναζήτηση λύσεων πέρα από την πεπατημένη οδό.

Η) η ελεύθερη έκφραση ευνοείται

         Στην τάξη Freinet, ο εκπαιδευτικός δίνει προτεραιότητα και αξιοποιεί ότι πραγματικά μπορεί να θεωρηθεί ελεύθερο στην έκφραση των παιδιών , πέρα από τις αναπαραστάσεις τους που είναι επηρεασμένες από το περιβάλλον της ζωής τους. Δεν προσκολλάται στα καθιερωμένα μοντέλα μάθησης, κάτι που φυσικά δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να καταφεύγει και σε αυτά κατά καιρούς, αν χρειαστεί. Η εργασία αποβλέπει στο να απελευθερωθούν τα παιδιά από τις προσωπικές τους «αλυσίδες» και να εκφράσουν το βαθύτερο τους είναι μέσω του σχεδίου, της ζωγραφικής, της σωματικής έκφρασης, του θεάτρου, της μουσικής και της γραφής…….. Σίγουρα μιλάμε για ένα ευρύ πρόγραμμα!

Θ) η συνεργασία

       Τέλος, και εδώ είναι που υπάρχουν και οι περισσότερες δυσκολίες, ο εκπαιδευτικός αναζητά δομές και λειτουργίες, που να ευνοούν τη συνεργασία μεταξύ των παιδιών και όχι τον ανταγωνισμό. Έχει συνείδηση ότι πάει κόντρα στο ρεύμα, και ότι αργά ή γρήγορα θα αναγκαστεί κατά κάποιο τρόπο να βρεθεί αντιμέτωπος με τον ίδιο το θεσμό του σχολείου, τους γονείς, τα τηλεοπτικά προγράμματα, τις αθλητικές εφημερίδες, το Γύρο της Γαλλίας, μουσικούς διαγωνισμούς, μουσικά τηλεριάλιτι όπου πρωταγωνιστούν παιδιά και φυσικά …….η λίστα είναι μεγάλη! Την ίδια στιγμή όμως το ξέρει καλά πως αυτό είναι το μέλλον         (δεν είναι τυχαίο εξάλλου το γεγονός, ότι ακόμη και μερικοί «υποψιασμένοι» διευθυντές επιχειρήσεων το αντιλαμβάνονται): σε κανένα τομέα δεν μπορεί πλέον κανείς να κάνει κάτι μόνος του, αφού παντού απαιτείται συνεργασία.

  • Ο Ανρί Λαντρουά ήταν υπεύθυνος της ομάδας Freinet του Βελγίου. Το κείμενο προέρχεται από προφορική εισήγηση στη Διεθνή Ημερίδα FREINET που διεξήχθη στη Λιέγη το 1991.
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s