Α. Κορκοβέλου, Η εκπαίδευση στον κινηματογράφο – «Το Σκασιαρχείο»

index7

Αγγελική Κορκοβέλου «Η εκπαίδευση στον κινηματογράφο μέσω της παιδαγωγικής του Σελεστέν Φρενέ και της ταινίας Σκασιαρχείο».

Απόσπασμα εισήγησης στο Διεθνές Συνέδριο με θέμα: «Τέχνες και Εκπαίδευση – Δημιουργικοί τρόποι εκμάθησης των γλωσσών» στο Μαράσλειο Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης υπό την αιγίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, Αθήνα, 5-2011.

 

Τα κύρια σημεία της παιδαγωγικής του Φρενέ

·         Αυτό που καθορίζει τη ζωή των ανθρώπων, αυτό που προκαλεί και προσανατολίζει τις σκέψεις τους, αυτό που δικαιώνει την ατομική και κοινωνική τους συμπεριφορά είναι η εργασία, που είναι η βασική κινητήρια δύναμη, στοιχείο προόδου και αξιοπρέπειας, σύμβολο ειρήνης και αδελφοσύνης.

·          Ο πραγματικός παιδαγωγικός στόχος είναι το κάθε παιδί να αναπτύξει στο έπακρο την προσωπικότητά του στους κόλπους μιας ορθολογική κοινότητας που την εξυπηρετεί και το εξυπηρετεί. Αυτό δεν είναι παρά ένα ιδανικό, που ωστόσο δε θεωρεί μάταιο να εκθέσει.

·          Πολύ βασικό είναι το πλάνο εργασίας, με το οποίο το παιδί είναι ελεύθερο μέσα στο πλαίσιο ορισμένων φραγμών, που από πριν έχει υπολογίσει και αποδεχτεί. Η εργασία είναι πολύ σημαντική για το παιδί εφόσον  μέσα στην οικογένεια αποχτήθηκε η συνήθεια να μην ανατίθεται εργασία στα παιδιά. «Είναι νωχελικοί βασιλιάδες που τους χαρίζουν αποκλειστικά, παιχνίδια». Οι τεχνικές συμβουλές του σχολείου εργασίας μπορεί να παραπλανήσουν και να αποθαρρύνουν τους εκπαιδευτικούς αν δεν βασίζονται σε παιδαγωγικές σταθερές.

·          Στο σχολείο του, μια μέρα την εβδομάδα, οι τελευταίες ώρες ήταν αφιερωμένες σε μια κινηματογραφική προβολή με ταινίες που έστελνε η Συνεργατική Ταινιοθήκη.  Επίσης,  η CEL (CooperativedelEuseignementLaic-Συνεταιρισμός Λαίκής Εκπαίδευσης) είχε δημιουργήσει τρεις ψυχαγωγικές ταινίες για παιδιά, τις οποίες ενοικίαζε στα σχολεία. Υπήρχε, επίσης, και μια κινηματογραφική μηχανή, με την οποία κινηματογραφούσαν στιγμιότυπα της  σχολικής ζωής και κυρίως των εξόδων στην εξοχή. Οι ταινίες αυτές αποτελούσαν ζωντανή και ανάγλυφη έκφραση της ζωής τους. Γι αυτό και διέθεταν, όπως άλλωστε και τα κείμενά τους τεράστια υποβλητική δύναμη (Φρενέ, 1977).   

·          Πρώτος αυτός, λοιπόν, επεδίωξε να εισάγει τις νέες τεχνολογίες της εποχής εκείνης στην εκπαίδευση, την  τυπογραφία και το ραδιόφωνο. Δημιούργησε τυπογραφείο στην τάξη και καθιέρωσε την διασχολική αλληλογραφία. Το σπουδαίο είναι ότι χρησιμοποίησε τον κινηματογράφο στο σχολείο το 1926.

 

Σχόλια

             Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο «χειρότερος» μαθητής της τάξης, ο οποίος στο τέλος αποδεικνύεται συγκινητικά ώριμο και σκεπτόμενο άτομο. Όταν ο μαθητής επισημαίνει στους εξεταστές του ότι «Όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι και είναι ίσοι» δεν επικαλείται μόνο τη  διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου της Γαλλικής Επανάστασης, αλλά και τους μεγάλους διαφωτιστές της Γαλλίας, Βολταίρο, Ρουσσώ, Μοντεσκέ κλπ. Παράλληλα, πλαγίως και συγκεκαλυμμένα λέει στους δασκάλους και επιφανείς του χωριού πως είναι όχι άδικοι αλλά, κυρίως, αγράμματοι, εχθροί της πατρίδας τους, που τη στερούν από τη δραστηριότητα των παιδιών της. Το ότι ο μαθητής δεν ήξερε όλες τις απαντήσεις στις εξετάσεις, είναι ιδιαιτέρως σημαντικό γιατί έτσι υπεραμύνεται των δικαιωμάτων και εκείνων που δεν είναι μορφωμένοι αλλά έχουν το δικαίωμα να αναπτύξουν τις  ικανότητες και τις δεξιότητες τους. Επίσης, τονίζεται ότι εκείνοι που δεν έχουν τίποτα, εύκολα παρασύρονται έξω από το κοινωνικό περιβάλλον στο περιθώριο, ενώ, κάλλιστα θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν. Ο νεαρός αντιήρωας, βρώμικος και κακοφτιαγμένος στην αρχή, μεταμορφώνεται σε κύριο με τρόπους και σθένος στο τέλος που  βάζει στη θέση τους όλους αυτούς που ήρθαν να διασκεδάσουν εις βάρος τους. Επιπλέον, η διαφορά στην εξωτερική εμφάνιση του εξεταζόμενου μαθητή είναι δείγμα της εσωτερικής  του αλλαγής.  

     Φυσικά, υπάρχει πάντα ο άλλος πόλος  που στηρίζεται στην αντίδραση. Η  ηγεσία της μικρής πόλης, οι κοινωνικά ανώτεροι, ενδιαφέρονται μόνο για το προσωπικό τους κέρδος, το συμφέρον, και εγκληματικά, όχι μόνο αδιαφορούν, αλλά παρεμποδίζουν τους άλλους να προοδεύσουν, οχυρωμένοι πίσω από τη δήθεν ανικανότητά τους. Ο παλιός δάσκαλος είναι το ένα παράδειγμα, ο οποίος προσηλωμένος στο γράμμα του νόμου, δεν παραδέχεται τίποτα που μπορεί να τον βγάλει από την αδράνειά του με την παραδεδομένη μέθοδο   διδασκαλίας του. Το άλλο παράδειγμα είναι ο παλαιοπώλης, ο οποίος εκμεταλλευόμενος την ανέχεια και την άγνοια των χωριανών, στην ουσία τους κλέβει. Και επιπλέον μισεί και τους άντρες και τις γυναίκες και ιδιαιτέρως τα παιδιά, αυτός που δεν έχει οικογένεια παρά μόνο χρήματα. Κατά την άποψή του τα αγόρια θα γίνουν «τεμπέληδες», «φαντάροι», «κερατάδες». Μ’ αυτές τις λέξεις έχει καταργήσει τη ζωή, την πατρίδα και την οικογένεια, πράγματα ιερά στο όνομα των οποίων έχει χυθεί ποτάμι το αίμα.

          Οι άλλοι, επειδή ενοχλούνται κυρίως, και, επειδή αρνούνται καθετί νέο, αντιδρούν. Κι όμως τα παιδιά αυτά, που τα λένε  αλητάκια, έχουν και ταλέντα και ευαισθησίες. Και φυσικά το πιο αντιδραστικό είναι αυτό που, παρά την ημιμάθειά του, θα περάσει στις εξετάσεις γιατί θα υπενθυμίσει στους γηραιούς και προκατειλημμένους εξεταστές, αλλά και στους εχθρικούς  προκρίτους της μικρής κοινωνίας ότι η μεγάλη Γαλλική Επανάσταση  έγινε για τα Δικαιώματα όλων των ανθρώπων που γεννιούνται ίσοι και είναι ίσοι. Και δεν είναι δυνατόν όλοι να ξέρουν τα πάντα στον ίδιο βαθμό, ούτε είναι αυτό αναγκαίο για να ζήσει μια κοινωνία. Αλλά, σημασία έχει και η πιο μικρή λεπτομέρεια που βάζει σε κίνηση το ανθρώπινο μυαλό, από τη συνταγή πώς μαγειρεύονται τα σαλιγκάρια, μέχρι το πώς τυπώνεται μια εφημερίδα, πώς γράφεται ένα άρθρο, πώς δουλεύει ένας μάστορας (πρώτη ύλη και τα χέρια μου είπε ο απλός τσαγκάρης). Μπροστά και πίσω από όλους αυτούς βρίσκεται ο δάσκαλος που στάθηκε στο πνεύμα και τον τόνο του Αναλυτικού Προγράμματος αλλά εξώθησε τα παιδιά καθένα προς την κατεύθυνση που έβλεπε πως είχε κλίση και ενδιαφέρον. Και όταν το παιδί αφήνεται να δράσει, τότε αναγνωρίζει και τους άλλους και τον εαυτό του.

          Ο τελικός λόγος που απευθύνει ο νεαρός στους εξεταστές του, όχι μόνο ξαναφέρνει στην επιφάνεια τις μεγάλες αξίες για τις οποίες αγωνίστηκε ο γαλλικός λαός, αλλά και τις χριστιανικές.  Οι αρχές της Γαλλικής Επανάστασης: Ελευθερία: τα παιδιά ελεύθερα από την απειλή του βαθμού και της τιμωρίας θα δουλέψουν πάνω σε ό,τι τα ευχαριστεί. Αδελφοσύνη: τα παιδιά θα συνεργαστούν με ομόνοια. Ισότητα: η πρώτη πράξη του δασκάλου είναι η κατάργηση της έδρας. Και οι τρεις αυτές αρχές καταπατώνται από τους εξέχοντες του τόπου.

 

    Προτάσεις

Η επεξεργασία της ταινίας στην τάξη προτείνεται ως έναυσμα για την κίνηση του ενδιαφέροντος των μαθητών για την εκπαίδευση στον κινηματογράφο.

      Η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών προέχει, εφόσον δεν είναι προετοιμασμένοι για τις νέες τεχνολογίες και καινοτομίες.

    Σήμερα, οι αρχές της παιδαγωγικής Φρενέ είναι παρούσες στην εκπαίδευση. Ειδικότερα, η έμφαση που έδωσε στον γραπτό λόγο και στην επικοινωνία των μαθητών συναντήθηκε ομαλά με την ανάπτυξη των υπολογιστών και των δικτύων, που προσφέρουν νέες δυνατότητες στην παραγωγή επικοινωνιακού λόγου.

    Όσον αφορά τον κινηματογράφο: «Στο σχολείο διδάσκουμε λογοτεχνία, μουσική και θέατρο και πιστεύουμε ότι είναι απαραίτητο να διδάσκεται και ο κινηματογράφος. Κάτι τέτοιο είναι απολύτως ζωτικής σημασίας, διότι οι εικόνες διαδραματίζουν μείζονα ρόλο στην κοινωνία μας και είναι πολύ σημαντικό να μαθαίνουν οι νέοι να τις εντοπίζουν και να τις αποκωδικοποιούν» υποστήριξε ο σκηνοθέτης και πρόεδρος του Κινηματογραφικού Αρχείου του Παρισιού (Γαβράς, 2010).

Ας ακολουθήσουμε, λοιπόν,  το παράδειγμα των σχολείων της Γαλλίας όπου από τη νέα σχολική χρονιά θα έχουν πρόσβαση σε μια λίστα από 200 αριστουργήματα του διεθνούς κινηματογράφου, τα οποία θα προβάλλονται υποχρεωτικά στο πλαίσιο μαθημάτων όπως η ιστορία και η λογοτεχνία.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s