Μήνας: Οκτώβριος 2015

Ένα μάθημα στη «Λοξή Τάξη»

DSC00699

Πραγματοποιήθηκε στις 25 Οκτωβρίου η συνάντηση των φορέων για το Πεδίο του Άρεως στον κινηματογράφο «Αλκυονίδα», μέσα σε κλίμα συνεργασίας και από κοινού προσπάθειας για τη δυνατότητα ο χώρος να φιλοξενεί την παιδική ηλικία και να υποστηρίζει τα δικαιώματά της. Τα προσφερόμενα προγράμματα θα συνεχιστούν και την επόμενη περίοδο στο χώρο της Διεύθυνσης Αλσών και Πάρκων, στο Πεδίο. Και η «Λοξή Τάξη» του Ζάφου Ξαγοράρη θα μεταφερθεί για να συνεχίσει το δρόμο της στο 77ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών, στα Πετράλωνα.

Οι φορείς που συμμετείχαν ήταν το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού, Τα Τροχαία εγκλήματα SOS, τα γραφεία Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και Πολιτιστικών Θεμάτων της Α΄ Διεύθυνσης Π. Ε. Αθηνών, η Περιφέρεια Αττικής, το «Σκασιαρχείο», το 77ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών, το 46ο Γυμνάσιο Αθηνών, το Σωματείο «Συνεργάζομαι», η melifera, το Παρατηρητήριο της Κοινωνίας των Πολιτών, η Λαϊκή Συνέλευση Γκύζη και σχολεία και μαθητές/ μαθήτριες της ευρύτερης περιοχής.  Η νέα συνάντηση ορίστηκε αρχές Δεκέμβρη στο Green Park, στο Πεδίο του Άρεως.

Η υπαίθρια διδασκαλία, τρίτη ιστορικά κατά σειρά, μετά το 1916 και το 1932, έλαβε χώρα και ολοκλήρωσε τον κύκλο της. Όμως ο προβληματισμός είναι ζωντανός και επίκαιρος. Ο εγκλεισμός στα σχολεία έχει φτάσει στα όριά του και η εύρεση εκ νέου του δημόσιου χώρου, της κοινότητας, της ψυχικής υγείας, του συναισθηματικού αλφαβητισμού, της πολιτισμικής ενδυνάμωσης και της αντιμετώπισης των περιβαλλοντικών προβλημάτων θέλουν περισσότερο από ποτέ το δάσκαλο πολιτικό και το παιδί πολίτη.  Μας προβληματίζει πολλές φορές η παθολογία του ιδρυματισμού που έχουμε στις σχολικές μονάδες της χώρας, με συμπτώματα όπως τη βαριεστημάρα, τις τιμωρίες, τον αυταρχισμό, τις ποινές, τον εκφοβισμό και την διαίρεση του νου από το σώμα.. Και προκύπτει το ερώτημα: θα μπορούσε  η υπαίθρια διδασκαλία να είναι η αποσχολειοποίηση [deschooling] του σχολείου;  Η «Λοξή Τάξη» (2015) του Ζάφου Ξαγοράρη ήταν και είναι μια συμβολή σ΄ αυτόν τον προβληματισμό.

Χάριν ιστορικότητας να πούμε ότι η «Λοξή Τάξη» παρουσιάστηκε την άνοιξη που μας πέρασε στο Μουσείο Μπενάκη σε επιμέλεια της Πολύνας Κοσμαδάκη με την συνεργασία του Βρετανικού Συμβουλίου και του Γυμνάσιου Καμινίων. Και εκτέθηκε στο Πεδίο του Άρεως από τις 12 έως τις 18 Οκτωβρίου, στο πλαίσιο μια μεγάλης συνεργασίας του καλλιτέχνη με την Περιφέρεια Αττικής και την Παιδαγωγική Ομάδα «Το Σκασιαρχείο». Ο στόχος όσων πήραμε στο εγχείρημα αυτό ήταν να σκεφτούμε ξανά έννοιες που αδράνησαν όπως το σχολείο της κοινότητας, τα δικαιώματα ελευθερίας των παιδιών και τα άγραφα δικαιώματα του χώρου της παιδικής ηλικίας.

Ας εξετάσουμε όμως λίγο περισσότερο το σχολείο της κοινότητας. Βασικά στοιχεία του σχολείου της κοινότητας, με τα χαρακτηριστικά της κοινωνικής οικονομίας, είναι τα εργαστήρια, ο κήπος, οι ομάδες χωρίς αρχηγό, η παιδαγωγική της αυλής, τα παραδοσιακά παιχνίδια, το τυπογραφείο, οι μαθητικοί συνεταιρισμοί, η υιοθέτηση χώρων εκτός σχολείου και η ήπια μετακίνηση, όπως με τα ποδήλατα. Επίσης οι επιστημονικές γνωστικές κατακτήσεις που αφορούν την κριτική στο θετικισμό, τις φυσικές επιστήμες, την επιστημολογία και την μεθοδολογία, είναι βασικά στοιχεία αυτού του σχολείου. Πρόκειται εν πολλοίς για ένα σχολείο με θεματικές γνωστικές περιοχές που επιστρέφουν τη σχέση δύναμης και λόγου στις αναδυόμενες υποκειμενικότητες, μέσα από την δημόσια σφαίρα, την πολιτική και την οικειοποίηση του χώρου. Το τρίπτυχο αυτού του σχολείου είναι τάξη – αυλή – κοινότητα και η εργασία του είναι να σχεδιάζει διαρκώς αυτό το τρίπτυχο προς όφελος της μετάβασης από την παιδική ηλικία στην υποκειμενικότητα. Η χρήση της υπαίθριας διδασκαλίας είναι επίσης στην οπτική των υποκειμένων του. Το αίτημα για ζωή, η δυνατότητα να μην είμαστε «γυμνή ζωή», αλλά μια μορφή ζωής, όπως λέει και ο Agamben, είναι η απάντηση στο θάνατο που σκορπά η οικονομία της αγοράς. Η κοινωνική οικονομία είναι το οικονομικό που έπεται του πολιτικού. Κεντρικό σ’ αυτή την αντίληψη είναι το ανοιχτό προς τα έξω σχολείο, η βιβλιοθήκη, το φορητό τυπογραφείο, οι σπόροι, τα ποδήλατα και η παραγωγή μέσα από τα υλικά δίκτυα  – κι όχι μόνο τα ψηφιακά –  σθεναρών σχέσεων με πολλούς ενήλικες που μπορούν να αντικαταστήσουν την απώλεια της αυθεντίας των γονιών και των εκπαιδευτικών. Ο στόχος είναι η διαρκής παρουσία της παιδικής ηλικίας στην πόλη που συνοδεύει την ανάπτυξη του κάθε παιδιού, μέσα από μια παιδαγωγική, η οποία έχει τις οφειλές της στη θεσμική, την κριτική και την αντί – οιδιπόδεια παιδαγωγική. Αυτή είναι η ανοιχτή πόλη που συνομιλεί με το σχολείο, τις πόρτες, τα δικαιώματα ελευθερίας, τις αναπαραστάσεις, την δημόσια σφαίρα, τα δημόσια νοήματα, την ιδιότητα του πολίτη και την εξωστρέφεια.

Η επιστημολογία των επιστημών, η φιλοσοφία, ο οπτικός αλφαβητισμός η κριτική στην επιστήμη και οι πολλαπλοί αλφαβητισμοί συσχετίζονται με τη συλλογική δράση, τις ομάδες και την πολιτική. Η πολιτική είναι μέσα στο σχολείο, τόσο ως αριστοτελική πράξη και φρόνηση όσο κι ως παράδειγμα κοινωνικής επιστήμης που διαλέγεται επιστημολογικά με τις άλλες γνωστικές περιοχές. Το γνώσιμο μπορεί να αναμετρηθεί με τον Οιδίποδα και την Σφίγγα, αλλά και το ξεπέρασμά του. Η δυνατότητα να μιλήσουμε για  μια αντί – οιδιπόδεια παιδαγωγική,  να μιλήσουμε για κριτική, δημοκρατική και θεσμική παιδαγωγική, είναι το αίτημα για να προσδιορίσουμε εκ νέου την έννοια της δημοκρατίας., καθώς δεν φτάνει η αντιπαράθεση της διοίκησης με την παιδαγωγική για να έχουμε πλήρως τα χαρακτηριστικά της, όπως και να δούμε στον αναδυόμενο φασισμό στα σχολεία. Αν η δυνατότητα για ένα τόπο ισότητας, όπως είναι το σχολείο σύμφωνα με τον Ranciere, χαθεί και η οικογένεια ως τόπος ανισότητας γίνει ο νέος τόπος συγκρότησης της υποκειμενικότητας, τότε η καταστατική ανισότητα είναι αξεπέραστη. Κι είμαστε αντιμέτωποι με την α – δυνατότητα να συγκεντρώνονται οι άνθρωποι και να έχουν την δημοκρατική στιγμή να αποφασίσουν για το παρόν τους. Η δημοκρατική στιγμή είναι η αναβολή της απόφασης και η έκσταση στο άξιο να ερωτηθεί. Το σχολείο μπορεί να συμβάλει σ’ αυτό. Αλλά προϋποθέτει το δημόσιο χώρο για να εξασφαλιστούν οι αδύναμες σχέσεις δύναμης και λόγου.

Το εγχείρημα με το υπαίθριο σχολείο της κοινότητας και τη «Λοξή Τάξη» στο Πεδίο του Άρεως θα συνεχιστεί με την σύμπραξη όλων των φορέων που παίρνουν μέρος, την προσφορά προγραμμάτων για τα σχολεία για όλη τη διάρκεια του έτους και τον προσανατολισμό για ένα θερινό σχολείο για παιδιά που μένουν στο κέντρο της πόλης το καλοκαίρι. Ελάτε να κάνετε το μάθημά σας!

Χαράλαμπος Μπαλτάς

Μέρος του άρθρου δημοσιεύτηκε στο έντυπο «Η Πατησίων ζει» (Οκτώβριος 2015). Ο Χαράλαμπος Μπαλτάς είναι  δάσκαλος στο 35ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών και μέλος της Παιδαγωγικής Ομάδας «Το Σκασιαρχείο – Πειραματικοί ψηλαφισμοί για ένα σχολείο της κοινότητας».

Με τη «Λοξή Τάξη» στο Πεδίον του Άρεως

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Advertisements

Το επόμενο βήμα

25_10_2015_poster

Το επόμενο ραντεβού είναι στον κινηματογράφο Αλκυονίδα στις 25 Οκτωβρίου.

Μετά το πετυχημένο επταήμερο στο Πεδίο του Άρεως (12 – 18 Οκτωβρίου 2015) κουβεντιάζουμε και σχεδιάζουε τις μελλοντικές δράσεις.

Σας περιμένουμε!