Η μάθηση είναι ιερή!: στα πρώτα βήματα μιας τάξης Freinet (2014)

Η μάθηση είναι ιερή!:  στα πρώτα βήματα μιας τάξης Freinet (2014)

στο δημόσιο σχολείο στη Γαλλία και στην Ελλάδα

Χαράλαμπος Μπαλτάς

b114db29781a2808d6b6bb27ef830e11_540x397

Τα ζητήματα που συνδέονται με τους προβληματισμούς για το σημερινό δημόσιο σχολείο αφορούν την αναζήτηση νοήματος στη σχολική ζωή. Το νόημα για την εκπαιδευτική διαδικασία δεν είναι κάτι δεδομένο. Η σχολική αποτυχία οφείλεται εν πολλοίς στην απώλεια νοήματος. Ένα εκπαιδευτικό σύστημα γίνεται αντικείμενο κριτικής όταν απουσιάζει το νόημα. Στην ταινία της Delphine Pinson, Η μάθηση είναι ιερή! Στα πρώτα βήματα μιας τάξης Freinet (2014) η έμφαση είναι στην τάξη, το τόπο της καθημερινής συνάντησης των παιδιών. Η τάξη και το νόημα καλούνται να συμφιλιωθούν. Το φιλμ δεν μοιάζει στην αισθητική του με το Σκασιαρχείου (1949) ούτε με τον Δάσκαλο που άφηνε τα παιδιά να ονειρεύονται (2006). Σ’ αυτά τα φιλμ η αισθητική του τρίπτυχου τάξη – αυλή – κοινότητα είναι πολύ έντονη και ισόρροπα κατανεμημένη. Όμως οι ιδέες είναι κοινές κι αυτό που επεξεργάζεται το φιλμ είναι μια κοντινή ματιά στην καθημερινότητα ενός σχολείου που εργάζεται με τις τεχνικές του Freinet. Κι έχουμε και τα άλλα μέρη της εκπαιδευτικής διαδικασίας, την αυλή, τον σχολικό κήπο και την κοινότητα, όπως και τις εξόδους των παιδιών σε μέρη πιο μακρινά. Και με την αλληλογραφία ως τεχνική του Freinet για ακόμη πιο μακρινά μέρη. Αλλά ας δούμε από κοντά αυτήν την καθημερινότητα.[1]

Οι τεχνικές του Freinet είναι αυτές που θεσμίζουν το σχολείο για τη συμβίωση των παιδιών, την εξέλιξη της εκπαιδευτικής διαδικασίας και τη δημιουργία σχέσεων μαθητών και δασκάλων. Τέτοιες τεχνικές, όπως «Τι νέα»;, το τυπογραφείο, «Ποιος κάνει τι»;, η αλληλογραφία, το συμβούλιο τάξης, το «Όχι πια αναγνωστικά», το πλάνο εργασίας ή η βιβλιοθήκη, συμβάλλουν στον ρυθμό του χρόνου στη σχέση με το χώρο, την μετάβαση από έναν χώρο στον άλλο, στην  κυκλοφορία μέσα στην τάξη και στην εξατομικευμένη σχέση του παιδιού με τη μάθηση, εναλλακτικά με τις ομαδικές δραστηριότητες. Ο δάσκαλος/ η δασκάλα καταγράφει τις δραστηριότητες και το περιεχόμενο των ανακοινώσεων των παιδιών και υπενθυμίζει στη διάρκεια του χρόνου τι έχει γίνει από τα παιδιά στο διάστημα που πέρασε. Στο φιλμ έχουμε μια τάξη με παιδιά δ΄ και ε΄ δημοτικού σχολείου, λίγο πριν την μετάβασή τους στο γυμνάσιο. Ο δάσκαλος είναι μια συνεχή πηγή παραγωγής μάθησης και εγγυητής της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Η διαφοροποιημένη παιδαγωγική είναι διαρκώς παρούσα με την εξατομικευμένη μάθηση, τα κλασέρ των παιδιών με τον αύξοντα βαθμό δυσκολίας από τα εύκολα στα δύσκολα στο περιεχόμενό τους, την παράλληλη στήριξη και την συνδιδασκαλία. Αντί να μοιράζονται φωτοτυπίες, όπως στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, οργανώνεται για κάθε μαθητή/ μαθήτρια ένα ταξινομημένο και διαφορετικό εκπαιδευτικό υλικό που καθιστά την τάξη ένα τόπο (και τρόπο) παραγωγής. Το συνεργατικό και το συνεταιριστικό ιδεώδες με την κοινωνική οικονομία ελλοχεύει στην καλλιέργεια της ιδιότητας του πολίτη – παιδιού [citizenship]. H η αντιπαράθεση με την κρατική παιδαγωγική, την κατ’ οίκον διδασκαλία και την κρυφή (και φανερή) ιδιωτικοποίηση, γίνεται με την (συν)εργασία και το υποκείμενο που την διαθέτει, ο καταπιεσμένος υπήκοος που απαλλοτριώνουν την εργασία του, την κοινωνικότητά του και τις ιδιαίτερες ικανότητές του, χειραφετείται.[2]

Στο πλάνο εργασίας δεν έχουμε έτοιμα βιβλία ή πρόγραμμα που το ακολουθούμε πιστά, παρά μόνο το πρόγραμμα που υιοθετεί για την κάθε ημέρα του ο μαθητής και η μαθήτρια. Το πλάνο εργασίας είναι ο τρόπος που σκέφτεται τη μέρα του το παιδί και συμπεριλάβει τις γνωστικές δυνατότητες  (εικαστικά, ιστορία, μουσική, γλώσσα, μαθηματικά, μελέτη περιβάλλοντος) που χαρακτηρίζουν τα όριά του. Στο πρώτο τρίμηνο έχουμε εκτεταμένη διαφοροποιημένη παιδαγωγική ενώ το δεύτερο και το τρίτο προοδευτικά τα παιδιά παρουσιάζουν αυτά το μάθημα, κάνουν ομαδικές εργασίες και αποκτούν αίσθηση αυτενέργειας. Τα παιδιά αναστατώνουν την τάξη, παίρνουν πρωτοβουλίες, εισάγουν με την τεχνική «Τι νέα:» ένα πλάνο εργασίας για ένα θέμα – για παράδειγμα τα κουνέλια – χρησιμοποιούν την αφή για την μέτρηση του βάρους, κινούνται στο χώρο, εναλλάσσουν την ατομική με την ομαδική εργασία, γράφουν για την εφημερίδα, χρησιμοποιούν την ελεύθερη έκφραση και εμπεδώνεται στα κείμενά τους ο λειτουργικός αλφαβητισμός (γραμματική και επικοινωνία). Η τάξη καθίσταται πραγματικά ένα τόπος που γίνονται πράγματα κι όχι μια ρουτίνα που παραπέμπουμε μονίμως αλλού τις εργασίες ή το τι θέλουμε (και το τι θέλουν από μας) τα παιδιά. Αυτή είναι και η σύνδεση της χειρωνακτικής με την πνευματική εργασία, αυτή είναι η ενότητα θεωρίας και πράξης, αυτή είναι η αρχή της θεσμικής παιδαγωγικής  (των ενδιάμεσων σταθμών με συνέλευση, απόφαση, συνεργασία, αφή, υλοποίηση, κίνηση, ανακοίνωση, τυπογραφείο, εικόνα, αλληλογραφία, αποτίμηση). Το σχολείο είναι μια μικρή συμμετοχική κοινωνία. Η ιστορία δεν γίνεται ως μάθημα από τον δάσκαλο, αλλά παρουσιάζεται από τα παιδιά σε χαρτί του μέτρου, ψαλιδίζοντας κείμενα και φωτογραφίες. Το βάθρο του δασκάλου έχει αχρηστευτεί. Το σχήμα είναι μεταβίβαση της εξουσίας τα παιδιά, με καθήκοντα, συμβούλιο τάξης, ομάδες, προτάσεις/ αποφάσεις και αίσθηση μικρών πολιτών που συμμετέχουν. Όλα είναι δυνατά! Και οι κανόνες που προϋπάρχουν είναι αυτοί που εξασφαλίζουν την συνέλευση (όπως να μην έχουμε ειρωνείες μεταξύ των παιδιών, να μιλούν περισσότερο τα παιδιά που δεν μιλούν πολύ και οι αποφάσεις με ομοφωνία να είναι δεσμευτικές). Η θέσμιση είναι ο μόνος τρόπος να μην διατηρείται η διαφορά ανάμεσα στους άρχοντες και τους αρχόμενους. Όπως γράφει και ο Guattari, η διαχείριση του θεσμού στη θεσμική παιδαγωγική θυμίζει μουσική, όπου οποιαδήποτε χειρονομία δεν είναι υποταγή στην ιεραρχία αλλά παραλλαγή  με βάση την ενικότητα και την περατότητα.[3] Η σχολική αποτυχία είναι ο διαρκής προβληματισμός του δασκάλου για να την άρει ή να την ματαιώσει, δίνοντας νόημα και επινοώντας εκ νέου το σχολείο.[4] Η διερεύνηση των αναγκών των παιδιών γίνεται σε μόνιμη βάση για να μεταμορφωθούν σε επιθυμίες. Η ανάγκη τους να δουλέψουν την έξοδο από την τάξη γίνεται επιθυμία να πάρουν ένα δικό τους μονοπάτι. Ο σχολικός κήπος που δουλεύουν είναι το μεταξύ της τάξης και της κοινότητας. Ο δάσκαλος δεν χάνει την ευκαιρία να πει κι αυτός αυτό που αισθανόμαστε κι εμείς. Πως μια μικρή επίσκεψη είναι μια ολόκληρη γραφειοκρατία. Να μαθαίνουμε πάντα! Αυτό είναι το σύνθημα! Και το μονοπάτι μετατρέπεται σε φυτολόγιο! Η μάθηση είναι ιερή, όχι το σχολείο ή η τάξη! Η διοίκηση είναι πάντα σε σύγκρουση με την παιδαγωγική.[5] Ο σχολικός κήπος, το πειραματικό εργαστήρι, το καφενείο και τα καλλιτεχνικά μαθήματα συμβάλουν κι αυτά στο να επιθυμεί το παιδί το σχολείο, ως μια μικρή συμμετοχική κοινωνία. Το συμβούλιο τάξης με το κουτί, τα παράπονα και τις προτάσεις για συζήτηση, ή η επιβράβευση με τις ζώνες (τα διαφορετικά χρώματα), η αυτό – διόρθωση των μαθηματικών, η υλοποίηση της ιδέας (τεκμηρίωση, νόημα, στόχος), οι θεματικές αφίσες, τα τρίγωνα με τους από – θορυβοποιούς που μειώνουν τον θόρυβο στην τάξη, η κίνηση μέσα στην τάξη και η φλυαρία των παιδιών, κάνουν τον χώρο της τάξης μια μικρή κυψέλη. Η μέρα της συνέλευσης των παιδιών που μόνα τους αποφασίζουν είναι ο στόχος μια μεγάλης πορείας που ολοκληρώνεται με την αυτοδιαχείριση. Η ιστορία του κινηματογράφου, ως θέμα που επιλέγουν τα παιδιά, τελικά είναι ο τρόπος με εικόνες που βλέπει το παιδί τον κόσμο. Από το παιδί που ψηλαφίζει, το παιδί κάνει το δικό του κλασέρ φτάνουμε στα παιδιά που τραγουδούν και τα παιδιά που παράγουν εικόνες. Τα παιδιά είναι το καθένα ξεχωριστό κι όλα μαζί ομάδα/ (ν)ομάδα που κινείται. Και ο διάλογος για το σχολείο, των από κοντά σχέσεων ή των εξ αποστάσεως, καταλήγει σε μια έμμεση κριτική στην κατ’ οίκον διδασκαλία [homeschooling] που στερεί από τα παιδιά όλες αυτές τις δυνατότητες. Είμαστε με την αποσχολειοποίηση [deschooling] που αποβλέπει στο σχολείο της κοινότητας [community school] κι όχι την νεοφιλελεύθερη κατ’ οίκον διδασκαλία ή τα κατηγοριοποιημένα σχολεία με γονική επιλογή.[6] Να μερικές ιδέες που αφορούν το φιλμ και σε διάλογο μαζί του το τι συμβαίνει στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα! Το φιλμ της Delphine Pinson, Η μάθηση είναι ιερή! Στα πρώτα βήματα μιας τάξης Freinet (2014) είναι τελικά μια ευκαιρία να δούμε τη σχέση μας με την παιδαγωγική πράξη, την πολιτική, την υπαίθρια διδασκαλία, την σχολική αρχιτεκτονική (τάξη – αυλή – κοινότητα),τον κοινωνικό μετασχηματισμό και τη δυνατότητα να μιλήσουμε, πέραν των κλασσικών θεωριών για την αναπαραγωγή, για το τι μπορούμε να κάνουμε στο σχολείο ως διαφορά με τον κοινωνικό σχηματισμό.

Ο χώρος διαμορφώνεται μαζί με τα παιδιά. Τα παιδιά, συμμετέχοντας, αντιμετωπίζονται ως υποκείμενα συλλογικότητας, με δυναμική ομάδας και διαδικασίες συνέλευσης. Είναι άμεσες οι επιπτώσεις για το πως βλέπουμε τα παιδιά με την θεωρία για τα κοινωνικά κινήματα. Ο κύκλος, η διαμόρφωση του χώρου, η εφημερίδα τοίχου και η τελετουργία «ερώτηση/ απάντηση» μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η δημοκρατία μαθαίνεται. Δεν υπάρχουν απαγορεύσεις – όλα είναι δυνατά! Μόνο αυτό που θα αποκαλούσαμε  «κανόνες με τη μορφή συντάγματος», αδιαπραγμάτευτες θέσεις που έχουν να κάνουν με την ζωή της συνέλευσης προϋπάρχουν. Τα παιδιά να μην ειρωνεύονται το ένα το άλλο, να δίνουμε προτεραιότητα στα παιδιά που δεν μιλούν και οι αποφάσεις να παίρνονται ομόφωνα. Από τα νέα περνούμε στο πλάνο εργασίας, στην μάθηση (ατομική/ ομαδική), στην αλληλογραφία, το τυπογραφείο, το συμβούλιο τάξης και την αυξανόμενη συμμετοχή των παιδιών στην εκπαιδευτική διαδικασία, μειώνοντας την σχολική αποτυχία. Ο λόγος είναι στα παιδιά, είτε με τα νέα, είτε με το συμβούλιο τάξης, με την καταγραφή των παραπόνων και δημοκρατία. Τα προβλήματα από προσωπικά γίνονται θεσμικά με αμοιβαίες δεσμεύσεις για μικρούς και μεγάλους. Το συμβούλιο τάξης θα μπορούσαμε να πούμε ότι έχει μεγαλύτερη αυστηρότητα από το Τι νέα;, οι αποφάσεις του γίνονται σεβαστές, δεν δημιουργεί υποχρεώσεις κι όλα γίνονται δυνατά. Η διαφορά του από το «συμβόλαιο», έτσι όπως το γνωρίζουμε από τα προγράμματα πρόληψης ή τον συναισθηματικό αλφαβητισμό, όπως τα γνωρίζουμε στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα είναι μεγάλη. Δεσμεύει, παίρνονται αποφάσεις, δεν έχει απαγορευτικό περιεχόμενο αλλά προτρεπτικό και θεσμίζει την κυκλοφορία των ιδεών και των πρακτικών σ’ όλο το εύρος των προτάσεων, πέρα από τα προβλήματα.[7] Όχι απαγόρευση, όχι υποχρέωση, όλα είναι δυνατά! Προηγείται η ημερήσια διάταξη, ο λόγος δίνεται/ αφαιρείται από τον πρόεδρο, ο γραμματέας διαβάζει τις ληφθείσες αποφάσεις, μοιράζονται ρόλοι (τι κάνει ο καθένας/ καθεμία) και βγαίνουν αποφάσεις (αυτή είναι η απόφαση για τη λύση ενός προβλήματος). Το παιδί – χρονομετρητής ελέγχει τον χρόνο για να μπορούν όλα τα παιδιά να μιλήσουν. Κι όταν αποκτήσει την εμπειρία του γραμματέα γίνεται και πρόεδρος. Το παιδικό δικαστήριο[8] δεν κρίνεται απαραίτητο γιατί είναι καλύτερο να έχουμε επανορθωτική δικαιοσύνη. Και οι ζώνες για την επιβράβευση του παιδιού (πράσινη, κιτρίνη, κόκκινη) είναι αυτές που του δίνουν διαρκώς την εικόνα του και την πρόοδό του. Αυτό μας είπε και στις συναντήσεις μας με το «Δίκτυο Freinet» ο Olivier Francom. Έχουμε δεδομένα κι έχουμε αυτά που συζητάμε και προχωράμε. Ότι συζητήθηκε στην ημερήσια διάταξη διαγράφεται. Κι ένα έως δύο Συμβούλια τάξης την εβδομάδα είναι ικανά να προσανατολίσουν την τάξη του σχολείου στην υλοποίηση των αποφάσεων και των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει. Και να υπερβούν αυτό που ήδη κάνουμε, το «συμβόλαιο». Η εισαγωγή των ιδεών του  Freinet γίνεται είτε μέσα από την πολιτειότητας, είτε τον μοντερνισμό των μεθόδων, είτε το τυπογραφείο ή την ελεύθερη έκφραση. Κι εδώ μπορούμε ένα μικρό σχόλιο. Θα μπορούσαμε να μιλάμε για τυπογραφείο στην τάξη να είχαμε ένα εκτυπωτή. Το γεγονός ότι το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα επιμένει  στην εικόνα ως φτώχεια, χωρίς να έχει στη θέση της και τον κόσμο της αφής, στερεί από την παιδαγωγική την δυνατότητα να δημιουργεί στο χώρο σώμα, ύλη, δημοσιότητα, έκθεση, κίνηση και αφή. Έτσι είμαστε πιο κοντά σ’ έναν νεοφιλελευθερισμό που απαγορεύει την αφή και το άγγιγμα παρά σε μια παιδαγωγική του Freinet.

Η σχέση με τους γονείς είναι ένα ακόμη ζήτημα. Στον Freinet ο κόσμος του παιδιού και των γονιών είναι μια σχέση που είναι απαραίτητη. Έτσι είναι απαραίτητη και η σχέση των εκπαιδευτικών με τους γονείς. Βέβαια αυτοί εν πολλοίς είναι ένα μέλος της ανολοκλήρωτης κοινότητας, καθώς η επιτυχία του τρίπτυχου τάξη – αυλή – κοινότητα συσχετίζεται με τη στάση τους. Εξάλλου τόσο στο «Σκασιαρχείο» (1949) όσο και στο «Δάσκαλο που άφηνε τα παιδιά να ονειρεύονται (2006), η κοινότητα είναι αυτή που δείχνει τα όρια της παιδαγωγικής. Στις δυο παραδόσεις που έχουμε, την παράδοση του Μπετελχάιμ και την παράδοση της Ντολτό, οι γονείς είτε θεωρούνται παθολογία είτε απαραίτητοι για τη ανάπτυξη του παιδιού.[9] Ο απολογισμός μαζί τους αφορά τα μέσα που χρησιμοποιούμε, την εξέλιξη του παιδιού, την πρόοδο και την συναίνεση για τις αλλαγές που θέλουμε να επιφέρουμε. Οι έρευνες εστιάζουν στο ότι όσο πιο πειραματικά και πρωτότυπα είναι αυτά που γίνονται στο σχολείο, τόσο η ενημέρωση των γονιών χρειάζεται να είναι πιο διαρκής.

Ας δούμε την προστακτική/ εξουσία στο σχολείο. Η εκπαίδευση είναι μεταξύ της κατευθυντικότητας και της μη – κατευθυντικότητας. Αποβλέπουμε στη παρεμβαίνουσα μη – κατευθυντικότητα. Αν όλη η εκπαίδευση είναι εντολή/ υπακοή, συμπληρωματική με την τεχνολογία του p/c, φτάνοντας μέχρι την υπακοή/ πράξη μόνο κατόπιν εντολής/ προστακτικής της εξουσίας του δείκτη του χεριού, η δυνατότητα να είμαστε μη – κατευθυντικοί, να χρησιμοποιούμε την υποτακτική και να προϋποθέτουμε ή να συγκροτούμε την αναδυόμενη επιθυμία, είναι αυτή η θεσμική παιδαγωγική που αναζητούμε. Τα μη – κατευθυντικά χαρακτηριστικά αναδύουν εκ νέου την επιθυμία.[10]  Πρώτο σχήμα είναι οι από κοντά σχέσεις ενηλίκων/ παιδικής ηλικίας και η δυνατότητα οι ενήλικες να είναι πολλοί, προκειμένου να αποφεύγονται οι αυθεντίες γονιών και εκπαιδευτικών. Η κριτική στην εξ – αποστάσεως εκπαίδευση και την κατ’ οίκον διδασκαλία είναι το λάκτισμα να δούμε τις σταθερές σχέσεις στην κοινότητα. Ας δούμε όμως κι άλλα σχήματα/ εργαλεία για την εκπαίδευση, μέσα από έναν ριζοσπαστικό προσανατολισμό της σκέψης και του συναισθήματος του ανήκειν: Ολομέλεια – ομάδες – ολομέλεια, κάθετη/ οριζόντια επικοινωνία, διαίρεση της τάξης, μέσα/ έξω στις πόρτες, τάξη – αυλή – κοινότητα, συμβούλιο της τάξης/ κύκλος, σχολείο/ νήσος από δομημένους κι ελεύθερους χώρους, κίνηση ροή/ τομή, διαδρομές (νομάδες), «γίγνεσθαι – μειοψηφία» (πουλί, ταχυδρόμος, ποιητής, φιλόσοφος, ποδηλάτης, δημοσιογράφος, γυναίκα, αρχιτέκτονας, οικολόγος, πολίτης, ζώο, δέντρο, άλλος), μη έννοια/ τέχνη, παρουσία/ απουσία (παιχνίδι), όρια/ σύνορα (διαπραγμάτευση), υπαίθρια διδασκαλία, χειρονομίες, συναίσθημα/ νους (τάξη) – σώμα (αυλή), υποκείμενο (εμείς), επιτέλεση χώρου/ χρόνου, αφή/ εικόνα, μακριά/ κοντά, ναρκισσισμός/ έλλειψη. Αυτά τα σχήματα είναι διατάξεις των σχέσεων εξουσίας/ γνώσης και παράγουν δυνατές μορφές υποκειμενικότητας. Και η κίνηση είναι ίδιον του μοντερνισμού. Κι αυτή παράγει τη νέα αρχιτεκτονική, αυτή που μας κάνει να αντιλαμβανόμαστε το χώρο ως χωρογραφία.[11] Η παιδαγωγική του Freinet, ακριβώς γιατί εστιάζει στο υποκείμενο, (συν)εργάζεται και για την δυνατότητα να το έχουμε. Αυτά τα σχήματα είναι επίσης και οι δυνατές προτάσεις να σκεφτούμε/ αισθανθούμε πως να δημιουργούμε τόπους ισότητας στις κοινωνίες της ανισότητας. Το σχολείο ως θεσμός εν δυνάμει ισότητας, παραγόμενης από το λόγο, τα κοινά, τη συμμετοχή και το καθημερινό ραντεβού της άμεσης δημοκρατίας, είναι ανάμεσα στο κεφάλαιο και το κράτος. Τα κοινωνικά κινήματα, η αποσχολειοποίηση [deschooling], η σχέση κεφάλαιο/ εργασία και το πέραν αυτής, η ιδιότητα του πολίτη, η κατασκευή της παιδικής ηλικίας, οι γεννήσεις, οι νέες γονεϊκότητες και οι μορφές συνύπαρξης (πόλεις, απαρτχάιντ, γκέτο, γειτονιά, στρατόπεδο συγκέντρωσης, μητροπόλεις, ψηφιακές κοινότητες, εξευγενισμένοι τόποι, εκπαίδευση κατ’ οίκον, εξορίες, φυλακές, νοσοκομεία) είναι το περιβάλλον του θεσμού και η προϋπόθεση της δυνατότητας να τον έχουμε. Για να μπορούμε να θέσουμε τα ερωτήματα για το τι να τον κάνουμε.

Κλείνοντας, το δημοκρατικό σχολείο είναι η άμεση δημοκρατία της συνέλευσης των παιδιών και του Συμβουλίου της τάξης που καλείται να ορίσει τις σχέσεις πλειοψηφίας και μειοψηφίας, να μην χαρίσει τις ομάδες στον αρχηγό και τον φασισμό και να επιτελέσει το σχήμα τάξη – αυλή – κοινότητα. Το να κάνει μάθημα η δασκάλα στο κυπαρίσσι του σχολείου στην περίοδο 2012 – 2014 ήταν απαγορευμένο, όπως και συνολικά η υπαίθρια διδασκαλία. Όπως απαγορευμένο ήταν να εκδίδεις αναγνωστικά με τα παιδιά κι όχι να έχεις έτοιμα. Τώρα δεν ξέρουμε τι έχει αλλάξει. Η δυνατότητα τα σχολεία να εκδίδουν έντυπα κι όχι να μην προβλέπεται κωδικός, η δυνατότητα να έχουμε κίνηση στο σχολείο κι όχι να μας ρωτούν που πάμε κι αν πήραμε άδεια και η δυνατότητα να βγαίνουμε έξω από το σχολείο χωρίς να είμαστε παράνομοι, είναι το αίτημα. Όπως και τ’ ανοιχτά μέσα/ έξω σχολεία (κι όχι μόνο μέσα) από την κοινότητα (γονείς, εκπαιδευτικούς, γείτονες και παιδιά). Κι όχι μόνο από τους επαγγελματίες (και χορηγούς) της παιδικής ηλικίας.

Ο Χαράλαμπος Μπαλτάς είναι δάσκαλος στο 35Ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών. Γράφει στο περιοδικό «Παιδεία και Κοινωνία» (2010/2017). Συμμετέχει στην Παιδαγωγική Ομάδα «Το Σκασιαρχείο» – Πειραματικοί Ψηλαφισμοί για ένα Σχολείο της Κοινότητας. babisbaltas1@gmail.com

[1] Η καθημερινότητα για την ριζοσπαστική θεωρία είναι αυτή που ενώνει την θεωρία με την πράξη. Ωστόσο έχουμε πολλές επιστημολογικές συγκρούσεις γι’ αυτήν την έννοια, ακριβώς γιατί σ’ αυτήν έχουμε επενδύσεις και από – επενδύσεις. Τα παιδιά δεν είναι λίγες οι φορές πουν την εκλαμβάνουν ως ρουτίνα ή βαριεστιμάρα. Δες John Roberts, Σχετικά με τη φιλοσοφία της καθημερινής ζωής, πρόλογος Μπάμπης Μπαλτάς, μετάφραση Γιώργος Καράμπελας – Χαράλαμπος Μπαλτάς, Futura, Αθήνα 2003.

[2] Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο έρχεται κοντά η Κριτική Παιδαγωγική, η Παιδαγωγική της Αντίστασης, η Θεσμική Παιδαγωγική η Αντί – Οιδιπόδεια και η Ανταγωνιστική ως προς την διοίκηση Παιδαγωγική. Δες Χαράλαμπος Μπαλτάς, «Το αίτημα για ένα δημοκρατικό σχολείο της κοινότητας», περιοδικό Παιδεία και Κοινωνία, εφημερίδα Κυριακάτικη Αυγή, τχ. 103, Δεκέμβριος 2015, σελ. 7 – 9.

[3] Λίγα κείμενα στα ελληνικά έχουμε για την θεσμική παιδαγωγική που επηρέασε τα σχολεία, τι φυλακές, τα νοσοκομεία, τα άσυλα και τα ιδρύματα. Δες Φελιξ Γκουατταρί, Από τη Λέρο στη Λα Μπορντ, Παρουσίαση από τη Μαρί Ντεπυσσέ, μετάφραση Ελισάβετ Κούκη, πρόλογος Κατερίνα Μάτσα, Κουκίδα, Αθήνα 2016,σελ. 59 – 86.

[4] Η σχολική αποτυχία είναι μια σταθερή προβληματική για το γαλλικό σχολείο. Η γαλλική βιβλιογραφία που έχει μεταφερθεί στα ελληνικά έχει αρκετούς τίτλους στο πρόσφατο διάστημα (2000 – 2016). Για μια πρόσφατη έκδοση δες  Εντγκάρ Μορέν, Ο δρόμος για το μέλλον της ανθρωπότητας, μετάφραση Θεόδωρος Παραδέλλης, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου Αιώνα, Αθήνα 2016, σελ. 181 – 193.

[5] Για την σύγκρουση διοίκησης και παιδαγωγικής δες Χαράλαμπος Μπαλτάς, «Διοίκηση και ανταγωνιστική παιδαγωγική. Σχέσεις εξουσίας στο 35ο  Δημοτικό Σχολείο  (2001- 2010)», περιοδικό Σύγχρονη Εκπαίδευση, τχ. 168, Ιανουάριος – Μάρτιος 2012, σελ. 51 – 77.

[6] Η συζήτηση  για το αν θέλουμε μικρά σχολεία της γειτονιάς ή σχολεία συγχωνευμένα , μεγάλα, χωρίς το κριτήριο της κοινότητας είναι μεγάλη. Μάλιστα η κριτική εν γένει στο σχολείο αφορά στον νεοφιλελευθερισμό και τον εκφοβισμό [bullying], ταυτίζοντας την παιδαγωγική της αυλής με την αντί – κοινωνικότητα για να καταλήξουμε στην κατ’ οίκον διδασκαλία. Για τα μικρά σχολεία δες Χρήστος Τουρτούρας, «Παιδαγωγικός προβληματισμός και αντίσταση σε εκπαιδευτικές πολιτικές αντιπαιδαγωγικού προσανατολισμού», περιοδικό Θέματα Παιδείας, τχ. 51 – 52, φθινόπωρο – χειμώνας 2012 – 2013, σελ. 44 – 63.

[7] Στο ελληνικό δημόσιο σχολείο τα δικαιώματα του παιδιού χρησιμοποιούνται διαρκώς με τη σχέση τους με τις υποχρεώσεις. Μάλιστα πολλές φορές απαλλοτριώνονται έναντι της μη τήρησης των υποχρεώσεων. Έτσι όμως παραμένουμε μέσα στη διάταξη κυριαρχίας και υπηκόου του μοντέλου του Hobbes. Για να περάσουμε σε πιο συμμετοχικά μοντέλα οριζοντιότητας χρειάζεται να αμφισβητηθεί αυτό το σχήμα δικαίωμα/ υποχρέωση. Οι τεχνικές του Freinet συμβάλουν σ’ αυτό. Δες Χαράλαμπος Μπαλτάς, «Δέκα ημέρες προς εκείνους που τολμούν να διδάσκουν με την παιδαγωγική του Σελεστέν Φρενέ», περιοδικό Παιδεία και Κοινωνία, τχ. 106, Κυριακάτικη Αυγή, Μάρτιος 2016, σελ. 12 – 13.

[8] Το παιδικό δικαστήριο είναι μέρος της παιδαγωγικής του Janusz Korczak. Δες Α. Μπρούζος, «Janusz Korczak: ο συνήγορος του παιδιού», στο Γιώργος Ε. Πυργιωτάκης (επιμέλεια), Διακεκριμένες προσωπικότητες της παιδαγωγικής, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2016, σελ. 195 – 211.

[9] Η γονική παρέμβαση στο ελληνικό σχολείο τα χρόνια της ελληνικής κρίσης (2010 – ) έχει ταυτιστεί σε μεγάλο βαθμό με την παρέμβαση της αυθεντίας στους στο έργο του/ της δασκάλου/ ας και το πολιτικό πρόσημο της ακροδεξιάς. Ο αγώνας κατά του (εκ)φασισμού της κοινωνίας ποινικοποιήθηκε και πολλοί εκπαιδευτικοί ταλαιπωρήθηκαν από την γονική αυθεντία.  Προς το παρόν έχουμε ένα ερευνητικό κενό για τι σχέσεις σχολείου / οικογένειας στα χρόνια της ελληνικής κρίσης. Για τις λίγες μελέτες που έχουμε δες Παντελής Κυπριανός, Jean – Pierre Pourtois (επιμέλεια), Οικογένεια, Σχολείο, Τοπικές Κοινωνίες, Opportuna, Πάτρα 2015.

[10] Αυτό είναι το σχήμα/ σκέψη για την ανάδυση της επιθυμίας του Michel Lobrot. Επίγονος του Freinet, εργάστηκε πάνων στη θεσμική παιδαγωγική κι εξέλιξε τις ιδέες του τι σημαίνει θεσμός, σχολείο, σχολική αποτυχία, ευχαρίστηση στη μάθηση, ίδρυμα και συνύπαρξη. Δες Michel Lobrot, Ζώντας μαζί, Η παρεμβαίνουσα μη – κατεθυντικότητα στη ζωή μας, μετάφραση Ναυσικά Χαραλαμπίδου, επιστημονική επιμέλεια – πρόλογος Καίτη Κανακάκη, Αρμός, Αθήνα 2015, σελ. 125 – 207.

[11] Η Κυριακή Τσουκαλά αποκαλεί την εμπλοκή του παιδιού στο χώρο, με βάση την παιδαγωγική του Freinet για την ανάληψη μεγαλύτερης ευθύνης από τα παιδιά, ως στρατηγική χωρική δραστηριότητα σε αντίθεση  με την παθητική χωρική δραστηριότητα, με στόχο το βίωμα και την συγκίνηση από τα παιδιά. Δες Κυριακή Τσουκαλά, Ροϊκές χωρογραφίες και εκπαιδευτικές αναστοχαστικές αντιστίξεις, πρόλογος Νικόλαος – Ίων Τερζόγλου, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2014, σελ. 40 – 41.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s