Η ζωή σ’ ένα μικρό σχολείο, όπως το Δημοτικό Σχολείο Βατόλακκου Χανίων, έχει αρκετές δυσκολίες, αλλά και μοναδικές και ξεχωριστές στιγμές.

Η φιλοσοφία της Παιδαγωγικής του Σελεστέν Φρενέ και οι τεχνικές του μας βοήθησαν και αυτή τη χρονιά που πέρασε, να μην αισθανθούμε μόνοι/νες και να χαιρόμαστε την καθημερινότητα.

Προκειμένου να καλύψουμε τους στόχους του αναλυτικού προγράμματος ανά τμήμα, λειτουργήσαμε με δύο τρόπους, ατομικά και συλλογικά.

Στο ατομικό μέρος, εντάξαμε τους φακέλους και τις ζώνες. Το κάθε παιδί είχε έναν φάκελο όπου έβλεπε εβδομαδιαία τι χρειαζόταν να καλύψει στο εκάστοτε μάθημα. Εργαζόταν σιωπηλά και στο δικό του χρόνο. Επέλεγαν ποιες δραστηριότητες ήθελαν να ολοκληρώσουν μες τη μέρα σύμφωνα με τις δυνατότητές τους. Η διδασκαλία ενός νέου μαθήματος στη γραμματική και στα μαθηματικά γινόταν με μια ολιγόλεπτη διαδικασία επεξήγησης και παραδειγμάτων. Ύστερα, ακολουθούσε η εξάσκηση. Δεν έλειπαν βέβαια οι συζητήσεις και οι ομαδικές εργασίες. Ανά μία με δύο εβδομάδες γινόταν ατομική αξιολόγηση και εκεί οι μαθητές/τριες συμπλήρωναν μόνοι τους, με βάση τις επιδόσεις τους, τα χρώματα των ζωνών. Οι ζώνες είναι ένα σύστημα που έχει επηρεαστεί από τις πολεμικές τέχνες. Καθώς τα παιδιά ασχολούνταν με το ζίου ζίτσου, το αϊκίντο και το κουνγκ φου, γνώριζαν πως μέσα απ’ αυτή τη διαδικασία το να αποκτήσεις μία ζώνη γίνεται μέσω της προσωπικής εξάσκησης και βελτίωσης και χωρίς ανταγωνισμό.

Στο συλλογικό μέρος, η διαδικασία ήταν περισσότερο βιωματική. Κάθε Δευτέρα πρωί ξεκινούσαμε με την τεχνική «Τι νέα» και ακολουθούσε συχνά η ώρα του τυπογραφείου, όπου τα παιδιά κατέγραφαν τα νέα τους δημιουργώντας άρθρα. Για τη δημιουργία του σχολικού μας εντύπου, τα παιδιά πήραν συνεντεύξεις από τους γονείς του και μέλη της τοπικής και ευρύτερης κοινότητας. Δημιούργησαν επίσης μικρά βιβλία με εγκυκλοπαιδικό και ενημερωτικό χαρακτήρα, αλλά και ιστορίες βγαλμένες από τη φαντασία τους.

Τα μαθήματα στην αυλή και στη φύση, οι περίπατοι και οι επισκέψεις (βλ. Προσομοίωση ανασκαφής και επίσκεψη στην Κνωσό)  ενεργοποίησαν τα παιδιά δίνοντάς τους άμεσα πολλά ερεθίσματα, αρκετά από τα οποία η σχολική τάξη τους περιορίζει. Ευαισθητοποιήθηκαν και ενήργησαν σε θέματα που αφορούν το σχολικό τους περιβάλλον, την κοινότητα και τη φύση (βλ.  Φροντίζουμε την αυλή μας, Το ποτάμι που έδινε). Υιοθετήσαμε μία γάτα που ερχόταν καθημερινά στο σχολείο και τη φροντίζαμε καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς. Υπήρξε σημαντικό μέλος της «οικογένειά» μας και κίνητρο για ανάπτυξη της ευθύνης μας.

Η τέχνη αποτέλεσε σημαντικό εργαλείο έκφρασης, δημιουργικότητας και ενσυναίσθησης. Υπήρξαμε θεατές, κριτές και παραγωγοί ταινιών (βλ. Το σχολείο μας μέσα στο χρόνο),  διαβάσαμε βιβλία και ανακαλύψαμε νέες ιδέες και φανταστικούς κόσμους, συνδυάσαμε θεατρικά παιχνίδια με λογοτεχνία και κινηματογράφο, δημιουργήσαμε βίντεο και τραγούδι με θέμα τα δικαιώματα, το μίσος και τον εκφοβισμό και ανεβάσαμε θεατρικές παραστάσεις και κουκλοθέατρα με παραδοσιακό τρόπο και με τεχνικές εμψύχωσης αντικειμένων.

Αρωγοί σε όλα αυτά ήταν οι γονείς, οι οποίοι μας βοήθησαν στην υλοποίηση διάφορων ιδεών, συμμετείχαν στην εκπαιδευτική διαδικασία και ήταν δίπλα μας σε κάθε μας ανησυχία.

Με σκοπό να αποκτήσουμε επικοινωνία και διάδραση αναπτύξαμε συνεργασίες με άλλα σχολεία. Επικοινωνήσαμε ανταλλάσσοντας νέα, κάρτες, εφημερίδες και μικρά βιβλία. Με κάποια ήρθαμε κοντά συνδυάζοντας τις δράσεις μας, γνωρίσαμε νέους φίλους, εμπνευστήκαμε και παίξαμε.

Φυσικά δε θα ξεχάσουμε το νηπιαγωγείο με το οποίο συστεγαζόμασταν. Αρκετές ήταν οι φορές που πήγαμε στην τάξη τους, είπαμε μαζί τραγούδια, κάναμε κοινά γενέθλια, γιορτές και κατασκευές, διαβάσαμε παραμύθια και παίξαμε σε κοινά διαλείμματα.

Τέλος, οι περισσότερες απ’ αυτές τις δράσεις δε θα είχαν υλοποιηθεί αν δεν υπήρχε το εβδομαδιαίο συμβούλιο. Εκεί προτείναμε και αποφασίζαμε κατόπιν ψηφοφορίας. Εκεί λύναμε προβλήματα και ακούγαμε προσεκτικότερα τους υπολοίπους. Εκεί συζητούσαμε με σεβασμό και αποδοχή. Και όλα αυτά μάθαμε να μην μένουν μόνο εκεί. Μάθαμε να τηρούμε τους δικούς μας κανόνες και όταν χρειαζόταν να επανεξετάζουμε τη δική μας συμπεριφορά και των άλλων. Γιατί μάθαμε πως τα λάθη θέλουν χώρο και αποδοχή.

Η παιδαγωγική Φρενέ αναζητά αρχικά να ριζώσει μέσα σε μικρές δομές. Ο ίδιος ο χαρακτήρας του ολιγοθέσιου σχολείου προϋποθέτει την αλληλοδιδακτική και τη συνεργασία μεταξύ μαθητών διαφορετικών ηλικιών. Αν θέλεις όμως να δουλέψεις με την παιδαγωγική Φρενέ, δεν έχει σημασία αν οι μαθητές/τριες είναι 6, 26 ή 56. Το να δουλεύεις με την παιδαγωγική του Φρενέ, σημαίνει ότι επιτρέπεις στη ζωή να μπει μέσα στην τάξη, οργανώνοντας στιγμές διαλόγου, ανταλλαγών, παρουσιάσεων, συνεργασίας, στιγμές που τα παιδιά είναι δρώντα πρόσωπα σε σχέση τόσο με τη δική τους παραγωγή όσο και με των άλλων. Σημαίνει ότι βάζεις τη ζωή μέσα στην τάξη λαμβάνοντας το βίωμα του κάθε παιδιού. Τα βιωμένα γεγονότα είναι αυτά που θα του επιτρέψουν να έχει σημεία αναφοράς στην προσέγγιση των εννοιών. (Fabienne Bureau, νηπιαγωγός, Ξεκινώντας με την Παιδαγωγική Φρενέ).

Περισσότερα για τις δράσεις μας, παλιές και νέες, στο https://dimvatolakos.blogspot.com/

Φωτεινή Δημοπούλου, εκπαιδευτικός και μέλος της Παιδαγωγικής Ομάδας του Σκασιαρχείου, του Δικτύου Συνεργατικών Σχολείων της Κρήτης και της ομάδας του EUDEC Greece.