Βιβλιοθήκη

Σχολική Αποτυχία και Παιδαγωγική Freinet

Ένα από τα θέματα που πάντα απασχολούσαν την εργατική τάξη είναι αυτό της σχολικής αποτυχίας/ επιτυχίας. Κι αυτό το μεταβίβαζε στο σχολείο ως αίτημα για το παιδί, σχολείο που άλλες φορές ήταν ευαίσθητο και άλλες όχι. Ο/η εκπαιδευτικός που αναμετριόταν με την διοίκηση, συμμετείχε στην πάλη των τάξεων και κινούνταν μεταξύ κριτικής και θεσμικής παιδαγωγικής πάντα ομολογούσε μια ιδιαίτερη ευαισθησία γι’ αυτό το θέμα. Η σχολική αποτυχία μπορούμε να πούμε ότι τον/ την απασχολούσε. Και γινόταν ερευνητική υπόθεση για τα πανεπιστήμια και τους διανοούμενους με διάφορα ευρήματα.

Οι έρευνες στην ελληνική μεταπολίτευση γι’ αυτό το θέμα είναι αυτές του Θεοφράστου Γέρου, της Λίλιαν Λυρσά, της Άννας Φραγκουδάκη, της Μαρίας Τζάνη, της Θεοπούλας Ανθογαλίδου, της Βίβιαν – Ιζαμπέλ Ζαματί, του Philippe Perremound (σε μετάφραση του μέλους μας  Χάρη Παπαδόπουλου), του Μπαζίλ Μπερνστάιν, της Σοφίας Καλογρίδη (πάλι μέλους μας), του Ιωάννη Πυργιωτάκη και της Μαρίας Ηλιού. Η ελληνική κοινωνία γνώρισε μεγάλους αποκλεισμούς από το τέλος της παιδικής εργασίας (1919), διακρίσεις ως προ το φύλο, την τάξη, το έθνος και την φυλή, διακρίσεις ως προς τα πολιτικά φρονήματα μετά τον εμφύλιο πόλεμο (1949 – 1974), αλφαβητισμό σε τόπους εξορίας, αναλφαβητισμό, σωματική τιμωρία, αποβολές από το σχολείο, στασιμότητα και σχολική διαρροή. Το γλωσσικό ζήτημα στη λογοτεχνία και την εκπαίδευση διαίρεσε την κοινωνία και η καθαρεύουσα λειτούργησε ως ταξικός φραγμός. Ακόμη και με την δημοτική γλώσσα ο αλφαβητισμός της ελληνικής κοινωνίας θωρείται οργανικός κι όχι λειτουργικός. Η μεταπολίτευση σηματοδότησε μέσα από το Πολυτεχνείο το συλλογικό υποκείμενο της νεολαίας, την παιδοκεντρικότητα και την αντιαυταρχικότητα και τα δικαιώματα του παιδιού συνέβαλλαν περαιτέρω στην εδραίωση της γνώμης του (άρθρο 12). Η λαϊκή επιμόρφωση με την Κριτική Παιδαγωγική ήταν ένας μεγάλος σταθμός για τον αλφαβητισμό των ενηλίκων μέσα κι έξω από το σχολείο. Τα μαθήματα ελληνικής γλώσσας σε  πρόσφυγες και μετανάστες παραμένουν σ’ ένα πνεύμα γενικότερο λειτουργικού αλφαβητισμού. Το σχολείο αποκτά αξία και για την εγγραφή όλων των παιδιών που κατοικούν στη χώρα μας. Η εννιάχρονη εκπαίδευση αρχικά, η κατάργηση των εξετάσεων από το δημοτικό στο γυμνάσιο, το μεγάλο δημοτικό των 6 τάξεων, η αυτόματη προαγωγή στο δημοτικό, το ολοήμερο σχολείο (1997), η έμφαση στην προσχολική εκπαίδευση και στη διαφοροποιημένη διδασκαλία, καθώς και η αλλαγή φιλοσοφίας (δεν αντιμετωπίζω ίσα άνισα παιδιά), έχουν μειώσει πια σήμερα τη διαρροή από ποσοστά 20% περίπου σε ποσοστά κάτω του 5%. Από τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης με έμφαση στον αλφαβητισμό των ενηλίκων με την Κριτική Παιδαγωγική, μέχρι σήμερα με το σύνθημα «Σχολεία παντού» (φυλακές, στρατόπεδα προσφύγων, δεύτερης ευκαιρίας, εξ αποστάσεως εκπαίδευση, τριτοβάθμια για όλα τα παιδιά, σχολεία μεταναστών, μητρικής γλώσσας, αυτό – οργανωμένων δομών, ανοιχτό σχολεία, ελληνικής ως ξένης γλώσσας, εργαστήρια δημιουργικής γραφής, υπαίθρια σχολεία, κινητά σχολεία σε ευάλωτους πληθυσμούς, κατ’ οίκον διδασκαλία, αλληλέγγυα σχολεία), έχει διανυθεί μια απόσταση μεγάλη με θετικά αποτελέσματα.

Η εργασία του Στάθη Μαυρογιάννη για την σχολική αποτυχία και την παιδαγωγική Freinet έρχεται να προστεθεί στο μακρύ κατάλογο των πανεπιστημιακών εργασιών που αφορούν το Σχολείο της Κοινότητας τα τελευταία δέκα χρόνια στη χώρα μας. Οι εργασίες του Γιάννη Φωτεινού, της Παρασκευής Αλεξάνδρου, της Νάγιας Κομκοτού και της Βίκυς Αποστολοπούλου, όπως βέβαια και του Στάθη Μαυρογιάννη, εμπνέονται από την Παιδαγωγική Ομάδα «Το Σκασιαρχείο» κι αναζητούν να απαντήσουν σε ερωτήματα που τίθενται διαρκώς στην ομάδα μας από γονείς και εκπαιδευτικούς. Ερωτήματα όπως, ποια είναι τα αποτελέσματα της παιδαγωγικής μας, τι γίνονται τα παιδιά μετά από μια τέτοια παιδαγωγική, βοηθά τα αδύναμα παιδιά, πόσο εύκολα μπορούν να προσαρμοστούν στην παραδοσιακή διδασκαλία μετά, πόσο τελικά μαθαίνουν ή τι νόημα έχει να δοκιμάσουν και μετά να συνεχίσουν με το παραδοσιακό εκπαιδευτικό σύστημα.  

Σήμερα η στροφή στο λειτουργικό αλφαβητισμό (εφημερίδες, φιλμ, βιβλιοθήκη, πρόληψη, αλληλογραφία, πολυγλωσσία, μετάφραση, διερμηνεία, ψηφιακά περιβάλλοντα, άμεση δημοκρατία, κριτική που στρέφεται στην πράξη ως διόρθωση του κόσμου, λέσχες ανάγνωσης, τέχνη, πολιτική δράση, εκπομπές ραδιοφώνου) αφορά τη Θεσμική Παιδαγωγική (ομάδες, συνεργασία, μη – κατευθυντικότητα, συνεταιρισμός, κοινότητα, τοπικότητα, κριτική στην επιστήμη, άμεση δημοκρατία, παιδικό δικαστήριο, αποσχολειοποίηση) και τις τεχνικές Freinet. Και επείγει αυτή η στροφή. Ο κίνδυνος έρχεται από την δυσφορία της συνύπαρξης, τα γκέτο στους δημόσιους χώρους, τις πλατείες, τις παιδικές χαρές και τα σχολεία, την μελλοντική κατηγοριοποίηση των σχολείων μέσα από την αξιολόγηση (στην αρχή διαλέγει ο γονιός το σχολείο και μετά το σχολείο διαλέγει τον γονιό) και την νέα παιδική εργασία από το 14ο  έτος που συνδυάζεται με την κυρίαρχη οικονομία (τουρισμός, μετανάστευση, παγκοσμιοποίηση). Επίσης από την ασυνέχεια δημοτικού/ γυμνασίου έχουμε ένα τοπίο μετάβασης από τη δημιουργικότητα στον στρατωνισμό, την ιδρυματοποίηση και την κατευθυντική παιδαγωγική (εντολή/ υπακοή/κυρώσεις). Η εννιάχρονη εκπαίδευση καλείται αυτή τη φορά να αλλάξει το γυμνάσιο για να ενώσει αυτές τις βαθμίδες περισσότερο. Σ’ αυτό το πλαίσιο η σύγκρουση αναλυτικών προγραμμάτων και διαθεματικότητας να αποβεί προς όφελος της διαθεματικότητας. Τα μεταβατικά προγράμματα «Από το δημοτικό στο γυμνάσιο» αυτό το δρόμο δείχνουν. Και η διαρροή εξάλλου είναι εστιασμένη στη β΄ γυμνασίου. Το έργο της Έλλης Αλέξιου «Μια μέρα στο γυμνάσιο» (1972) πάντα θα μας καθοδηγεί και θα μας εμπνέει.

Ο κίνδυνος επίσης του εθνικισμού είναι μεγάλος. Φτάνει ένα έτος όμως στο πανεπιστήμιο για να αποδομηθεί ο εθνικισμός. Η πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση έχει κινηματική λογική και συνδέεται με τους ταξικούς αγώνες που αίρουν τους αποκλεισμούς. Όλα όμως ξεκινούν από την παιδική ηλικία.  Η εργασία του Στάθη Μαυρογιάννη μπορεί να διαβαστεί μέσα από ένα πρίσμα τέτοιων αναζητήσεων που επιβεβαιώνουν το ρόλο του σχολείου και της παιδαγωγικής μας, δημιουργώντας όρους συμπερίληψης και «ζώντας μαζί». Κι αν από την αρχή – a priori όπως λέγαμε παλιότερα –  θεωρήσουμε το σχολείο ως τόπο ισότητας και δημοκρατίας ακόμα καλυτέρα. Όπως θα έλεγε και ο Ranciere, αν μπορούμε να μην σκεφτόμαστε έτσι, σοσιαλδημοκρατικά, μόνο με παρεμβάσεις, τότε καθίσταται όντως ριζοσπαστικό το σχολείο. Όχι ως τόπος ανισότητας που παρεμβαίνουμε αλλά ως τόπος ισότητας που πραγματώνουμε φαινομενολογικά την συλλογική δράση, την συνύπαρξη, την δι – υποκειμενικότητα, το μοίρασμα της εξουσίας, την συγκέντρωση της άμεσης δημοκρατίας σ’ ένα δημόσιο χώρο, το μοίρασμα των αισθήσεων, τον άλλο [other] και τα κοινά. Έτσι ώστε το περιεχόμενο να θραύσει την μορφή και να είναι ανώτερο. Αυτό σημαίνει να μπει η ζωή στο σχολείο και να μην είναι το σχολείο τεχνητό περιβάλλον εξουσιών επί των σωμάτων και μυητική τελετουργία στη συναίνεση. Καλή ανάγνωση!

Χαράλαμπος Μπαλτάς

Advertisements

«Η πρόσληψη της παιδαγωγικής Freinet στο σύγχρονο ελληνικό πλαίσιο»

1930

Μια ακόμα διπλωματική εργασία έρχεται να προστεθεί στις εξαιρετικά σημαντικές συνεισφορές στη μελέτη της παιδαγωγικής Φρενέ.

Η παρούσα διπλωματική εργασία της Νάγιας Κοκμοτού με τίτλο «Η πρόσληψη της παιδαγωγικής Freinet στο σύγχρονο ελληνικό πλαίσιο» εκπονήθηκε στα πλαίσια του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Ανθρώπινα Δικαιώματα» του Καποδιστριακού Παν/μίου Αθηνών. (περισσότερα…)

Η «βιβλιοθήκη» μας εμπλουτίζεται

Σύγχρονα Θέματα - εξώφυλλο

Με χαρά σας ανακοινώνουμε ότι η ηλεκτρονική βιβλιοθήκη μας εμπλουτίστηκε με ένα ακομα σημαντικό έργο: το αφιέρωμα του περιοδικού ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ στον Σελεστέν Φρενέ.

Το δυσεύρετο τεύχος αριθ. 99 (Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2007) του περιοδικού είναι πλέον διαθέσιμο σε ηλεκτρονική μορφή στην ιστοσελίδα μας μέσω της πλατφόρμας scribd.

Μπορείτε να το διαβάσετε on line αλλά και να το κατεβάσετε και να το αποθηκεύσετε ή να το εκτυπώσετε. Για να το βρείτε κάντε κλικ στην εικόνα του εξωφύλλου.

Τα περιεχόμενα του τεύχους

Σύγχρονα Θέματα περιεχομενα 2