Δράσεις

Ράδιο Βατόλακκος: Το μαθητικό ραδιόφωνο στο μονοθέσιο σχολείο

Ελένη Ζαχαριάδου, Δημοτικό Σχολείο Βατόλακκου

dimvatolakos.blogspot.com

Το Δημοτικό Σχολείο Βατόλακκου λειτουργεί ως μονοθέσιο στα Χανιά.  Οι μαθητές και μαθήτριές του είναι αρκετά εξοικειωμένοι με διάφορες τεχνικές του Σελεστίν Φρενέ: Τι νέα; Ελεύθερο κείμενο, συνέλευση, κινηματογράφος, εφημερίδα κ.ά.

Το ραδιόφωνο ως εργαλείο συνδυάστηκε από τον Φρενέ με τον κινηματογράφο και το τυπογραφείο. Είναι ένα άνοιγμα προς την κοινότητα, μια ευκαιρία αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον (Μπαλτάς, 2020). Μεγάλο βήμα για την εισαγωγή του ραδιοφώνου στα ελληνικά σχολεία ήταν το Ευρωπαϊκό Μαθητικό Ραδιόφωνο (ESR), που λειτουργεί από το 2010 (ως εξέλιξη μαθητικών ραδιοφώνων του Γυμνασίου Εκάλης και του Λυκείου Καμπάνη Κιλκίς). Σήμερα όλοι οι μαθητές των σχολείων της Ελλάδας και άλλων χωρών μπορούν να εκπέμπουν διαδικτυακά (European School Radio, χ.χ.).

Την άνοιξη του 2020, λόγω πανδημίας, δημιουργήθηκε μεγάλη ανάγκη για επικοινωνία από απόσταση. Οι ραδιοφωνικές εκπομπές αποδείχτηκαν πολύ ενδιαφέρουσες για τα παιδιά σε συναισθηματικό και σε γνωστικό επίπεδο.

Προτάθηκαν στους μαθητές διάφορα θέματα και ενδεικτικές ερωτήσεις, στις οποίες μπορούσαν να παρέμβουν όπως ήθελαν. Τα βασικά δομικά στοιχεία μιας εκπομπής, κοινά για όλα τα θέματα ήταν:

  • καλωσόρισμα
  • εισαγωγή, ανάπτυξη και κλείσιμο του θέματος
  • αποχαιρετισμός
  • μουσική

Η μαθήτρια της Α΄ τάξης, που τόλμησε την πρώτη απόπειρα, σκέφτηκε ένα δικό της θέμα: “Το αγαπημένο μου φαγητό”, μια εκπομπή μαγειρικής. Η προετοιμασία της εκπομπής έγινε στο σπίτι με τη βοήθεια της οικογένειας του παιδιού. Η ηχογράφηση στάλθηκε στο σχολείο και το τελικό έργο δημοσιεύτηκε στο Ευρωπαϊκό Μαθητικό Ραδιόφωνο στη διεύθυνση:

 http://europeanschoolradio.eu/el/archives/production/4173 .

Η δεύτερη εκπομπή της ήταν εμπνευσμένη από την εθελοντική δράση του μη κερδοσκοπικού οργανισμού “Διαβάζω για τους άλλους” και τη δράση του ESR “Χαρίζω τη φωνή μου” για το 7ο Φεστιβάλ Μαθητικού Ραδιοφώνου (η τελευταία ματαιώθηκε λόγω πανδημίας).  Η μαθήτρια παρουσίασε ένα ποίημα και το ηχογράφησε συνδυάζοντάς το με μουσική.

Καθώς η πρόσβαση στην εξ’ αποστάσεως εκπαίδευση δεν ήταν δεδομένη για τα περισσότερα παιδιά, κατά την επιστροφή μας στα θρανία, τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς, όσοι άκουσαν τις εκπομπές για πρώτη φορά ενθουσιάστηκαν. Ακολούθησε η παραγωγή δύο επιπλέον εκπομπών από τη Δ΄ τάξη, για τα αγαπημένα τους παιχνίδια Λέγκο και τη Φρουτοπία του Ευγένιου Τριβιζά.

Συμπεράσματα

Οι μαθητικές εκπομπές είναι “ραδιοφωνικά ελεύθερα κείμενα”, όπου τα παιδιά επιλέγουν το θέμα και απευθύνονται σε ένα ευρύ ακροατήριο. Διαλέγουν μουσική και εκφράζονται δημιουργικά. Είτε κάνουν ανάγνωση κειμένου με νόημα είτε παρουσιάζουν το θέμα προφορικά (μετά από γραπτή προετοιμασία), αναδεικνύουν και στις δύο περιπτώσεις τα ταλέντα τους ως παραγωγοί, αναγνώστες και εμψυχωτές. Εμπνέονται από το οικογενειακό και από το σχολικό περιβάλλον και συνδέονται με την κοινότητα, εργαζόμενα άλλοτε ατομικά και άλλοτε συνεργατικά.

Η χαρακτηριστική φράση μαθήτριας την τελευταία μέρα του σχολείου φανερώνει τι σημαίνει το μαθητικό ραδιόφωνο: “Τι κρίμα που δεν προλαβαίνουμε να κάνουμε κι άλλες εκπομπές.” Κι είναι αυτό αρκετό για να κάνουμε ό,τι είναι δυνατό, ώστε το ραδιόφωνο να καθιερωθεί στο πρόγραμμα του επόμενου σχολικού έτους.

Βιβλιογραφικές αναφορές

Μπαλτάς, Χ. (2020). Ραδιόφωνο, Παιδαγωγική και κοινότητα: Κάνοντας παιδικές εκπομπές με “Τα θρανία της άνοιξης”. Ανακτήθηκε από https://www.alfavita.gr/ekpaideysi/322215_radiofono-paidagogiki-kai-koinotita-kanontas-paidikes-ekpompes-me-ta-thrania-tis%3famp

European School Radio (χ.χ.). Προφίλ ESR και ιστορία. Ανακτήθηκε από: europeanschoolradio.eu/el/profileesr

«Τα Γκραβάκια»

132ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών – τάξη Δ2

Αύριο ξαναγυρίζουμε στο σχολείο, μετά από δυόμιση μήνες. Πάνω στα θρανία θα μας περιμένει το 5ο φύλλο της εφημερίδας μας με τίτλο «τα Γκραβάκια στο σπίτι» . Ότι έχει γραφτεί σε αυτό το φύλλο, γράφτηκε όταν ήμασταν κλεισμένοι στα σπίτια μας λόγω του κορονοϊου.

Τα Γκραβάκια εκδίδονται εδώ και δυο χρόνια, στο 132ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών. Από πέρσι ξεκίνησαν τα παιδιά, τότε της Τρίτης τάξης, να γράφουν κείμενα, να τα εικονογραφούν, να τα διαβάζουν, να τα ψηφίζουν για να καταλήξουν στην εφημερίδα μας. Έμαθαν να δουλεύουν ομαδικά για το στήσιμο των σελίδων και να γεμίζουν με ζωγραφιές τους άδειους χώρους, ή να ψάχνουν κάτι ακόμα για να ομορφύνει η εφημερίδα μας.

Το πέμπτο τεύχος έγινε κάπως διαφορετικά.

Όταν βρεθήκαμε σε καραντίνα, κάπως ξαφνικά, αφήσαμε το σχολείο.

Έψαχνα με ποιο τρόπο θα συνεχίσουμε την επικοινωνία με τα παιδιά. Επικοινωνούσαμε από το τηλέφωνο κι από τον υπολογιστή, με διάφορους τρόπους κοινωνικής δικτύωσης (βάιπερ, γουτσαπ).

Στην αρχή γράφαμε πώς νιώθουμε, πώς είναι οι μέρες στο σπίτι και με τον τρόπο αυτό εκφραστήκαμε γι αυτό που μας συμβαίνει. Χρόνος Ενεστώτας με διάρκεια, μιας κι οι μέρες φαίνονταν ίδιες και πολύ σύντομα μας έλειπαν οι φίλοι και το σχολείο.

Η ιδέα να γράφουμε κείμενα για τα Γκραβάκια εμφανίστηκε πολύ σύντομα. Γράφαμε τα κείμενα, τα παιδιά τα φωτογράφιζαν και μου τα έστελναν με την ένδειξη «για την εφημερίδα». Παράλληλα αρχίσαμε να διαβάζουμε βιβλία. Ολοκληρώσαμε κάποια που είχαμε ήδη ξεκινήσει να δουλεύουμε στην τάξη και συνεχίσαμε να δουλεύουμε πάνω στο βιβλίο του Μάριο Λόντι «Τσιπί, μια ιστορία από τα θρανία», μια ιδέα που ήταν προγραμματισμένη να γίνει στην τάξη.

Έτσι αρχίσαμε να διαβάζουμε την ιστορία του Τσιπί, λίγες – λίγες σελίδες κάθε φορά και να προβληματιζόμαστε τι είναι το ένα και τι είναι το άλλο. Σιγά – σιγά μπήκε η ιδέα να ζωγραφίζουν τα παιδιά κάτι σχετικό με το βιβλίο, έτσι έγινε το κόμικ. Τι είναι η μαύρη τρύπα, τι είναι η μπάλα της φωτιάς, τι είναι η ασημένια κορδέλα; Τι βλέπει ο Τσίπι από ψηλά;

Τα παιδιά, φωτογράφιζαν και μου έστελναν τις περιπέτειες του Τσιπί σε κόμικ. Εγώ τα μάζεψα και κάποια από αυτά είναι ήδη στην εφημερίδα μας!

Στην τάξη μας περιμένει η συνέχεια!

Μαρία Καντούρου

Τα Κύθηρα, ο Φρενέ και η δύναμη της συγκυρίας

της Αγγελικής Κάρκαλου

Εκ πρώτης όψεως, φαίνονται τόσο ασύνδετα μεταξύ τους. Από τη μία τα Κύθηρα, το αγαπημένο νησί που βρήκε τον τρόπο να ριζώσει μέσα μου, ως το σημείο να τολμήσω να το αποκαλέσω «τόπο μου». Από την άλλη ο Φρενέ, ο μεγάλος  Γάλλος παιδαγωγός που εμφανίστηκε λες κι από το πουθενά στη σκέψη και την καθημερινότητά μου. Κάπου ανάμεσά τους η δύναμη της συγκυρίας. Το κλείσιμο ενός κύκλου ζωής, το άνοιγμα ενός νέου. Έψαξα πολύ να βρω ένα κοινό σημείο επαφής ανάμεσά τους. Όχι για άλλον λόγο, μα για να μπορέσω ευκολότερα τη μετάβαση από τον πολύτιμο αυτόν κύκλο που ολοκληρώνεται στον καινούργιο που ανοίγεται μπροστά μου. Μόνο μια λέξη κατάφερα να βρω που να έχει τη δύναμη να τα χωράει και τα δύο, τα Κύθηρα και τον Φρενέ:  Ουτοπία.

Για τα Κύθηρα

Το νησί της Ουρανίας Αφροδίτης, του πνευματικού έρωτα, κατά τον Ησίοδο. Το νησί που συμβολίζει το ιδεατό, κατά τους Γάλλους  ποιητές. Το νησί της ουτοπίας, στον αντίποδα της καβαφικής Ιθάκης. Ένα νησί που χαράχτηκε ανεξίτηλα μέσα σε όσους από εμάς επιλέξαμε να το αποκαλούμε «τόπο μας», σαν βγαλμένο από τους στίχους του Μπωντλαίρ , του Ουράνη ή  – ακόμα καλύτερα –  του Πάνου Φύλλη:

«Ας τους κι ας λένε πως ονείρατα και πράξη
έχουν χωρίσει και δε ζούνε ταιριασμένα.
Δεν θ’ αξιωθήκαν ως τα Κύθηρα ταξίδι!»

Δέκα ολόκληρα χρόνια κομμάτι αυτού του τόπου, με τον έναν τρόπο ή τον άλλο. Εκ των οποίων τα 8 δίδαξα ως δασκάλα στο ένα από τα 2 εξαθέσια Δημοτικά Σχολεία του νησιού.  Είχε προηγηθεί το βάπτισμα του πυρός στο Πέραμα, τα μονοθέσια του Καβοντόρου, τα «μωρέλια» της Στύψης. Κάπου ενδιάμεσα μια σύντομη επιστροφή στη γενέτειρα Θεσσαλονίκη. Μα εδώ στα Κύθηρα η ουτοπία που κουβαλούσα μέσα μου ήρθε και ρίζωσε, τρέφοντας κι αναζωπυρώνοντας το  βαθιά δημιουργικό μου κομμάτι. Άνθρωποι συνηθισμένοι κι άνθρωποι ασυνήθιστοι. Άνθρωποι ξεχωριστοί. Με τα καλά και με τα στραβά τους. Στιγμές, εικόνες, χρώματα, μουσικές, στίχοι, ανατολές, ηλιοβασιλέματα. Και συναισθήματα που βιώνονται εντονότερα, κάτω από έναν αδιόρατο μεγεθυντικό φακό, που θαρρείς πως περιβάλλει νοητά  την κλειστή αυτή μικρή κοινωνία.

Μέσα στην τάξη, διδάχθηκα τόσα πολλά από τα παιδιά. Μου έμαθαν, ας πούμε, τι γεύση έχουν τα συναισθήματα ή πόσο γρήγορα μπορεί να εξαφανίζεται μία φραντζόλα ψωμί. Πώς να φτιάχνω ιστορίες με τα σύννεφα, εικόνες με τα βότσαλα, αυτοσχέδια καραβάκια που κινούνται από μόνα τους. Μου έδειξαν κάποια δέντρα που μοιάζουν με την τρίαινα του Ποσειδώνα κι άλλα που μοιάζουν με πιρούνες για το κρέας. Έμαθα ακόμα πως ο Δον Κιχώτης του Θερβάντες κάποτε ναυάγησε στα Κύθηρα, αναζητώντας την αγαπημένη του Δουλσινέα, και πως ο Ωρίωνας είχε άλλο όνομα πριν γίνει αστερισμός (το οποίο φυσικά δεν μου επιτρέπεται να αναφέρω). Μου εκμυστηρεύτηκαν πως ορισμένα παιδιά στα σπίτια τους παίζουν με κατοικίδιους δράκους. Κι ότι ο Πλούτωνας έπαψε στην πραγματικότητα να είναι πλανήτης όταν «τον έριξαν στη μοιρασιά» ο Δίας με τον Ποσειδώνα.

Είχα δουλέψει και νωρίτερα σε μικρές κοινωνίες, από αυτές που συνηθίζουμε να αποκαλούμε επαρχιακές. Μα εδώ στα Κύθηρα, όλα αυτά τα χρόνια, μεγάλωνα επί της ουσίας μαζί με τα παιδιά. Στην πλατεία, στις παραλίες, στις πολιτιστικές εκδηλώσεις του νησιού. Άρχισα να σκαρώνω στιχάκια και τραγούδια, παραμύθια και θεατρικά, να παίζω μήλα και ποδόσφαιρο, να κάνω σχοινάκι και ρόδα (κοίτα, μπορώ και με το ένα χέρι!), να φτιάχνω παιχνίδια με ανακυκλώσιμα υλικά, να φτιάχνω παιχνίδια επιτραπέζια, παιχνίδια με ηλεκτρικά κυκλώματα, ακόμα και παιχνίδια από το τίποτα. Μα πάνω απ’ όλα να μη φοβάμαι να κάνω λάθη, να μη φοβάμαι να είμαι ο εαυτός μου, να εκφράζω λίγο πιο ελεύθερα τις σκέψεις και τα συναισθήματά μου. Δεν είμαι σίγουρη αν περισσότερο διαμόρφωνα ή διαμορφωνόμουν. Ούτε αν περισσότερα τους δίδαξα ή διδάχθηκα από εκείνα.

Για τον Φρενέ

Είχα διαβάσει λίγα πράγματα στα βιβλία του Παιδαγωγικού. Η αλήθεια είναι πως δεν του είχα δώσει τότε και μεγάλη σημασία, ανάμεσα σε τόσα ονόματα, τόσες θεωρίες, τόσες εξετάσεις. Μ’ απασχολούσε περισσότερο να πάρω το πτυχίο μου και να μπω κι επίσημα στην εκπαίδευση, αυτό που λέμε να πιάσω δουλειά.

Πολύ αργότερα παρακολούθησα την ταινία «Ο δάσκαλος που άφηνε τα παιδιά να ονειρεύονται». Τράνταγμα δυνατό στο είναι κάθε εκπαιδευτικού που θα ‘θελε να ήταν ο δάσκαλος της ιστορίας. Εκείνος που άφηνε τα παιδιά να ονειρεύονται. Εκείνος που οραματιζόταν μέσα από την εκπαίδευση να θέσει τα θεμέλια για μία νέα κοινωνία. (Στον νου μου είχε έρθει αυθόρμητα το πρώτο βιβλίο του Ρίτσου που είχα πιάσει στα χέρια μου ως παιδί, το «Όνειρο καλοκαιρινού μεσημεριού».)

Μα ήταν μονάχα μια ταινία κι ως εκεί. Ίσως να με απασχόλησε κάποιες ημέρες ή εβδομάδες. Ίσως να μου έδωσε πρόσκαιρα τη λαχτάρα να βουτήξω από τα χέρια τα παιδιά και να το σκάσουμε μαζί από την αυλή του σχολείου. Να βγούμε να γνωρίσουμε τον κόσμο, να μάθουμε από την εμπειρία και το βίωμά μας, να μάθουμε να χρησιμοποιούμε όλες τις αισθήσεις μας, να μάθουμε να σχηματίζουμε, να ανα-σχηματίζουμε, να μετα-σχηματίζουμε, να μετασχηματιζόμαστε κι εμείς οι ίδιοι.

Θα ήταν τεράστιο ψέμα αν έτσι περιέγραφα την πρώτη μου επαφή με τον Φρενέ. Ήταν απλώς ακόμη μια ταινία. Που ένιωσα για μια στιγμή ή περισσότερες να μου διατρέχει ολόκληρη την υπόσταση, ως άνθρωπο κι ως εκπαιδευτικό, μα ως εκεί. Ήταν απλώς ακόμη μια ταινία. Μέχρι εκεί μου επέτρεπαν οι τεχνοκρατικές μου αφετηρίες και προσλαμβάνουσες.

Φέρνω στον νου μου, τώρα, την κουβέντα ενός υπέροχου δασκάλου από τα χρόνια μου στη Λέσβο: «Ή τεχνοκράτης θα είσαι ή δάσκαλος». Τότε δεν ήξερα καλά-καλά τι πάει να πει τεχνοκράτης. Κάπου αργότερα αναρωτήθηκα τι πάει να πει δάσκαλος.

Για τη δύναμη της συγκυρίας

Ο κορεσμός της μικρής κοινωνίας και των όσων αυτή συνεπάγεται. Η ανάγκη για ένα όραμα, η υπαρξιακή ανάγκη. Οι εσωτερικές μου συγκρούσεις. Η ανάγκη για νέους ορίζοντες. Η υπέρβαση της ασφάλειας. Η εκπαιδευτική ανάγκη. Η ανάγκη να συνομιλούμε ουσιαστικά μεταξύ μας, να συνδιαλεγόμαστε. Να συνθέτουμε με τις διαφορετικές μας ματιές τον πολύχρωμο καμβά ενός κοινού οράματος, δίχως τον ορίζοντα του οποίου οι προσωπικοί στόχοι απομένουν να τρέφουν κούφια «εγώ». Τόσες και άλλες τόσες ανερμάτιστες σκέψεις ν’ ανακατεύονται με τον ήχο του κύματος.

Κι έπειτα, κάπου παρακάτω, μια επιμόρφωση/πιλοτική εφαρμογή που δεν πρόλαβα να δηλώσω συμμετοχή. Θυμήθηκα τα άρθρα του «Σκασιαρχείου» που είχε τύχει να διαβάσω παλαιότερα. Τα αναζήτησα ξανά. Άρχισα να τα μελετώ. Μια παιδαγωγική που διψούσα να γνωρίσω. Άρχισα να αυτο-επιμορφώνομαι. Ένιωσα να παρασύρομαι από τη λαχτάρα ανθρώπων που δεν γνώριζα, όμως με κάποιον τρόπο ήξερα πως μιλούσαμε την ίδια γλώσσα. Το όραμά τους για την εκπαίδευση, το όραμα του Φρενέ, ήρθε να αγκαλιάσει τις εσωτερικές μου συγκρούσεις. Ένας παιδαγωγός που ήξερε τον τρόπο να γεννά ουτοπίες. Δανείστηκα, λοιπόν, κάποιες από τις τεχνικές του και τις έβαλα μέσα στην τάξη μου. Τα μικρά βιβλία, το Συμβούλιο της τάξης, τον ιστορικό περίπατο και μια εφημερίδα που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Κάποια από τα εργαλεία τα χρησιμοποιούσα ήδη εδώ και χρόνια, μα αυτό που επί της ουσίας είχε διαφοροποιηθεί ήταν η δική μου ματιά και συνολική θεώρηση, η δική μου αντίληψη του εκπαιδευτικού μου ρόλου.

Η δύναμη της συγκυρίας, που τόσο συχνά συνηθίζουμε να παραβλέπουμε και να υποτιμούμε. Οι άνθρωποι που γνωρίσαμε, οι κουβέντες, τα γέλια, τα δάκρυα. Τα βιβλία που διαβάσαμε, οι μουσικές που μας ταξίδεψαν, οι ταινίες που μας προβλημάτισαν, οι τόποι που μας μάγεψαν το βλέμμα, οι στιγμές που ζήσαμε κι αυτές που δεν ζήσαμε. Τα νοητικά μας άλματα, αυτά που τολμήσαμε ή όσα δεν τολμήσαμε. Αυτά που ονειρευτήκαμε κι αυτά που πλέον διστάζουμε να ονειρευτούμε. Είμαστε οι συγκυρίες που μας σμίλευσαν, αυτές που μας διαμόρφωσαν κάθε συνειδητή, υποσυνείδητη ή ασυνείδητη επιλογή. Μα ίσως και οι ουτοπίες, που απαρνηθήκαμε για χάρη του ρεαλιστικού και του κοινωνικά αποδεκτού, όπως κι αν αυτά προσδιορίζονται μέσα από στατιστικά δεδομένα, κανονικότητες και στερεότυπα.

Σε μία χρονική περίοδο που ένιωσα την ανάγκη για ένα όραμα να ξεχειλίζει από μέσα μου, η συγκυρία μού προσέφερε απλόχερα τον Φρενέ. Ναι, στην δική μου τουλάχιστον περίπτωση, δεν με οδήγησε ως εκεί η τυπική εκπαίδευση. Σε μία χρονική περίοδο που ήμουν έτοιμη να προχωρήσω παρακάτω, φυλάγοντας μέσα μου ό,τι ηθελημένα ή άθελα με προσδιόρισε. Ως απολογισμό και ως ανάσα για το αύριο. Ως συνδετικό αρμό να ενώσει όλες μου τις ψηφίδες, να τις σταθεροποιήσει. Ήρθαν και «κούμπωσαν» μέσα μου ο Ρίτσος, ο Λουντέμης, ο Μπρεχτ, κομμάτια του ίδιου παζλ. Η εκπαίδευση ως έμπνευση και ως ερέθισμα δημιουργίας. Η εκπαίδευση ως βάση της άμεσης δημοκρατίας και της ενεργού συμμετοχής.

«Ο δάσκαλος που άφηνε τα παιδιά να ονειρεύονται»  μου θύμισε πως μπορώ ακόμα να ονειρεύομαι κι ας μην είμαι πια παιδί. Διότι, εμείς οι δάσκαλοι, θυμόμαστε να λέμε απ’ έξω όλους τους κανόνες της Γραμματικής, τις πρωτεύουσες των νομών και των κρατών, τους μαθηματικούς τύπους για τον υπολογισμό του εμβαδού και τα Μέρη του Λόγου, όμως σπανίως θυμόμαστε να ονειρευόμαστε. Κανείς δεν μας εκπαίδευσε γι’ αυτό. Τι σημασία έχουν, άλλωστε, τα όνειρα σε μια κοινωνία όπου ο άνθρωπος έχει αντικατασταθεί από νούμερα; Σε μια κοινωνία όπου είναι ντροπή να είσαι ποιητής και καύχημα να είσαι τραπεζίτης; Πώς ν’ αποτυπωθούν τα όνειρα σε αριθμητικά μετρήσιμα κριτήρια; Ήρθε ο Φρενέ, λοιπόν, να μου θυμίσει τη λαχτάρα μου να ονειρεύομαι σαν παιδί. Όχι ως χρέος κοινωνικό μα ως ανάγκη εγγενή. Να ξεχειλίζω από ιδέες και απορίες, μια ντουζίνα σακιά με απορίες να αμφισβητούν κάθε μου βεβαιότητα, και για κάθε απάντηση να βρίσκω κάποιο νέο ερώτημα, όπως έκανα μικρή.

Στο κλείσιμο ενός κύκλου, εδώ στο μεταίχμιο, στη λαχτάρα για το ξεκίνημα ενός νέου που ακολουθεί  – στη Θεσσαλονίκη πλέον -, αισθάνομαι λες κι από πάντα έτοιμη. Να φτιάξω σαπουνόφουσκες, να τις φυσήξω ψηλά και να τις κυνηγήσω ως εκεί που φτάνει η γραμμή του ορίζοντα.

                                                                                 Ποταμός Κυθήρων,  19/05/2020

Υ.Γ1.: Ίσως η συγκυρία να σ’ οδηγήσει κάποτε κι εσένα στους κρυμμένους θησαυρούς του Σκασιαρχείου. Στις «Φωνές των παιδιών», στα «Θρανία της Άνοιξης», στον «Δάσκαλο που άφηνε τα παιδιά να ονειρεύονται». Ή ίσως να είναι μια επόμενη συγκυρία, κάπου παρακάτω. Εξάλλου, όλα αυτά που ανέφερα δεν αποτελούν παρά το προσωπικό μου βίωμα μέσα από την δική μου ματιά και ερμηνεία. Μπορεί να έχουν κάτι να σου προσφέρουν μα μπορεί και όχι. Το δικό σου βίωμα, η δική σου προσωπική ματιά, η δική σου εσωτερική ανάγκη, οι δικές σου συγκυρίες ίσως αύριο να οδηγήσουν κι εσένα σε κάποιο όραμα για την εκπαίδευση που να χωράει όλες μας τις διαφορετικότητες και να τολμάει να τις αγκαλιάζει σαν μάνα.

Υ.Γ.2:  Λίγα λόγια για τη δασκάλα των Κυθήρων. Μαθαίνω  γι’  αυτήν από την Αριστέα Πρωτονοταρίου, την υπεύθυνη της έκδοσης του εντύπου «Αποδημητικά πουλιά» (2016 – 2019). Ενθουσιάζομαι και μιλώ μαζί της. Καταλαβαίνω  πως τώρα που θα αφήσει το νησί για να πάει στη Θεσσαλονίκη μπορεί να γράψει ένα ημερολόγιο. Συνίσταται και στη θεσμική παιδαγωγική. Το έγραψε. Έκανε κάτι  αναστοχαστικό για μια δεκαετία.. Αυτά που γράφει είναι ένα κόσμος από χειρονομίες  που συνομιλούν με τις τεχνικές Φρενέ.  Η παιδαγωγική  μας  είναι για την ίδια ο δρόμος προς τη Δαμασκό. Ο τόπος, η παιδαγωγική και η συγκυρία, αυτό είναι  το τρίπτυχο της δασκάλας. Το έργο του «Σκασιαρχείου», ξεκινώντας από το 2010 μπορεί να ονομαστεί συγκυρία στη συγκρότηση ενός  βιογραφικού της αναδυόμενης υποκειμενικότητας του/ της  εκπαιδευτικού. Η δύναμη της συγκυρίας είναι αυτό που μας κάνει να  λέμε πως αυτά τα χρόνια άνθισε η παιδαγωγική. Κι άνθισαν οι παιδαγωγοί. Κρίσιμο για τους ριζοσπάστες  παιδαγωγούς ήταν και είναι  η σύγκρουση με τη διοίκηση. Κανένα διδακτορικό δεν θα μιλήσει γι’ αυτή τη σύγκρουση, καμιά ιστορία δεν θα γραφτεί για τους συμπεριλάβει. Όμως εμείς τους ξέρουμε από το άνθος τους.[Μπάμπης Μπαλτάς]     

Για την παιδαγωγική Freinet της Αυστρίας

Cooperative Freinet Austria (FreinÖ)

Wanda Grünwald & Ingrid Schierer

Το «Σκασιαρχείο» συνεργάζεται με την Παιδαγωγική Ομάδα της Αυστρίας από το 2016.  Με τη Wanda, μία τους δύο  συγγραφείς του άρθρου που μετέφρασε η Δήμητρα Γαβριηλίδου, έχουμε συναντηθεί στην Αθήνα κι έχουμε πολλές προσκληθεί να πάμε στις συναντήσεις τους. Μάλιστα την Wanda την έχουμε ξεναγήσει κάνοντας αντιφασιστικούς περιπάτους στην πόλη με τον Γιάννη Φωτεινό. Η Φωτεινή Παπαρήγα είχε με το σχολείο της αλληλογραφία μαζί της. Επίσης έχουμε γνωρίσει τον Gert Wampera, καθώς έχει το εξοχικό του στην Εύβοια κι έρχεται κάθε καλοκαίρι. Τώρα με την Λίνα Φιλοπούλου ετοιμάζουμε ένα τεύχος προς μετάφραση του περιοδικού «Elise» που εκδίδουν ως ομάδα. Είναι μεγάλη η χαρά μας να παρουσιάζονται οι δράσεις τους.  Η Παιδαγωγική Ομάδα «Το Σκασιαρχείο» είναι στην ευχάριστη θέση να διευρύνει τις διεθνείς αναφορές της. Θα ακολουθήσουν η Ιταλία, η Ισπανία και το Μαρόκο με τις ομάδες τους.                                                         

                                                                Μπάμπης Μπαλτάς  

1. Η παιδαγωγική Freinet όπως την κατανοούμε

Κατά την άποψή μας, η παιδαγωγική Freinet δεν είναι τόσο μια μεταρρυθμιστική παιδαγωγική έννοια, όσο μάλλον ένα παιδαγωγικό εργαστήριο, ένα εργαστήριο όπου οι μαθητές οργανώνουν οι ίδιοι την καθημερινή σχολική ζωή, όπου οι μαθητές καθοδηγούνται προς την μη κατευθυντική μάθηση (selfdetermined learning) και όπου η δημοκρατική συμπεριφορά μαθαίνεται και ασκείται.

Κατά τη γνώμη μας, η παιδαγωγική Freinet βασίζεται στην ενδυνάμωση των παιδιών ώστε να εκφράζονται ελεύθερα με όλα τα μέσα -γραφή, τυπογραφία, θέατρο, παιχνίδι ρόλων, έρευνα, ραδιόφωνο και πολλά άλλα. Η πορεία και η ταχύτητα της μάθησης δεν είναι αυθαίρετες, αλλά αυτοκαθοριζόμενες. Οι εκπαιδευτικοί είναι βοηθοί μάθησης που παρέχουν το περιβάλλον της μάθησης και που προωθούν ενεργά την ανάπτυξη των παιδιών από μια επαγγελματική οπτική.

Η παιδαγωγική Freinet είναι μια παιδαγωγική εργασίας στην οποία η ανεξάρτητη, μη κατευθυντική και δημιουργική εργασία λαμβάνει χώρα σε ένα προετοιμασμένο περιβάλλον, στο οποίο τα αποτελέσματα της εργασίας των μαθητών γίνονται αντιληπτά και εκτιμώνται και αναγνωρίζεται η μαθησιακή τους συμπεριφορά. Στο σχολείο/ στην τάξη αυτά μπορεί να είναι διάφορα «εργαστήρια»: στούντιο γραφής, χώρος τυπογραφείου, χώρος υπολογιστών, χώρος εργασίας για τεχνικά, χημικά και φυσικά πειράματα∙ έξω από το σχολείο: εργασία με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, ραδιόφωνο, υπαίθρια εμπειρία, εξερεύνηση του σχολικού περιβάλλοντος και συνεντεύξεις.

Η ανακαλυπτική και η διερευνητική μάθηση πέρα από το σχολικό πρόγραμμα σπουδών θα πρέπει να καθίσταται δυνατή.  Η παιδαγωγική Freinet είναι μια παιδαγωγική μέσα στο δημόσιο σχολείο/το κανονικό σχολείο. Είναι διεθνής και ξεπερνά σύνορα, είναι μια παιδαγωγική που συμμετέχει στη δημόσια ζωή και γνωρίζει και συζητά την εκπαιδευτική πολιτική. Η μεταμόρφωση του σχολείου πρέπει να ξεκινήσει από τους εκπαιδευτικούς. Αυτοί υπερασπίζονται τις δικές τους συνθήκες εργασίας και εκείνες των παιδιών. Οι παιδαγωγοί Freinet παίρνουν θέση κατά του αποκλεισμού, της καταπίεσης, των κρυφών και ανοικτών μορφών ρατσισμού, υπερασπίζονται το διαχωρισμό θρησκείας και κράτους (εκκοσμίκευση) και υπερασπίζονται μαθήματα στο σχολείο ελεύθερα θρησκειών.

Οι εκπαιδευτικοί Freinet είναι στραμμένοι στη διαχείριση συγκρούσεων, τη διαμόρφωση γνώμης και την αλληλεγγύη προς τα παιδιά. Προάγουν το παιδί ως άτομο και τη συμβολή του στην ομάδα. Δεν είναι ευπρόσδεκτη μόνο η ατομική μάθηση, αλλά και η συνεργατική και η κοινωνική μάθηση. Για να επιτευχθεί αυτό, εφαρμόζονται κύκλοι συλλογικού σχεδιασμού και αναστοχασμού –συμβούλιο τάξης, παρουσίαση των αποτελεσμάτων της εργασίας, αφηγηματικοί κύκλοι, κύκλοι για την επίλυση συγκρούσεων- και επίσης, ανάλογα με την ηλικία των παιδιών, πραγματοποιούνται από τα ίδια τα παιδιά.

Οι παιδαγωγοί Freinet στην Αυστρία, είτε είναι μέλη μιας από τις ενώσεις είτε όχι, δραστηριοποιούνται στο δημόσιο σχολικό σύστημα. Συμμετέχουν σε περιφερειακά, εθνικά και διεθνή σεμινάρια όπου μπαίνουν στο ρόλο των εκπαιδευομένων προκειμένου να αντιληφθούν και να αναστοχαστούν για τη δική τους μαθησιακή συμπεριφορά, την επικοινωνιακή τους συμπεριφορά και τις δικές τους στρατηγικές διαχείρισης συγκρούσεων.  Τα μαθήματα δεν συνδέονται με ακριβό διδακτικό υλικό και δεν χρησιμοποιούν «μεθόδους». Ο ίδιος ο Freinet αποκαλεί τις μεθόδους εργασίας στην τάξη «τεχνικές».

2. Αποστολή του οργανισμού

Περίπου δέκα χρόνια μετά τη διεξαγωγή του RIDEF[1] στην Αυστρία (2000), οι αυστριακοί δάσκαλοι Freinet θέλησαν να επανιδρύσουν μια πανεθνική ένωση. Το Freinetgruppe Wien, το Verein Atelier Schule (Άνω Αυστρία), το Verein zur Förderung der Freinetpädagogik στο Σάλτσμπουργκ και άτομα από την Κάτω Αυστρία, τη Στυρία, το Τιρόλο και το Vorarlberg συμμετείχαν σε προκαταρκτικές συνομιλίες, συνεργάστηκαν εποικοδομητικά και έτσι προετοίμασαν τον οργανισμό.

Μεταξύ άλλων, υπήρχαν οι ακόλουθες επιθυμίες για την ίδρυση μιας ένωσης Freinet, η οποία θα έπρεπε να λειτουργεί σε όλη την Αυστρία:

«Αν ήξερα ότι θα συναντιόσασταν, θα είχα έρθει…»

Μια λειτουργία διανομής για τις ημερομηνίες και τις συνεδριάσεις στα ομοσπονδιακά κράτη είναι επιθυμητή, έτσι ώστε ο καθένας ξέρει τι πραγματοποιείται, που και πότε και να μπορεί να συμμετέχει.

«Πού μπορώ να βρω το άρθρο για …;

Μια λειτουργία συλλογής για έντυπα έργα από και για δασκάλους και παιδιά είναι επιθυμητή.

«Ξέρεις κανέναν που να μπορεί να προσφέρει θέατρο σκιών;»

Μια ανταλλαγή είναι απαραίτητη από τους ανθρώπους που θέλουν και μπορούν να προσφέρουν στούντιο.

«Θα ήθελα να παρατηρήσω, ποιον μπορώ να ρωτήσω αν …;»

Αυτό που χρειάζεται είναι μια λίστα με σχολεία και τάξεις που μπορούν και θέλουν να δεχτούν φιλοξενούμενους μαθητές.

«Πού μπορώ να βρω πρόσωπα επαφής για παιδαγωγικές, μεθοδικές, διδακτικές ερωτήσεις;»

Αυτό που απαιτείται είναι μια ανοικτή συζήτηση επιστημονικών παιδαγωγικών κειμένων και μια εντατική ανταλλαγή πρακτικής εμπειρίας.

«Τι είναι η FIMEM και τι είναι το RIDEF

Αυτές (και άλλες) εξηγήσεις των όρων θα ήταν χρήσιμες, συζήτηση της αυστριακής εκπροσώπησης σε διεθνείς συνεδριάσεις.

«Ποια είναι η θέση μας για την αυστριακή εκπαιδευτική πολιτική;»

«Που στεκόμαστε για την αυστριακή εκπαιδευτική πολιτική;»

Τα σεμινάρια Freinet θα πρέπει να παρέχουν χρόνο και χώρο για τη συζήτηση θεμάτων εκπαιδευτικής πολιτικής.

3. Διαδικασία ίδρυσης

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 έχουν υπάρξει μεμονωμένοι εκπαιδευτικοί στην Αυστρία που έχουν σπουδάσει παιδαγωγική Freinet και οι οποίοι έχουν επίσης ταξιδέψει σε διεθνείς συναντήσεις. Στις 17 Σεπτεμβρίου 1990 ιδρύθηκε στη Βιέννη η ένωση F.L.E.K. (=Freinet.Lehrer.Eltern.Kooperative) και μαζί με ενώσεις από άλλες ομοσπονδιακές επαρχίες διοργανώθηκαν παναυστριακές συναντήσεις Freinet∙ από το 1992 η Αυστρία είναι μέλος της FIMEM. Σε συμφωνία με την ιδρυτική αποστολή (βλ. παραπάνω), μετά από αρκετές προκαταρκτικές συνομιλίες, μια επιτροπή υποστηρικτών επεξεργάστηκε το καταστατικό μιας ένωσης Freinet μέχρι το 2015 και στη συνάντηση του Πάσχα το 2015 στο Goldegg/Salzburg, το Cooperative Freinet Austria (Συνεταιρισμός Freinet Αυστρίας) ιδρύθηκε στις 28 Μαρτίου 2015 στις 15:58 μ.μ. Το Cooperative Freinet Austria (εν συντομία: FreinÖ) είναι ένα είδος «οργανισμού ομπρέλα» για τις πολλές ενώσεις Freinet στην Αυστρία, καθώς και ένα «οικείο λιμάνι» για τα μεμονωμένα μέλη.

4. Λογιστική διάσταση

Χρηματοδοτείται από συνδρομές και δωρεές μελών και επεκτείνει τις δραστηριότητές της σε ολόκληρη την ομοσπονδιακή επικράτεια. Η εκτελεστική επιτροπή αποτελείται από έξι άτομα. Σύμφωνα με το καταστατικό, μια γενική συνέλευση πραγματοποιείται ετησίως, το διοικητικό συμβούλιο εκλέγεται μετά από περίοδο δύο ετών. Η ένωση απέχει από οποιαδήποτε κομματική πολιτική και δεν κάνει καμία διάκριση με βάση το φύλο, την καταγωγή, τη θρησκεία και την κοινωνική θέση των μελών της.

5. Απόσπασμα από το καταστατικό της ένωσης FreinÖ

5.1 Σκοπός της ένωσης

Η ένωση, οι δραστηριότητες της οποίας δεν αποσκοπούν στην επίτευξη κέρδους, στοχεύει:

– στην εντατικοποίηση της συνεργασίας όλων των προσώπων και ενώσεων, ομάδων συμφερόντων και ομάδων εργασίας που εργάζονται στα σχολεία σύμφωνα με τις παιδαγωγικές αρχές του Freinet

– τη διάδοση της παιδαγωγικής Freinet σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης

– την επεξεργασία των προβλημάτων και των προσπαθειών εξεύρεσης λύσεων για ένα σχολείο κατάλληλο για παιδιά, κοντά στη ζωή και δημοκρατικό

– το διεθνές δίκτυο

– την προώθηση και την ανάπτυξη της έννοιας της διδασκαλίας της Elise και του Célestin Freinet σε πρακτικό και επιστημονικό επίπεδο.

5.2 Το να υπηρετείς ιδεαλιστικά σημαίνει:

– τη δοκιμή των ελεύθερων μεθόδων εργασίας στην τάξη και την επικοινωνία των προκυπτόντων εμπειριών

– τη δημιουργία και τη συντήρηση μιας ιστοσελίδας

– την έκδοση ενός περιοδικού: τουλάχιστον μία φορά το χρόνο. Η ένωση παράγει ένα περιοδικό αποκαλούμενο «Elise», το οποίο δημοσιεύεται μια φορά το χρόνο σε όλη την Αυστρία.  Σε συνεργασία με το Freinetgruppe Wien μια αυστριακή έκδοση του περιοδικού «Elise» παράγεται μία φορά το χρόνο.

– Συναντήσεις

– Συνέδρια

– Σεμινάρια

– Επαφές με δασκάλους, σχολεία και εκπαιδευτικά ιδρύματα εκτός Αυστρίας

– Ανταλλαγή υλικών εργασίας

– Εκδόσεις

– τη διοργάνωση εκπαιδευτικών κύκλων μαθημάτων

– Έρευνα για την παιδαγωγική Freinet

– Δημιουργία και διαχείριση ενός αρχείου

– Δημιουργία εργαστηρίων μάθησης

5.3 Καινοτομίες

Το κίνημα Freinet στην Αυστρία έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην εφαρμογή της ενσωμάτωσης ή της ένταξης των παιδιών με αναπηρία και των κοινωνικά μειονεκτούντων παιδιών. Συμμετείχε στην ίδρυση «πολυεπίπεδων τάξεων» στο δημόσιο σχολικό σύστημα. Προσπάθησε να προωθήσει τη συζήτηση για τα δικαιώματα των παιδιών.

5.4 Προσόντα/ πιστοποίηση/ περαιτέρω εκπαίδευση/ κατάρτιση

Στα πανεπιστήμια της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών στην Αυστρία, οι πληροφορίες σχετικά με τη μεταρρύθμιση της εκπαίδευσης υπό την έννοια των προαναφερθέντων «Μεγάλων Τεσσάρων» προσφέρονται σε κατακερματισμένη μορφή. Το να διαδοθεί η παιδαγωγική Freinet με παραδοσιακό τρόπο στο ακαδημαϊκό επίπεδο δεν είναι ούτε δυνατό ούτε ουσιαστικό. Η παιδαγωγική Freinet είναι μια διαδικασία που λαμβάνει χώρα εντός του σχολείου/ της τάξης και η οποία αποκτά γνώσεις από την πρακτική εμπειρία και τις μεταβιβάζει σε άλλα σχολεία/ τάξεις για πρακτική χρήση.

5.5 Όραμα

Η παιδαγωγική Freinet πρέπει να παραμείνει παιδαγωγική πρακτικής. Η ιεραρχική αυθεντία στο επίπεδο των ενώσεων και περαιτέρω της εκπαίδευσης πρέπει να απορριφθεί. Η έλλειψη νέων και η αποχώρηση πολλών αφοσιωμένων συναδέλφων στις εποπτικές αρχές του σχολείου ή στην κατάρτιση και την περαιτέρω εκπαίδευση. Συνεχίζουμε να συζητάμε τα δομικά στοιχεία της παιδαγωγικής Freinet εννοώντας της Elise και του Celestin Freinet (αυτοδιαχείριση, ελεύθερη γραφή, ελεύθερη έκφραση με διάφορα μέσα, στούντιο, τυπογραφείο…) και τη χρήση τους στην τάξη.

Για το μέλλον, είναι σημαντικό για εμάς να βελτιώσουμε τις συνθήκες εργασίας για τους μαθητές και τους δασκάλους, να (συνεχίσουμε) να εργαζόμαστε για την υλοποίηση ενός σχολείου κατάλληλου για τα παιδιά και να τα εκπαιδεύσουμε να είναι ελεύθερα άτομα αναλαμβάνοντας την ευθύνη. «Δίνοντας στα παιδιά το λόγο» σημαίνει να τους προσφέρεις ευκαιρίες για να μάθουν / να είναι σε θέση να ενεργούν υπεύθυνα. (μετάφραση: Δήμητρα Γαβριηλίδου)

Στοιχεία επικοινωνίας

Kooperative Freinet Österreich (FreinÖ)

Διεύθυνση: c/o A-1070 Wien, Stiftgasse 8

E-Mail: office@kooperative-freinet.at

Ιστοσελίδα: www.kooperative-freinet.at

Συγγραφείς

Wanda Grünwald: εκπαιδευτικός πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στη Βιέννη, γραμματέας της Cooperative Freinet Austria, επικεφαλής της ομάδας Freinet στη Βιέννη

Ingrid Schierer: συνταξιοδοτημένη διευθύντρια ειδικού σχολείου, επικεφαλής της Cooperative Freinet Austria


[1] (Σ.τ.Μ): Το RIDEF είναι η Διεθνής Συνάντηση των Παιδαγωγών Freinet που διοργανώνεται από τη FIMEM, δηλαδή τη Διεθνή Ομοσπονδία των Κινημάτων για το Σύγχρονο Σχολείο.
 

6 χρόνια συνεργασίας με το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Του Χαράλαμπου Μπαλτά

Μια ακόμη συνεργασία ολοκληρώθηκε! Η συνεργασία με το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών στην αρχή αφορούσε μεμονωμένους συνεργάτες της παιδαγωγικής Freinet με την Βασιλική Μπρίνια, διδάσκουσα και επιστημονική υπεύθυνη του Προγράμματος Σπουδών στις Επιστήμες της Αγωγής και της Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου. Ήταν και είναι μια καινοτομία για τα πανεπιστημιακά δεδομένα όταν από το 2014 ο Νίκος Θεοδοσίου με την κάμερα ΖΙΖΑΝΙΟ ήταν από τα πρώτα μέλη μας που συνεργάστηκε μαζί της σε ημερίδες, μαθήματα και ταινίες των φοιτητών. Όμως τα τελευταία δύο χρόνια η συνεργασία με το «Σκασιαρχείο» και το μάθημά της αφορά ένα πλήρες εκπαιδευτικό πρόγραμμα 36 ωρών για την παιδαγωγική των νέων συναδέλφων στα σχολεία μας. Μαζί τους κάνουμε τον σχολικό συνεταιρισμό, την εξέλιξη της δεύτερης τεχνικής του Celestin Freinet στο βιβλίο του «Το σχολείο του λαού» (1977), το «Τι Νέα;» και το «Συμβούλιο τάξης». Φέτος το παιδαγωγικό πρόγραμμα ολοκληρώθηκε με τις δυο τελευταίες διαδικυακές – αναγκαστικά εξ αποστάσεως – συναντήσεις στις 20 και 27/3/2020. Όμως κι αυτές άφησαν  μία εγγύτητα!  

θερμές ευχαριστίες σε όλη την ομάδα του «Σκασιαρχείου» που στήριξε την ευδοκίμηση αυτής της προσπάθειας για να έχουμε τις συναισθηματικές σχέσεις και μια θέση στην καρδιά τους  με τους μελλοντικούς συναδέλφους μας. Ευχαριστούμε από καρδιάς τη Ζωή Μώρου που ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα από την πρώτη συνάντηση, την Στέλλα Μπαδικιάν από τα παλαιοτέρα μέλη μας, όπως και την Κατερίνα Παούρη, τη Μαρία Ζαχαροπούλου και την Κατερίνα Αλεξιάδη για όλα αυτά που προσφέρουν. Ευχαριστούμε την Μαρία Καντούρου για όλο το νέο υλικό για τα πλάνα εργασίας που ετοιμάζει με τη Ζωή, προσφέροντας στην εξέλιξη αυτής της τεχνικής για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Την Σοφία Λάχλου που μπαίνει κι αυτή στο στίβο. Την ομάδα του σχολικού συνεταιρισμού, την Θάνια Αγγέλη και τον Χρήστο Κατσαρό που συνεργαζόμαστε τόσα χρόνια τώρα. Την Βασιλική Μπρίνια για την εμπιστοσύνη που μας δείχνει. Τους μελλοντικούς συναδέλφους μας γι’ αυτά που μοιραζόμαστε και μας φέρνουν πιο κοντά, ειδικά αυτή την περίοδο που ένιωσαν να στηρίζονται από τη διαρκή επικοινωνία που είχαμε μαζί τους.

Οι πρακτικές που μας εισηγήθηκαν για ένα δημόσιο σχολείο που έχει τα χαρακτηριστικά μιας τάξης Freinet με συνεταιρισμό, μας άφησαν τη γλυκιά αίσθηση της κοινωνικής οικονομίας – με σχολικό κήπο, παρασκευή σαπουνιών, κοινωνική αλληλεγγύη, μουσείο νομισμάτων, χωρίς μεσάζοντες, με απελευθερωμένη τέχνη στα δημόσια κτίρια και σχολεία, με παρασκευή γλυκών από κίτρο, με αλληλογραφία με άλλα σχολεία που έχουν συνεταιρισμό, με εφημερίδες, με σπορείο, με φυτώριο ή με ανταλλαγή του εικονικού περιβάλλοντος με βιβλιοθήκη και άλλες μορφές υποστήριξης του δημόσιου σχολείου. Η πληροφορική, η πολιτική και η οικονομία έγιναν ένας τρόπος να δούμε την τοπικότητα, την κοινότητα και τις δυνατές συνεργασίες – αποβλέποντας σ’ αυτό που αποκαλούμε σχολείο της κοινότητας – χωρίς τον χρηματισμό της ιδιότητας του πολίτη, αυτήν που καλούνται να την διδάξουν από την αυριανή τους θέση. Αξίζει σ’ όλες/ όλους το δύσκολο και ανεκτίμητο εύγε του ποιητή, του δήμου και των σοφιστών!

Ανανεώνουμε το ραντεβού μας με το Πρόγραμμα Σπουδών στις Επιστήμες της Αγωγής και της Εκπαίδευσης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών τη νέα σχολική χρονιά. Στον αγώνα τον καλό αγωνιστήκαμε. Κι αυτό που θα κάνουμε πάλι είναι να αγωνιστούμε και να μετακινούμε τις γραμμές στη δημόσια εκπαίδευση, φέρνοντας πιο κοντά την παιδαγωγική με τα κινήματα και την κοινότητα. Πιο κοντά σημαίνει, από τη συνέλευση των παιδιών στους μεγαλύτερους ομόκεντρους κύκλους και από το συμβούλιο της τάξης στην πόλη και το δάσκαλο που αφήνει αυτά τα παιδιά να ονειρεύονται. Μικρά και μεγάλα παιδιά. Κι ίσως όχι μόνο αυτά.

 Ο Χαράλαμπος Μπαλτάς είναι δάσκαλος στο 35ο Δημοτικό Σχολείο Εξαρχείων. babisbaltas@gmail.com

Μια βραδιά για τον δάσκαλο Γιάνους Κόρτσακ

Στις εκδόσεις «Γαβριηλίδης», στο πλαίσιο του αφιερώματος στο Ολοκαύτωμα, οργάνωσε  στις 20 Ιανουαρίου 2020 στο Poems and Crimes Αγίας Ειρήνης 17, στο Μοναστηράκι,  έγινε εκδήλωση αφιερωμένη στον δάσκαλο του Ολοκαυτώματος Γιάνους Κόρτσακ. Παρουσιάστηκε η θεατρική παράσταση «Το ταχυδρομείο» του Ραμπιτρανάθ Ταγκόρ από τη θεατρική ομάδα του 9ου Γυμνάσιου Καλλιθέας. Οι υπεύθυνες καθηγήτριες Άννα-Μαρία Σιδηροπούλου και Φωτεινή Βούλγαρη μίλησαν για την προσπάθεια των παιδιών να κατανοήσουν και να αποδώσουν το υπέροχο ποιητικό δράμα του Ρ. Ταγκόρ. Το έργο αυτό είναι γραμμένο με αληθινή αισιοδοξία που αντιπαρέρχεται την απώλεια και την πίκρα του θανάτου δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα αγάπης, αποδοχής και φαντασίας. Μια ατμόσφαιρα πραγματικής ζωής. Γι’ αυτό, το έργο αυτό διάλεξαν και  έπαιξαν ο Γιάνους Κόρτσακ και τα παιδιά του στις δύσκολες ώρες του Γκέτο στη Βαρσοβία του 1941. Γιατί με αυτό μπόρεσε ο σοφός και αγαπημένος δάσκαλος να τα μυήσει στο μυστήριο του θανάτου, που δεν είναι τίποτε άλλο από την αληθινή ζωή,  ιδωμένη αλλιώς.

Τα παιδιά μας συγκίνησαν με την απλή και απέριττη ερμηνεία τους. Γελάσαμε, θαυμάσαμε και δακρύσαμε. Κι ούτε μια στιγμή δεν έφυγε από το μυαλό μας το μεγάλο ευχαριστώ σ’ αυτόν που ενέπνεε τη βραδιά μας:  το Γιάνους Κόρτσακ και τα παιδιά του. Μετά το τέλος της παράστασης και το θερμό χειροκρότημα ανασυνταχθήκαμε και υποδεχτήκαμε τη Θεοδώρα Μπέτσου που παρουσίασε το έργο της  κινηματογραφικής ομάδας παιδιών από το 10ο και 13ο Λύκειο Περιστερίου, που μέσα από ολιγόλεπτες ταινίες, προσέγγισαν το Ολοκαύτωμα και δοκίμασαν την αισθητική εμπειρία της κινηματογραφικής αφήγησης. Οι ταινίες, καρπός έρευνας και συστηματικής δουλειάς, αποτύπωσαν το έγκλημα στην πιο αποτρόπαια μορφή του: τη μεθοδική και ανάλγητη εξόντωση των παιδιών.  Ήταν για όλους μας και περισσότερο για τα παιδιά που παρακολούθησαν μια επώδυνη εμπειρία, έμπνευση ωστόσο για ανάλογες καλλιτεχνικές δημιουργίες.

Ευχαριστούμε από καρδιάς τις εκδόσεις Γαβριηλίδη για τη φιλοξενία στον όμορφο χώρο τους και την τεχνική υποστήριξη στην παρουσίασή μας. Ιδιαίτερα για τα παιδιά που συμμετείχαν ήταν μια ξεχωριστή εμπειρία, ένα βαθύτερο πλησίασμα στο γεγονός του Ολοκαυτώματος που η μνήμη του «… όπου και να την αγγίξεις πονεί…»

                                           Άννα – Μαρία Σιδηροπούλου

Μέλος της Παιδαγωγικής Ομάδας «Το Σκασιαρχείο»

Δουλεύοντας με τα παιδιά του 35ου Εξαρχείων το χώρο, τη συμπερίληψη και τη συνύπαρξη

Χαράλαμπος Μπαλτάς

Το ξεκίνημα της σχολικής χρονιάς 2019/2020 στην Α2 τάξης μας βρήκε με τα εργαλεία μας να τα βάζουμε στην πράξη και να πειραματιζόμαστε πάνω στην επιθυμία των παιδιών. Οι ανισότητες έτοιμες να μας φωτίσουν τον δρόμο για τις ισότητες – μέσα από την σχολική κουλτούρα, τον πολιτισμό των φτωχών, το παιδαγωγικό κλίμα, την συμβολική ανταλλαγή (Τι Νέα;, Συμβούλιο τάξης, συνεταιρισμός, παζάρι, αλληλογραφία, συναισθηματική μετεωρολογία), τις χειρονομίες και τη δημοσιότητα (ελεύθερο κείμενο, ραδιόφωνο, εφημερίδα, τυπογραφείο). Κάνοντας έτσι τα μαθήματα – Μαθηματικά, Γλώσσες, περιβάλλον, γεωγραφία –  δυναμικούς χώρους κοινοτικής μάθησης.

Η συνύπαρξη, η ανάμιξη παιδιών γηγενών, μεταναστών και προσφύγων, η κοινωνική αλληλεγγύη για γραφική ύλη και οι ομάδες μας με τις αρμοδιότητες, είναι η συνεργατική τάξη μας. Η βιβλιοθήκη, ο κήπος, το παγκάκι και η πόρτα – βιβλιοθήκη η μέριμνά μας. Βάζουμε βιβλία στην πόρτα – βιβλιοθήκη μας και ζωγραφίζουμε και εκθέτουμε τη δουλειά μας. Και το χειμώνα θα ολοκληρώσουμε με τον κύριο Νικήτα το γεωπόνο και το φύτεμα στους δύο αυτούς χώρους.  Ο κύκλος με τα πολλά του ονόματα (συμβούλιο, συνέλευση των ζώων, συναισθήματα, διαλέξεις, παζάρι) έτοιμος με δύο καρέκλες παραπάνω να μας περιμένει – μια του αρχηγού που μένει άδεια και μια για κάθε νέο παιδί που περιμένουμε. Κι ο μπερντές μας έτοιμος να μεταβολίσει τη βία με τον Μορφονιό. Και η υπαίθρια τάξη μας χώρος για τη Μελέτη Περιβάλλοντος. Και οι έξοδοί μας στην κοινότητα (Επιγραφικό Μουσείο, Πάρκο Ναυαρίνου, Ταχυδρομείο για Αϊ Βασίλη, Γαλλικό Ινστιτούτο – κινηματογράφος, Καίτη Φλώρου – η βασίλισσα της γραφομηχανής για κάλαντα, «Καραγκιόζης» για θέατρο Σκιών, «Πυξίδα», Πολυτεχνείο – αρχιτεκτονική) να συμπληρώνουν αυτό που ονειρευόμαστε, αυτό που ονομάζουμε σχολείο της κοινότητας. Και τα «ραντεβού στην κοινότητα» τα Σ/Κ να είναι αυτή η πολυπόθητη ορατότητα των παιδιών στην πόλη. Μ’ όλα αυτά υποδεχτήκαμε στην τάξη μας την Αντζελίν Ματζόλι, την δασκάλα  Freinet του φιλμ «Επιτέλους Σχολείο» (2017) – μαζί με τη δασκάλα της ομάδας μας Νάγια Κομκοτού.  

 Κι όμως. Οι εκκενώσεις στέγης ως δυστοπία έκαναν τη χρονιά ανήσυχη εξαρχής στα Εξάρχεια. Κλονιστήκαμε. Τα «Άδεια θρανία» των παιδιών είναι η καλλιτεχνική εγκατάσταση που απαντά στην ουτοπία μας «Τα θρανία της άνοιξης». Ο αγώνας που δόθηκε από τους Συλλόγους Γονέων, τα παιδιά και τους λίγους εκπαιδευτικούς του ¨Σκασιαρχείου» κι όχι μόνο (έτσι περίπου αποκαλούμαστε) έφεραν αποτελέσματα, φτωχά ή όχι. Οι χώροι μας ήταν ήξεις – αφίξεις. Χάσαμε παιδιά, τα πήραμε πάλι πίσω αλλά κι άλλα παιδιά έρχονται να γραφτούν. Οι τάξεις υποδοχής που ήταν τέσσερις πέρυσι, φέτος είναι μια. Κι άλλα σχολεία χωρίς τάξεις υποδοχής δεν μπορούν να δεχτούν τα παιδιά στο σχολείο, με αντιδράσεις και του Συλλόγου Διδασκόντων. Ενδεικτικό της σχολικής διαρροής είναι το στρατόπεδο της Κορίνθου. Στα εκατό σχεδόν παιδιά μόνο δύο έχουν βρει το δρόμο για το σχολείο. Παλαιοτέρα νομίζαμε πως ο δρόμος για το σχολείο είναι μια ταλαιπωρία που αφορούσε άλλες ηπείρους κι άλλες χώρες. Τώρα καταλαβαίνουμε πως μας χτύπησε την πόρτα. Όμως συνεχίζουμε να γράφουμε παιδιά στο σχολείο. Στο 35ο Αθηνών γράφτηκαν τώρα λίγα λιγότερο από δέκα παιδιά που ήρθαν από το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες και το σχολείο τους, την «Πυξίδα». Η κοινωνική παιδαγωγική παντού!

Αλλά για τα άλλα παιδιά που δεν έχουν βρει ακόμα το δρόμο για το σχολείο κάναμε κάτι ιδιαίτερο. Ήρθαν αυτά στο σχολείο μας κι εμείς πήγαμε στο δικό τους. Και αυτή την πρακτική της συμπερίληψης και στης συνύπαρξης θα την συνεχίσουμε. Όλες αυτές τις ημέρες που είναι αφιερωμένες στα δικαιώματα των παιδιών (20 Νοέμβριου – 10 Δεκεμβρίου) ετοιμαστήκαμε γι’ αυτές τις δύο ημέρες. Στις 9/12 ήρθαν τα παιδιά από την «Πυξίδα» που δεν χουν γραφεί ακόμα σε σχολείο και τα ξεναγήσαμε. Και στις 10/12 με τον Γιώργο Μόσχο κάναμε στο χώρο της «Πυξίδας» ένα αξέχαστο εργαστήριο και τραγουδήσαμε: «Έχουμε πολλές ιδέες/ και καλή καρδιά/ το σχολείο μας χωράει /όλα τα παιδιά». Μαζί μας και η Ντίνα Borel, δασκάλα Freinet σε σχολείο εδικής αγωγής στην Ελβετία που μοιράστηκε μαζί μας όλη τη μέρα της τάξης! Και μας επισήμανε πως τα πλάνα εργασίας να είναι αναρτημένα στην τάξη για να παρακολουθούμε το πρόγραμμα των παιδιών!

Επίσης στις 15/12 διοργανώθηκε στο θέατρο Εξαρχείων εκδήλωση – συζήτηση για τα παιδιά – πρόσφυγες στα Εξάρχεια από τους τρεις συλλόγους γονέων της γειτονιάς. Και προβολή της ταινίας του Ρομέν Γκουπίλ, «Ψηλά τα χέρια» (2010) στη «Λαϊκή Συνέλευση Γκύζη» στις 16/12 με κεντρικό αίτημα «Θέλουμε τους συμμαθητές μας πίσω». Κι είμαστε έτοιμοι να διαμαρτυρηθούμε πάλι για τις κλειστές παιδικές χαρές στο Πεδίο του Άρεως. Οι συνελεύσεις της γειτονιάς είναι εν τέλει και συνελεύσεις της τάξης και πορευόμαστε μαζί. Και συνομιλούμε με τις ετερότητες: τον/ την αρχιτέκτονα, το γεωπόνο και τον τυπογράφο.

Και κάναμε ότι μπορούσαμε να βρούμε και μια τηλεόραση για τον Ρασίντ, το παιδί – πρόσφυγα που μας το πήραν στο στρατόπεδο της Κορίνθου και το φέραμε πίσω. Και μετά γράμματα στον Αϊ Βασίλη να ζητάμε γραφική ύλη και να πάρουμε γραμματόσημα και μετά σχολικό παζάρι με την αλληλεγγύη των ανθρώπων της γειτονιάς και του Συλλόγου Γονέων. Κάθε μέρα μια καινούρια μέρα. Μέχρι να πούμε πάει ο παλιός ο χρόνος. Και να περιμένουμε την καινούρια ταινία του Γιάννη Γιουλούντα – μετά το «Αγωνίζομαι άρα υπάρχω» (2016) – όπου μαζί με τις εκκενώσεις των αυτό – οργανωμένων δομών, θα έχουμε στην ταινία και όψεις της κοινωνικής παιδαγωγικής στην οποία ομνύουμε. Πάει ο παλιός ο χρόνος!!!! Ξεκινάμε πάλι από την αρχή! (20/12/2019)

Ο Χαράλαμπος Μπαλτάς είναι δάσκαλος στο 35ο Εξαρχείων και μέλος του «Σκασιαρχείου» με «Τα Θρανία της άνοιξης». babisbaltas1@gmail.com

Αρχιτεκτονική και Παιδαγωγική

Κούλα Πανάγου

Ένα διήμερο γόνιμου διαλόγου στις αρχές του Οκτωβρίου του 2019, στις 4 και 5 του μηνός,  έλαβε χώρα στο Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού με την επιμέλεια της Παιδαγωγικής Ομάδας  «Το Σκασιαρχείο» και του Χαράλαμπου Μπαλτά. Η γιορτή των δικαιωμάτων του παιδιού σήμερα στις 20 Νοέμβρη είναι για το δικαίωμά τους στοπ χώρο. Αυτό διοργανώσαμε.

Ο χώρος που πραγματοποιήθηκε το σεμινάριο είναι ένας ιδιαίτερος χώρος. Το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού είναι ένα μη κερδοσκοπικό σωματείο, που από το 2004 ερευνά, προωθεί και προασπίζει τα δικαιώματα του παιδιού στην εκπαίδευση, την οικογένεια, την κοινωνία. Οργανώνει Εκπαιδευτικά Προγράμματα, Κοινωνικό-Πολιτισμικές Δράσεις, ιδιαίτερα για τις πιο ευάλωτες ομάδες παιδιών, και συνεργάζεται γι’ αυτό με οργανώσεις του εξωτερικού και της χώρας μας. Στηρίζεται στη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού του ΟΗΕ, στην κοινωνική αλληλεγγύη, την πολιτισμική διαφορετικότητα και την εθελοντική προσφορά των μελών και φίλων του.

Στο πλαίσιο αυτό, το Δίκτυο λειτουργεί σε δύο πυλώνες. Ο πρώτος περιλαμβάνει δράσεις για την ενημέρωση, ευαισθητοποίηση και κινητοποίηση των ίδιων των παιδιών, της κοινής γνώμης καθώς και των κέντρων λήψεων αποφάσεων και εφαρμογής πολιτικών σχετικά με τα παραπάνω δικαιώματα. Ο δεύτερος πυλώνας περιλαμβάνει δράσεις σχετικές με την καθημερινή και, στην πράξη, υποστήριξη των παιδιών και των δικαιωμάτων τους. Στο πεδίο αυτό, πολλές διαφορετικές ειδικότητες εργαζομένων και εθελοντών «συναντιόνται» στο Δίκτυο και συνεργάζονται σε καθημερινή βάση [ανάμεσά τους, παιδαγωγοί, δικηγόροι, πολιτισμικοί διαμεσολαβητές, κοινωνικοί λειτουργοί, ψυχολόγοι κ.α.].

Όλοι οι παραπάνω, χωρισμένοι σε ομάδες, ανάλογα με τον χώρο δράσης και το εκάστοτε πρόγραμμα που υλοποιεί το Δίκτυο, θέτουν τους στόχους και σχεδιάζουν από κοινού τις δράσεις, τις παρεμβάσεις, τις παραπομπές, αλληλοενημερώνονται για την εξέλιξή τους και γενικά ενεργούν για την ολιστική κάλυψη των αναγκών κάθε παιδιού που επισκέπτεται το Δίκτυο. Στόχος πάντα είναι το βέλτιστο συμφέρον των παιδιών και η δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών ώστε να μεγαλώνουν υγιή και ευτυχισμένα, η γνώμη τους να λαμβάνεται υπόψη και τα δικαιώματά τους να είναι πάντα σεβαστά.

Βασικό δικαίωμα των παιδιών είναι η εκπαίδευση.

 Ποια όμως εκπαίδευση; Πώς ένα σχολείο μετατρέπεται σε ανοιχτό χώρο μάθησης και προσωπικής εξέλιξης για το παιδί; Τι σημαίνει το σχολείο της κοινότητας, η ανοιχτή αυλή ως πεδίο ανταλλαγής. Η παιδαγωγική  Freinet τάξη – αυλή – κοινότητα πόσο αναγκαία είναι; Πολλοί και αξιόλογοι εισηγητές μοιράστηκαν σκέψεις και εφαρμοσμένες πρακτικές.

Η Ελένη Φουντουλάκη (δασκάλα – εικαστικός) μίλησε για την εμπειρία της και συγκεκριμένα για ένα εικαστικό και παιδαγωγικό project «Ένα διαφορετικό εργοτάξιο», με μαθητές σε σχολεία της Α/βαθμιας εκπαίδευσης. Τα έργα αφορούσαν στον επιμέρους επανασχεδιασμό του σχολείου, ενσωματώνοντας στο εσωτερικό του ένα εφήμερο ανάπτυγμα χώρου, καθώς εξέταζε πώς η δημιουργικότητα μπορεί να ενθαρρύνει μία βαθιά και με νόημα δέσμευση, όπου ο καθένας, με το δικό του ρυθμό, βρίσκει αξία σ΄ αυτό που γίνεται και τρόπους να ταυτιστεί. 

        Η Εύα Γρηγοριάδου (αρχιτεκτόνισσα) παρουσίασε τις «Αυλές Συμπερίληψης» στο 45ο Δ.Σ. Αθηνών. H Εύα Γρηγοριάδου παρουσίασε την ερευνητική δουλειά που έκανε κατά τη σχολική χρονιά 2018-19 στο 45ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών, στην Κυψέλη. Το πρόγραμμα υλοποίησαν οι εκπαιδευτικοί Δήμητρα Γαβανά (συντονίστρια) και Ιωάννα Αγγελή με τη συνεργασία της αρχιτεκτόνισσας και ερευνήτριας Εύας Γρηγοριάδου και την υποστήριξη της Υπεύθυνης Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Δ/νσης Π.Ε Α’ Αθήνας κ. Μαρίας Δημοπούλου. Παρατηρώντας ότι η σχολική αυλή είναι ένας δυναμικός χώρος, είναι ο πρώτος δημόσιος χώρος για ένα παιδί, στον οποίο ήδη παρατηρεί ότι διαμορφώνονται σχέσεις και ιεραρχίες. Στους χώρους αυτούς παρατηρούνται φαινόμενα αποκλεισμού βασισμένα σε στερεότυπα και ιεραρχικές δομές με βάση το φύλο.  Το πρόγραμμα “Αυλές Συμπερίληψης” έχει ως στόχο οι κοινότητες των δημοτικών σχολείων της Ελλάδας να αντιληφθούν τις δυναμικές της αυλής και να επαναπροσδιορίσουν τη διαχείρισή της μέσα από τη χρήση συμμετοχικών εργαλείων και τη συνεργασία με αρχιτέκτονες/ισσες. Στόχος είναι η προσέγγιση της ισότητας, μέσω της ενίσχυσης χωρικών ποιοτήτων της αυλής που να ανταποκρίνονται σε μία μεγαλύτερη ποικιλία αναγκών και επιθυμιών των παιδιών.

 Η ομάδα των Ναταλία Μπαζαίου (αρχιτεκτόνισσα), Αναστασία Νουκάκη (αρχιτεκτόνισσα), Τίνα Βαρδαλάχου (αρχιτεκτόνισσα), Βάσια Λέκκα (αρχιτεκτόνισσα) παρουσίασε το εκπαιδευτικό –αρχιτεκτονικό project «Η Μεταμόρφωση μιας πόρτας του 35ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών σε βιβλιοθήκη και το παγκάκι ως Χώρος Συνάντησης για παιδιά, πουλιά και έντομα». Πιο συγκεκριμένα η ομάδα αρχιτεκτόνων Athens Superscript φανέρωσε την εμπειρία που είχε στο 35ο Δημοτικό Σχολείο. Εκεί, σε συνεργασία με τους  εκπαιδευτικούς του σχολείου υλοποίησε εργαστήρια αρχιτεκτονικής με μαθητές τρίτης δημοτικού, προκειμένου να σχεδιάσει και να υλοποιήσει παρεμβάσεις στις δύο εισόδους του 35ου Δημοτικού Σχολείου στην οδό Κωλέττη στα Εξάρχεια. Στόχος ήταν η μετατροπή των 2 αφιλόξενων εισόδων του Σχολείου σε τόπους συνεύρεσης, συναναστροφής, παιχνιδιού και ανταλλαγής της γνώσης. Η υλοποίηση έγινε στο πλαίσιο του προγράμματος This is Athens-Polis του Δήμου Αθηναίων.

        Ο Ιωσήφ Λεοντής (αρχιτέκτονας –μηχανικός ΕΜΠ), παρουσίασε την ερευνητική εργασία του με τίτλο «Ανοιχτό σχολείο και κοινότητα. Εμπειρία από τα ανοιχτά σχολεία στην Ελλάδα».  Η έρευνα του, η οποία πραγματοποιείται υπό την επίβλεψη της κ. Ελίζας Παναγιωτάτου, Ομότιμης Καθηγήτριας ΕΜΠ, εστιάζει στους παρακάτω άξονες :

  • Ανεξάρτητες εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες
  • Δίαυλοι επικοινωνίας και διαλόγου στην εκπαιδευτική κοινότητα
  • Εφαρμοζόμενες πολιτικές για το ανοιχτό σχολείο
  • Αλληλεπίδραση σε σχολικό περιβάλλον

Τον Ιούνιο του 2019, πραγματοποιήθηκε μία θεατρική παράσταση στο 35ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών, με τη βοήθεια της θεατρικής ομάδας αυτοσχεδιασμού. Η δράση στόχευε στην ανάπτυξη κριτικής σκέψης και τη συνειδητοποίηση των μαθητών.

        Η Ειρήνη Βαλληνδρά (αρχιτεκτόνισσα) παρουσίασε την εισήγηση με τίτλο «Το δικαίωμα του παιδιού στο παιχνίδι. Η παιδαγωγική διάσταση του παιχνιδιού και η σημασία του στο βίωμα του χώρου». Είναι σε όλους γνωστό ότι το παιχνίδι έχει θεμελιώδη αξία σε όλους τους τομείς ανάπτυξης ενός παιδιού (σωματικής, πνευματικής, κοινωνικής, συναισθηματικής).

Το παιχνίδι βοηθάει το παιδί να αναπτύξει τον τρόπο που κατανοεί τον κόσμο και τον τρόπο που σκέφτεται μέσα από την εξερεύνηση και τον πειραματισμό. Μέσα από την εισήγηση έγινε φανερή η ανάγκη το σχολείο να λειτουργεί ο χώρος μάθησης που χρησιμοποιεί σαν εργαλείο μάθησης το παιχνίδι.

        Η Σοφία Λιούλα (δασκάλα) παρουσίασε το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Κάνοντας διαδρομές στην πόλη με τα παιδιά του 35ου Δημοτικού Σχολείου Εξαρχείων». Αξιοποιώντας τις διαδρομές στην περιοχή των Εξαρχείων, τα παιδιά συνδέουν τα γνωστικά αντικείμενα με την πόλη. Ο δημόσιος χώρος αποχτά νόημα για εκείνα. Η Σοφία Λιούλα παρουσίασε αποσπάσματα από ένα φιλμ που ετοιμάζεται για την παιδαγωγική στα Εξάρχεια.

        Ο Χαράλαμπος Μπαλτάς (δάσκαλος, μέλος της Παιδαγωγικής Ομάδας «Το Σκασιαρχείο») παρουσίασε «Η υπαίθρια τάξη ως μεταβατικός χώρος για την κοινότητα». Στην εισήγηση τονίστηκε η ανάγκη ύπαρξης ενός μεταβατικού χώρου όπου το παιδί θα μπορεί να παίζει, να δοκιμάζει, να εφαρμόζει, να συνομιλεί με την κοινωνία. Ένα σχολείο τύπου ανοιχτού προς τα μέσα σημαίνει ένα σχολείο με περισσότερους ενήλικες μέσα στο σχολείο. Ενώ η επιλογή ενός σχολείου ανοιχτού προς τα έξω σημαίνει αποσχολειοποίηση. Το βιωματικό εργαστήρι που σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από τον Χαράλαμπο Μπαλτά είχε τίτλο «Η επιτέλεση του χώρου και του χρόνου στο 35ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών στην γειτονιά των Εξαρχείων». Έχοντας ο ίδιος εμπειρία είκοσι χρόνων δουλεύοντας στα Εξάρχεια εκ των οποίων τα δεκαπέντε επηρεασμένος από την αρχιτεκτονική του κτιρίου και το τρίπτυχο της παιδαγωγικής Freinet τάξη-αυλή –κοινότητα, πρότεινε ένα βιωματικό εργαστήρι που με μέσο το βιβλίο και τους χώρους βοηθάει το παιδί να αλληλεπιδράσει και να δημιουργήσει δεσμούς με την πόλη και το δημόσιο χώρο.

Το σεμινάριο παρακολούθησαν εκπαιδευτικοί διαφορετικών βαθμίδων και ειδικοτήτων, αρχιτέκτονες και άνθρωποι που νιώθουν και πιστεύουν στην ανάγκη διαλόγου της παιδαγωγικής και της αρχιτεκτονικής. Ο διάλογος αυτός έχει σαν στόχο την δημιουργία ουσιαστικών χώρων  δημόσιου διαλόγου του παιδιού με την κοινωνία.

Η Κούλα Πανάγου είναι νηπιαγωγός και υπεύθυνη δράσεων του Δικτύου για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

Επιμορφωτικό πρόγραμμα για την παιδαγωγική Φρενέ στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο

(Πιστοποιημένο από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής και το  Υπουργείο Παιδείας με την ΥΑ 39460/Γ2/21-3-2013 του Υπουργού Παιδείας, ΦΕΚ Β’ 689/26-3-13)

                                    Διδάσκουσα, Επιστημονική Ευθύνη:

Δρ Βασιλική  Μπρίνια

      ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ

                                   ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΦΡΕΝΕ

Παιδαγωγική Ομάδα για την Προώθηση της Παιδαγωγικής Φρενέ στην Ελλάδα «Το Σκασιαρχείο»

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ  ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2019-2020

Α) 1/11/19 ώρες 11:00-15:00

Εισηγητές: Μπάμπης Μπαλτάς, Ζωή Μώρου: Η φιλοσοφία, το όραμα, η σχέση Παιδαγωγικής Φρενέ, Θεσμικής Παιδαγωγικής, Κριτικής παιδαγωγικής

Β) 6/11/19 ώρες 11:00-13:00

Εισηγήτρια: Στέλλα Μπαδικιάν: Ομάδες εργασίας

Γ) 6/12/19 ώρες 11:00-15:00

Εισηγήτριες: Στέλλα Μπαδικιάν, Κατερίνα Αλεξιάδη: Συνεργατική τάξη.

Δ) 13/12/19 ώρες 10:00-15:00

Εισηγήτριες: Μαρία Ζαχαροπούλου, Κατερίνα Παούρη: Τι Νέα; Συμβούλιο τάξης

ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ ΣΤΑ ΕΞΑΡΧΕΙΑ

Στις 19/10/2019 θα περπατήσουμε στα Εξάρχεια να θυμηθούμε τους ανθρώπους που χάσαμε, τις νίκες και τις ήττες μας. Επίσης θα αφισοκολλήσουμε την εκδήλωση που ετοιμάζουμε με το «Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση» σε συνεργασία με το «Σκασιαρχείο» για τον Κουν. Οι δύο ομάδες οργανώνουν εβδομάδα θεατρικών δράσεων με θέμα «Ο Κουν στα Εξάρχεια – κατοχή και αντίσταση» στις 23 – 28/11/2019. Το θέατρο και η παιδαγωγική τον Νοέμβριο βγαίνουν στους δρόμους.

Στα χρόνια μετά το 2012, η άτυπη ακόμα ομάδα μας ήταν με τις δράσεις της στο θέατρο «Εμπρός» με τα τέσσερα Φεστιβάλ Παραστατικών Τεχνών, στους αντιφασιστικούς περιπάτους και στην ανάδειξη του έργου για τον δάσκαλο Γιάννους Κόρτσακ μέχρι και σήμερα το 2019. Επίσης κάναμε αφιερώματα στον δάσκαλο Παναγή Δημητράτο με το αναγνωστικό «Οι φιλίες των παιδιών» (2014), στο σπίτι της ΕΠΟΝ που ήταν δικό του και στην Άλκη Ζέη, με προβολή και  περίπατο στο Πεδίο του Άρεως. Περπατώντας μπορούμε να σκεφτούμε. Τι είναι επείγον για το παρόν; Τι μας κάνει να νιώθουμε τους δρόμους πυκνούς από νοήματα; Τι είναι η ιστορία ως δρώμενο στους δρόμους; Πώς το θέατρο και η παιδαγωγική συνεργάζονται για να άρουν την ιστορικότητα από τη λήθη του χρόνου για να την φέρουν στο παρόν και να την επιτελέσουν; Τι είναι το «τότε» και τι το «τώρα»;

Στα Εξάρχεια ζωντανεύουν οι μέρες της κατοχής και της αντίστασης, το σπίτι του Λυκούργου Καλλέργη με τον Κουν, ο  Γιώργος Κότσυρας στη Ζωοδόχου Πηγής (όπου από το 2012 έχει την προτομή του στην Ιωννίδειο Σχολή), η Ηλέκτρα Αποστόλου η Ιουλία Μπίμπα στην ΕΣΠΟ, οι σχάρες της Ομόνοιας για το τελευταίο ταξίδι, η Γαβριέλλα, η Μπλε Πολυκατοικία, ο Λαπαθιώτης, οι σταφίδες, ο φούρνος, η γυναίκα «άρωμα», το ταψί με τις πατάτες χυμένες στο δρόμο, τα σχολεία (το 35ο και το 36οτου Παναγή Δημητράτου), το «μπουντρούμ παλλάς» (5ο Γυμνάσιο), η Καλλιδρομίου του Ταχτσή, η Ροζαλία, τα κάρα για το νεκροτομείο, η κλινική Σμπαρούνη, ο Γιάννης Ξενάκης, το «Ματαρόα», τα σέρμαν, τα αστικά κενά που έγιναν μπαρικάδες, η ποίηση με το τσουκάλι με τα φασόλια, ο Ασημάκης Πανσέληνος, η Άλκη Ζέη, οι πορείες με τα τενεκεδάκια και τα συνθήματα «πεινάμε», η γερμανική γλώσσα, τα κρυμμένα αγάλματα, οι γυναικείες φυλακές, οι οίκοι ανοχής, τα συνθήματα στους τοίχους, το τυπογραφείο για χαρακτική, οι ταχυδρόμοι «τ’ αετόπουλα», το συσσίτιο της εκκλησίας, ο «Παρνασσός», ο Λόρδος Μπάιρον, οι απεργίες, το ταβερνάκι του Μώρου, το ΕΑΜ στην Ιπποκράτους, ο Δημήτρης Γληνός, το αριστερό καφενείο στην Μεταξά κι ο πομπός προς τη Μέση Ανατολή, με τα σήματα μορς, στο Χημείο. Ο δρόμος έχει τη δική του ιστορία. Και ζωντανά τη βλέπουμε μπροστά μας.

 Η παιδαγωγική τότε βγήκε να τον συναντήσει, καθώς τα σχολεία επιτάχθηκαν. Σήμερα πάλι βγαίνει στους δρόμους για να εργαστεί πάλι με την ιστορία για μια ανοιχτή παιδαγωγική της αντίστασης. Ελάτε να τον περπατήσουμε!      

Μπάμπης Μπαλτάς

μέλος του Δικτύου Συνεργατικών Σχολείων με την Παιδαγωγική Freinet