Δράσεις

Τι γίνεται στα Εξάρχεια;

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ FREINET στο 35ο Δημοτικό Σχολείο Εξαρχείων

Χαράλαμπος Μπαλτάς

Κλείνοντας δύο χρόνια με τα παιδιά της β΄ τάξης του 35ου Δημοτικού Σχολείου (2017 – 2019) μπορούμε να στοχαστούμε στις τεχνικές και τα εργαλεία της θεσμικής Παιδαγωγικής που (συν) εργαστήκαμε με τα παιδιά. Φέτος μάλλον είναι η τελευταία χρονιά μαζί τους. Τα εργαλεία μας αφορούν τις συνελεύσεις (συμβούλιο τάξης, συνέλευση των ζώων), την αρχιτεκτονική (διαμόρφωση των εισόδων του σχολείου, εργαστήρια αρχιτεκτονικής), τον κήπο (φυτέματα, κομπόστ, υπαίθρια τάξη), τα μαθηματικά (φορολογικές αποδείξεις, κατάλογοι Σούπερ Μάρκετ, προβλήματα 4 πράξεων, γεωμετρία), το λογοτεχνικό βιβλίο (δανειστική βιβλιοθήκη τάξης, βιβλιοπωλεία, υπαίθρια ανάγνωση, καρότσι τροχήλατο με βιβλία για την πόλη, δανειστική βιβλιοθήκη, «Σκόρος»), το τυπογραφείο (ελεύθερα κείμενα, εθνικό τυπογραφείο, εφημερίδα «Τ’ αετόπουλα» (τχ. 1, 2, 3) και μικρά βιβλία), την αλληλογραφία (40ο Δημοτικό, Ανήλιο Ιωαννίνων, 54ο Αθηνών, 134ο Αθηνών), το συνεταιρισμό (κουμπαράς στην τάξη), το θέατρο Σκιών (Καραγκιόζης)  και την από – σχολειοποίηση (το καρότσι μας με τα βιβλία της κοινότητας). Οι διαδρομές που έγιναν στην πόλη ήταν 15, κάνοντας χρήση και των 6 δίωρων εξόδων  για την κοινότητα. Το τρίπτυχο που δουλεύουμε τα 10 τελευταία χρόνια στο σχολείο είναι τάξη  – αυλή – κοινότητα και μ’ αυτό αποβλέπουμε σ’ ένα σχολείο της κοινότητας.

Η αρχιτεκτονική είναι μια έννοια που διαρκώς γίνεται αισθητή στον κόσμο που υποσχόμαστε να δημιουργήσουμε με τα παιδιά. Πρόκειται για μετασχηματισμούς στις σχέσεις αρχιτεκτονικής και παιδαγωγικής που συνδυάζουν ένα μοντέρνο κτήριο της γενιάς του ’30 του Νικόλαου Μητσάκη με μια μοντέρνα παιδαγωγική Freinet – μια σχέση που δεν εξυπακούεται. Η τάξη είναι διαιρεμένη σε τέσσερα τεταρτημόρια (χάρτες, βιβλιοθήκη, τυπογραφείο, αλληλογραφία, θέατρο σκιών, μουσική, μαθηματικά, τραπεζαρία  (συν)εργασίας, ντουλάπια των παιδιών) και υπάρχει το κατώφλι – βεστιάριο με την αλληλογραφία και την βιβλιοθήκη και η υπαίθρια τάξη (κήπος, ποδήλατα, μελέτη περιβάλλοντος, γεωγραφία, μουσική), όλα στον 1ο όροφο! Μαζί της άλλες τέσσερις τάξεις (ένταξης, υποδοχής, πληροφορικής και φαγητού). Και η κίνηση – ροή είναι αυτή που χαρακτηρίζει τον μοντερνισμό στο χώρο.

Η τάξη μας άλλαξε πολλές φορές και κάθε φορά την σχεδιάζαμε με τα παιδιά. Όπως και η υπαίθρια τάξη (κατά την Λοξή Τάξη του Ζάφου Ξαγοράρη) στον πλάτανο έγινε μαζί τους! Στην αυλή οι δράσεις αφορούσαν ποτίσματα, ποδόσφαιρο με μεικτές ομάδες, παράγωγη προσφυγικών ιστοριών, ορθογραφία, γραμματική στο κυπαρίσσι, πολυγλωσσία, συνέλευση των παιδιών, γεωγραφία, προσανατολισμός, ποδήλατα (ΚΟΚ) ως πάρκο κυκλοφοριακής αγωγής, το λόφο των δικαιωμάτων και τις πόρτες. Οι πόρτες είναι μεταβατικοί χώροι και όλα αυτά τα χρόνια έχουμε κάνει διαφορετικές δράσεις με αρχιτεκτόνισσες (πόρτα – μολύβια όπου τα παιδιά είναι συγγραφείς και τυπώνουν, διαπλάτυνση της οδού Σουλτάνη για πρόσβαση στο Πεδίο του Άρεως, διαδρομές στην πόλη για το σχολείο της κοινότητας, λόφος του Στρέφη, εργαστήρια αρχιτεκτονικής, επισκέψεις στο Πολυτεχνείο, συνέδρια). Και από τις πόρτες στην κοινότητα (μπλε πολυκατοικία, πάρκο Ναυαρίνου, πολυτεχνείο, Βέμπο, Πεδίο του Άρεως, Σκόρος, σπίτια συγγραφέων, βιβλιοπωλεία, τυπογραφεία, ΚΕΘΕΑ και τόσοι άλλοι χώροι)!

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Η έξοδος στην κοινότητα των Εξαρχείων ήταν κάθε Τετάρτη ή Πέμπτη. Τις άλλες μέρες  είχαμε, τη Δευτέρα παρουσιάσεις (Τι νέα;), την Τρίτη συνέλευση των ζώων, την Τετάρτη ομάδες, κινηματόγραφο, εφημερίδα και κήπο και την Παρασκευή συμβούλιο τάξης, βιβλιοθήκη και αλληλογραφία. Στόχος ήταν και είναι η ριζοσπαστική καθημερινότητα (Roberts 2003: 53 – 57) που ενώνει τη θεωρία με την πράξη. Πέρυσι με την αρχιτεκτονική ομάδα της Ειρήνης Βαλλινδρά δημιουργήθηκε ως εργασία το σχολείο της κοινότητας κι εκτέθηκε στο Πολυτεχνείο και φέτος με την αρχιτεκτονική ομάδα «Athens Super Script» αναδημιουργούνται τα κατώφλια του σχολείου: στη μια είσοδο/ έξοδο που είναι πεζόδρομος (είχαν χαθεί δυο παιδιά από το λεωφορείο που περνούσε στην Κωλέττη και κατόπιν αιτημάτων από την Καίτη Φλώρου στο Δήμο Αθηναίων έγινε πεζόδρομος), όπου δημιουργείται ένας χώρος παραμονής των γονιών, ένα παγκάκι και στην άλλη μια βιβλιοθήκη ανοιχτή στην κοινότητα. Οι χώροι είναι το μέσα/ έξω του σχολείου και η υποκειμενικότητα οφείλει σ’ αυτούς την παραγωγή της, όπως θα μας έλεγε και ο Foucault. Κάνοντας διαδρομές με τα παιδιά στην πόλη τα τελευταία τρία χρόνια (από το νηπιαγωγείο) συζητούσαμε τα ζώα πάνω στην πόρτα. Κεντρικό ζώο ήταν ο ελέφαντας. Άρχισαν να ζωγραφίζονται ελέφαντες και να διαβάζονται βιβλία με ελέφαντες. Ταίριαζε και με τις δυσκολίες του σχολείου την περίοδο 2012 – 2014 το «Δεν είμαι ένας ελέφαντας» για την κριτική σκέψη, ως λεζάντα στη ζωγραφιά τους! Αυτός ο ελέφαντας εξελίχθηκε σε αγάπη για τα βιβλία και σε βιβλιοθήκη με φινιστρίνια, με φυτά και βιβλία που μπορείς να τα παίρνεις και από μέσα και από έξω. Και ειδικά αφού ο Σύλλογος Διδασκόντων καταψήφισε τη βιβλιοθήκη που προτάθηκε να γίνει στο σχολείο μας (όπως έγινε με 1000 σχολεία στην Ελλάδα που την υπερψήφισαν), η βιβλιοθήκη στην πόρτα είναι η πιο οριακή – εξόριστη –  αποδοχή της.

Στο συμβούλιο τάξης πολύ τακτικά θέταμε το θέμα των εισόδων για ένα ανοιχτό σχολείο. Τα παιδιά αποφάσιζαν μέσα από εργαστήρια θεματικές (δικαιώματα, συνθήματα, ονόματα, αντικείμενα) και υλοποιήσαμε δράσεις μέσα κι έξω από το σχολείο. Το παιχνίδι στον πεζόδρομο, τα βιβλιοπωλεία, οι επιτελέσεις, τα τραγούδια, η φορητή βιβλιοθήκη με το καρότσι μας, τα φυτά, τα μαθηματικά στο σούπερ – μάρκετ, όλα αυτά ήταν στην κοινότητα, έτοιμα να μας περιμένουν να κάνουμε τη ροϊκή χωρογραφία μας, όπως θα το διατύπωνε και η αρχιτεκτόνισσα Κυριακή Τσουκαλά. Μη ξεχνάμε ότι από το 1ο συνέδριο της ΔΟΕ για τη δημοκρατία στο σχολείο η Κυριακή Τσουκαλά είναι η πρώτη που αναφέρεται στην παιδαγωγική Freinet (1ο Πανελλήνιο Συνέδριο  – ΔΟΕ 1985: 171 – 224). Οι πόρτες στο διδακτήριο της οδού Κωλέττη – όπως αποκαλούσε το σχολείο ο αρχιτέκτονάς του – είναι η γραμμή που δεν έχουμε και οι γραμμές που μετακινούμε, είναι η επιστροφή της κίνησης και της ζωής στο σχολείο. Οι διαδρομές στην πόλη είναι οι επιτελέσεις των σχέσεων χώρου και χρόνου και η χωρική εμπειρία είναι η απάντηση στον εκφασισμό της κοινωνίας στο κέντρο της Αθήνας με την εμπέδωση του συναισθήματος της ασφάλειας. Και το σχολείο της κοινότητας είναι το εξωστρεφές σχολείο της συνύπαρξης και του ακτιβισμού, ομόλογο των κοινωνικών κινημάτων και της παιδαγωγικής που συγκρούεται με τη διοίκηση. Η χρονιά ξεκίνησε με έριδες για την παιδαγωγική Freinet από τον Σύλλογο Διδασκόντων, αλλά και με μια μεγάλη παιδαγωγική ομάδα που συνεργάστηκε και αγάπησε τα παιδιά. Η Σοφία Λιούλια, η τάξη υποδοχής, σκηνοθετεί ένα φιλμ που σύντομα θα το έχουμε για να δούμε πως είναι να δουλεύεις το τρίπτυχο τάξη – αυλή – κοινότητα. Μια καινούρια χρονιά στις πόρτες του σχολείου αρχίζει, μέσα/ έξω, στην πόρτα – βιβλιοθήκη και στην πόρτα – παγκάκι, υπηρετώντας με τα παιδιά μια ακόμα τεχνική, με το σύνολο όλων των άλλων τεχνικών Freinet. Μια ακόμη χρονιά για το άγραφο δικαίωμα των παιδιών στο χώρο για να γιορτάσουμε φέτος τα 30 χρόνια της Σύμβασης.  Ραντεβού το Σεπτέμβρη!

https://www.athensuperscript.org

Ο Χαράλαμπος Μπαλτάς είναι δάσκαλος στο 35ο Δημοτικό Σχολείο Εξαρχείων και μέλος της Παιδαγωγικής Ομάδας «Το Σκασιαρχείο». babisbaltas1@gmail.com

Advertisements

Δουλεύοντας με την Παιδαγωγική Φρενέ σε ένα μικρό σχολείο

Η ζωή σ’ ένα μικρό σχολείο, όπως το Δημοτικό Σχολείο Βατόλακκου Χανίων, έχει αρκετές δυσκολίες, αλλά και μοναδικές και ξεχωριστές στιγμές.

Η φιλοσοφία της Παιδαγωγικής του Σελεστέν Φρενέ και οι τεχνικές του μας βοήθησαν και αυτή τη χρονιά που πέρασε, να μην αισθανθούμε μόνοι/νες και να χαιρόμαστε την καθημερινότητα.

Προκειμένου να καλύψουμε τους στόχους του αναλυτικού προγράμματος ανά τμήμα, λειτουργήσαμε με δύο τρόπους, ατομικά και συλλογικά.

Στο ατομικό μέρος, εντάξαμε τους φακέλους και τις ζώνες. Το κάθε παιδί είχε έναν φάκελο όπου έβλεπε εβδομαδιαία τι χρειαζόταν να καλύψει στο εκάστοτε μάθημα. Εργαζόταν σιωπηλά και στο δικό του χρόνο. Επέλεγαν ποιες δραστηριότητες ήθελαν να ολοκληρώσουν μες τη μέρα σύμφωνα με τις δυνατότητές τους. Η διδασκαλία ενός νέου μαθήματος στη γραμματική και στα μαθηματικά γινόταν με μια ολιγόλεπτη διαδικασία επεξήγησης και παραδειγμάτων. Ύστερα, ακολουθούσε η εξάσκηση. Δεν έλειπαν βέβαια οι συζητήσεις και οι ομαδικές εργασίες. Ανά μία με δύο εβδομάδες γινόταν ατομική αξιολόγηση και εκεί οι μαθητές/τριες συμπλήρωναν μόνοι τους, με βάση τις επιδόσεις τους, τα χρώματα των ζωνών. Οι ζώνες είναι ένα σύστημα που έχει επηρεαστεί από τις πολεμικές τέχνες. Καθώς τα παιδιά ασχολούνταν με το ζίου ζίτσου, το αϊκίντο και το κουνγκ φου, γνώριζαν πως μέσα απ’ αυτή τη διαδικασία το να αποκτήσεις μία ζώνη γίνεται μέσω της προσωπικής εξάσκησης και βελτίωσης και χωρίς ανταγωνισμό.

Στο συλλογικό μέρος, η διαδικασία ήταν περισσότερο βιωματική. Κάθε Δευτέρα πρωί ξεκινούσαμε με την τεχνική «Τι νέα» και ακολουθούσε συχνά η ώρα του τυπογραφείου, όπου τα παιδιά κατέγραφαν τα νέα τους δημιουργώντας άρθρα. Για τη δημιουργία του σχολικού μας εντύπου, τα παιδιά πήραν συνεντεύξεις από τους γονείς του και μέλη της τοπικής και ευρύτερης κοινότητας. Δημιούργησαν επίσης μικρά βιβλία με εγκυκλοπαιδικό και ενημερωτικό χαρακτήρα, αλλά και ιστορίες βγαλμένες από τη φαντασία τους.

Τα μαθήματα στην αυλή και στη φύση, οι περίπατοι και οι επισκέψεις (βλ. Προσομοίωση ανασκαφής και επίσκεψη στην Κνωσό)  ενεργοποίησαν τα παιδιά δίνοντάς τους άμεσα πολλά ερεθίσματα, αρκετά από τα οποία η σχολική τάξη τους περιορίζει. Ευαισθητοποιήθηκαν και ενήργησαν σε θέματα που αφορούν το σχολικό τους περιβάλλον, την κοινότητα και τη φύση (βλ.  Φροντίζουμε την αυλή μας, Το ποτάμι που έδινε). Υιοθετήσαμε μία γάτα που ερχόταν καθημερινά στο σχολείο και τη φροντίζαμε καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς. Υπήρξε σημαντικό μέλος της «οικογένειά» μας και κίνητρο για ανάπτυξη της ευθύνης μας.

Η τέχνη αποτέλεσε σημαντικό εργαλείο έκφρασης, δημιουργικότητας και ενσυναίσθησης. Υπήρξαμε θεατές, κριτές και παραγωγοί ταινιών (βλ. Το σχολείο μας μέσα στο χρόνο),  διαβάσαμε βιβλία και ανακαλύψαμε νέες ιδέες και φανταστικούς κόσμους, συνδυάσαμε θεατρικά παιχνίδια με λογοτεχνία και κινηματογράφο, δημιουργήσαμε βίντεο και τραγούδι με θέμα τα δικαιώματα, το μίσος και τον εκφοβισμό και ανεβάσαμε θεατρικές παραστάσεις και κουκλοθέατρα με παραδοσιακό τρόπο και με τεχνικές εμψύχωσης αντικειμένων.

Αρωγοί σε όλα αυτά ήταν οι γονείς, οι οποίοι μας βοήθησαν στην υλοποίηση διάφορων ιδεών, συμμετείχαν στην εκπαιδευτική διαδικασία και ήταν δίπλα μας σε κάθε μας ανησυχία.

Με σκοπό να αποκτήσουμε επικοινωνία και διάδραση αναπτύξαμε συνεργασίες με άλλα σχολεία. Επικοινωνήσαμε ανταλλάσσοντας νέα, κάρτες, εφημερίδες και μικρά βιβλία. Με κάποια ήρθαμε κοντά συνδυάζοντας τις δράσεις μας, γνωρίσαμε νέους φίλους, εμπνευστήκαμε και παίξαμε.

Φυσικά δε θα ξεχάσουμε το νηπιαγωγείο με το οποίο συστεγαζόμασταν. Αρκετές ήταν οι φορές που πήγαμε στην τάξη τους, είπαμε μαζί τραγούδια, κάναμε κοινά γενέθλια, γιορτές και κατασκευές, διαβάσαμε παραμύθια και παίξαμε σε κοινά διαλείμματα.

Τέλος, οι περισσότερες απ’ αυτές τις δράσεις δε θα είχαν υλοποιηθεί αν δεν υπήρχε το εβδομαδιαίο συμβούλιο. Εκεί προτείναμε και αποφασίζαμε κατόπιν ψηφοφορίας. Εκεί λύναμε προβλήματα και ακούγαμε προσεκτικότερα τους υπολοίπους. Εκεί συζητούσαμε με σεβασμό και αποδοχή. Και όλα αυτά μάθαμε να μην μένουν μόνο εκεί. Μάθαμε να τηρούμε τους δικούς μας κανόνες και όταν χρειαζόταν να επανεξετάζουμε τη δική μας συμπεριφορά και των άλλων. Γιατί μάθαμε πως τα λάθη θέλουν χώρο και αποδοχή.

Η παιδαγωγική Φρενέ αναζητά αρχικά να ριζώσει μέσα σε μικρές δομές. Ο ίδιος ο χαρακτήρας του ολιγοθέσιου σχολείου προϋποθέτει την αλληλοδιδακτική και τη συνεργασία μεταξύ μαθητών διαφορετικών ηλικιών. Αν θέλεις όμως να δουλέψεις με την παιδαγωγική Φρενέ, δεν έχει σημασία αν οι μαθητές/τριες είναι 6, 26 ή 56. Το να δουλεύεις με την παιδαγωγική του Φρενέ, σημαίνει ότι επιτρέπεις στη ζωή να μπει μέσα στην τάξη, οργανώνοντας στιγμές διαλόγου, ανταλλαγών, παρουσιάσεων, συνεργασίας, στιγμές που τα παιδιά είναι δρώντα πρόσωπα σε σχέση τόσο με τη δική τους παραγωγή όσο και με των άλλων. Σημαίνει ότι βάζεις τη ζωή μέσα στην τάξη λαμβάνοντας το βίωμα του κάθε παιδιού. Τα βιωμένα γεγονότα είναι αυτά που θα του επιτρέψουν να έχει σημεία αναφοράς στην προσέγγιση των εννοιών. (Fabienne Bureau, νηπιαγωγός, Ξεκινώντας με την Παιδαγωγική Φρενέ).

Περισσότερα για τις δράσεις μας, παλιές και νέες, στο https://dimvatolakos.blogspot.com/

Φωτεινή Δημοπούλου, εκπαιδευτικός και μέλος της Παιδαγωγικής Ομάδας του Σκασιαρχείου, του Δικτύου Συνεργατικών Σχολείων της Κρήτης και της ομάδας του EUDEC Greece.

‘’Το Νηπιαγωγείο που ζούμε, δημιουργούμε, χαιρόμαστε’’

Νίκη Κοκκινοπλίτη / 21ο Νηπιαγωγείο Αθηνών

Είναι πολλά χρόνια που η παιδαγωγική Φρενέ κυριαρχεί στην τάξη μου. Το ίδιο το πρόγραμμα του νηπιαγωγείου οι σκοποί και οι στόχοι του ευνοούν αυτή τη παιδαγωγική διαδικασία. Οι δραστηριότητες που σχεδιάζονται έχουν κεντρικό άξονα τη συνεργασία και είναι βιωματικές.

Γίνεται προσπάθεια να διαμορφωθεί κουλτούρα συνεργασίας τόσο των

εκπαιδευτικών του σχολείου όσο και να αναπτυχθούν  συνεργασίες με εκπαιδευτικούς γειτονικών σχολείων.

Ένα άλλο μεγάλο κεφάλαιο είναι η συνεργασία με τους γονείς και εμπλοκή τους σε δράσεις με στόχο τη συμμετοχή τους στη σχολική κοινότητα.

Συνεχίζουμε τον μετασχηματισμό του Νηπιαγωγείου μας με αργά σταθερά βήματα έτσι που

 ‘’Το Νηπιαγωγείο που ζούμε, δημιουργούμε, χαιρόμαστε’’

να γίνει‘’Το Νηπιαγωγείο που ονειρευόμαστε’

Η τάξη ανοιχτή στον έξω κόσμο

Η τάξη μας επικοινώνησε  με άλλες τάξεις, άλλα παιδιά, άλλους ενήλικους. Βγήκαμε πολλές φορές έξω από το σχολείο. Προσκαλέσαμε στο σχολείο θεατρικές ομάδες και συγγραφείς που μοιραστήκανε μαζί μας τα βιβλία τους. Κάναμε βόλτες στη γειτονιά (λαϊκή αγορά, φούρνος, κρεοπωλείο,  εκκλησία). Μάθαμε την ιστορία της γειτονιάς.

Γνωρίσαμε τη ζωή και το έργο των καλλιτεχνών που πήραν τα ονόματά τους οι δρόμοι στους οποίους  μένουν τα παιδιά. Επισκεφτήκαμε τον λόφο Φινόπουλο και γνωρίσαμε τα μικρά και μεγάλα μυστικά της φύσης.

Πήγαμε στην πλατεία Αργεντινής Δημοκρατίας.  Γνωρίσαμε τα γλυπτά που υπάρχουν στον χώρο, μάθαμε την ιστορία της πλατείας, ευαισθητοποιήθηκαν τα παιδιά στο θέμα του βανδαλισμού. Γνωρίσαμε καλλιτέχνες.

«Συμβούλιο Τάξης», «Τι νέα;»

Λόγω της σύνθεσης του τμήματος νήπια προνήπια για μεγάλο χρονικό διάστημα αυτές οι τεχνικές λειτούργησαν με διαφορετικό τρόπο. Ήταν ένα προπαρασκευαστικό στάδιο με μύηση στις τεχνικές και πολλές δραστηριότητες προετοιμασίας των τεχνικών. Τα παιδιά έπρεπε πρώτα να υιοθετήσουν τεχνικές διαλόγου και στη συνέχεια να μπούνε στους ρόλους των τεχνικών «Τι νέα;»  και «Συμβούλιο τάξης».

Πολύ ενδιαφέρον στο «Τι νέα;»  είχαν οι προτάσεις των παιδιών για εξόδους στη γειτονιά και βόλτες σε πλατείες και μουσεία που είχαν αγάλματα.

Το ουσιαστικό ήταν ότι τα παιδιά φέρνανε θέματα για το συμβούλιο ή όταν υπήρχε πρόβλημα στις σχέσεις μεταξύ τους συχνά λέγανε ‘’κυρία να κάνουμε ένα συμβούλιο’’. Επίσης, αντιλήφθηκαν και υιοθέτησαν τους κανόνες του συμβουλίου: Δεν κοροϊδεύουμε, ακούμε αυτόν/αυτήν που μιλάει, ζητάμε το λόγο, τα παιδιά που έχουν μιλήσει λιγότερο έχουν προτεραιότητα, όσες/όσοι ενοχλήσουν τρεις φορές χάνουν το δικαίωμα να συμμετέχουν και ό,τι λέμε είναιμεταξύ μας.

«Λαχανόκηπος»

Δυο χρόνια τώρα καλιεργούμε στο σχολείο μας  ένα λαχανόκηπο και ένα βοτανόκηπο. Τα παιδιά φυτέψανε, φροντίζανε, ποτίζανε, παρατηρούσανε, και καταγράφανε  με μεράκι την ανάπτυξη των φυτών. Φυτέψανε (μαρούλια, κρεμμυδάκια, καρότα, λάχανα, κουνουπίδι, φράουλες) όταν ήταν έτοιμα κάναμε σαλάτα τα λαχανικά και συνόδευσαν το μεσημεριανό τους φαγητό.

Γνώρισαν τα αρωματικά φυτά δενδρολίβανο, δυόσμο, αρμπαρόριζα, θυμάρι, ρίγανη, λεβάντα, βασιλικό. Μάθανε να τα ξεχωρίζουν από το άρωμά τους. Γνώρισαν τη χρήση τους στη μαγειρική και την ιατρική. Μαγειρέψανε κεφτεδάκια με πατάτες και τα αρωμάτισαν με δυόσμο από τον βοτανόκηπο.

Ο λαχανόκηπος στάθηκε αφορμή να μάθουνε για την παραγωγή της τροφής.  Να μην πετάνε φαγητό γιατί σπαταλούνται για την παραγωγή του πολύτιμοι φυσικοί πόροι. Συζητήσαμε για το οικολογικό αποτύπωμα της τροφής και πόσο σημαντικό είναι  να επιλέγουνε φρούτα και λαχανικά ντόπια και εποχικά. Επίσης ο γεωπόνος τους έδειξε  πως να αντιμετωπίζουν τις ασθένειες των φυτών με φυσικούς τρόπους και όχι φυτοφάρμακα.

«Μικρά & Μεγάλα Βιβλία»

Από την αρχή της χρονιάς εντάξαμε τα Μικρά Βιβλία στο πρόγραμμα. Άλλοτε ατομικά άλλοτε συλλογικά. Η πρώτη συγγραφική απόπειρα είχε θέμα τα χρώματα και σχήματα. Τα παιδιά κάνανε μόνα τους ατομικά Μικρά Βιβλία, αυτοσχέδιες ιστορίες με την αναδυόμενη γραφή που αρμόζει στην ηλικίας τους και τα εικονογραφήσανε.

Δημιουργήσαμε το συλλογικό βιβλίο «Αγγελοαστέρια» με θέμα τους Αγγέλους του καλλιτέχνη Γιάννη Μόραλη, δύο συλλογικά βιβλία με χαϊκού και ένα παραμύθι «Τα φαντάσματα» εμπνευσμένο από τα γλυπτά του Θ. Παπαγιάννη.

Ο έντυπος λόγος ήταν κυρίαρχος όλη τη χρονιά. Τα παιδιά αισθάνθηκαν μεγάλη χαρά καθώς βλέπανε τα αφηγήματά τους και τις ζωγραφιές τους να μετασχηματίζονται σε βιβλία.

«Αλληλογραφία»

Αλληλογραφήσαμε με το 2ο Νηπιαγωγείο Αίγινας. Στο νηπιαγωγείο όπως και στο δημοτικό, η σχολική αλληλογραφία λειτουργεί, δίνει νόημα στη μάθηση, κινητοποιεί και επιπλέον δημιουργεί την επιθυμία του παιδιού να είναι εκεί, στην τάξη, για να πει στα παιδιά με τα οποία αλληλογραφεί τα νέα της τάξης ή τα προσωπικά του αν η αλληλογραφία γίνει ατομικά. Με τις συναδέλφους από το 2ο Νηπιαγωγείο Αίγινας προτιμήσαμε την επικοινωνία μέσω ταχυδρομείου και όχι μέσω mail γιατί το άνοιγμα του φακέλου παραμένει μια εξαιρετική στιγμή: ανακαλύπτουμε αυτό που οι άλλοι μας έχουν γράψει, μας έχουν στείλει, είναι μια στιγμή χαράς.

Ανταλλάξαμε Μικρά Βιβλία, εφημερίδες, φωτογραφίες, κατασκευές. Είχαμε την χαρά στο τέλος της χρονιάς να συναντηθούμε με  τα παιδιά από το 2ο Νηπιαγωγείο Αίγινας στο επιγραφικό μουσείο. Θα συνεχίσουμε την αλληλογραφία και του χρόνου!!!

«Εφημερίδα»

Με τα παιδιά εκδώσαμε τέσσερα τεύχη εφημερίδας με τίτλο «Οι δημοσιογράφοι του νηπιαγωγείου» (Ιανουάριο, Φεβρουάριο, Μάρτιο, Απρίλιο-Μάιο). Τα παιδιά συμμετείχαν ενεργά σε όλη τη διαδικασία δημιουργίας του κάθε φύλλου εφημερίδας. Προτείναν τα θέματα που θα μπούνε. Υπαγόρευαν τα κείμενα, επέλεγαν τις φωτογραφίες που θα τα συνοδεύουν και αποφάσιζαν σε ποια σελίδα θα παρουσιαστούν. Το παιχνίδι του δημοσιογράφου, των ερωτήσεων και των ειδήσεων εξελίχθηκε σε αγαπημένο.

Τα παιδιά εκφράστηκαν, χάρηκαν, συνεργάστηκαν και περάσανε ευχάριστα σ΄ όλα τα στάδια δημιουργίας της εφημερίδας. Την εφημερίδα πήρανε τα παιδιά τυπωμένη στο σπίτι τους. Αναρτήθηκε ηλεκτρονικά στο blog του σχολείου και τη στείλαμε και στο νηπιαγωγείο με το οποίο αλληλογραφούσαμε.

Η πληκτρολόγηση των κειμένων και η επιμέλεια του τεύχους είναι της εκπαιδευτικού που οργάνωσε τη δράση.

Το πνεύμα της έρευνας και ο πειραματικός ψηλαφισμός

Ενθαρρύναμε τόσο τη συλλογική έρευνα, με τη σύσταση ομάδων όσο και την προσωπική: όταν έμπαινε μια ερώτηση, αναζητούσαμε απάντηση όχι μόνο στα βιβλία, αλλά και σε οπτικοακουστικά αρχεία, καθώς και σε φυσικά πρόσωπα.

Όταν κάτι δεν γνωρίζαμε (και ο εκπαιδευτικός δεν πρέπει να φοβάται να το ομολογήσει ανοιχτά πως δε γνωρίζει τα πάντα) μπαίναμε στη διαδικασία πώς και που αναζητείται η γνώση καθώς και τα βήματα τα οποία πρέπει να ακολουθηθούν.

Αλλάξαμε τον τρόπο διδασκαλίας και έχουν τα παιδιά χρόνο για πειραματισμούς, συγκρίσεις, συζητήσεις αλλά και αναζήτηση λύσεων. Εντάξαμε στο πρόγραμμα και δραστηριότητες stem και ρομποτικής. Τα παιδιά έδειξαν πολύ μεγάλο ενδιαφέρον. Συμμετείχαμε στον πανελλήνιο διαγωνισμό ρομποτικής για νηπιαγωγεία με θέμα «Μια βόλτα στην πόλη μου». Η ομάδα απέσπασε βραβείο αρτιότητας προγραμματισμού.

Η ελεύθερη έκφραση & τέχνη

Δώσαμε προτεραιότητα στην έκφραση των παιδιών μέσω της τέχνης.  Γνωρίσαμε καλλιτέχνες γλύπτες, ζωγράφους, τη ζωή και το έργο τους. Η τέχνη  ήταν παντού. Κατέκλυζε την τάξη, τα πάντα γύρω μας! Επισκεφτήκαμε μουσεία, και υπαίθριους χώρους που κοσμούνται με έργα τέχνης (Μουσείο Βορρέ, πινακοθήκη Νίκου Χατζηκυριάκου Γκίκα, Πλατεία Αργεντινής Δημοκρατίας, Εθνική γλυπτοθήκη, Πεδίο Άρεως, Εθνικός κήπος), μέσα από την πολυαισθητική βαλίτσα του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης μάθαμε για τον Κυκλαδικό Πολιτισμό και τα ειδώλια. Τα παιδιά γνωρίσανε τέχνες και τεχνικές.

Ζωγράφισαν με ποικίλα υλικά, κάνανε χαρακτικά με τυπώματα και τρισδιάστατες κατασκευές με απλά υλικά. Οι κατασκευές τα οδήγησαν στη δημιουργία παραμυθιού το οποίο εικονογράφησαν και ένοιωσαν τη χαρά της δημιουργίας ενός βιβλίου. 

Η συνεργασία

Επιλέγαμε δραστηριότητες  που να ευνοούν τη συνεργασία μεταξύ των παιδιών και όχι τον ανταγωνισμό. Καλλιεργήσαμε την ομαδικότητα. Αναδεικνύαμε και επιβραβεύαμε τις συλλογικές δραστηριότητες. Επαινούσαμε την προσωπική εργασία καθώς και τα ιδιαίτερα ταλέντα των παιδιών. Τα παιδιά εργάζονται, η εργασία αποβλέπει στο να εκφράσουν το βαθύτερο τους είναι μέσω των κατασκευών,  του σχεδίου, της ζωγραφικής, της σωματικής έκφρασης, του θεάτρου, της μουσικής και της γραφής.

Στους εκπαιδευτικούς σχεδιασμούς μας επιδιώκουμε να συμπεριλαμβάνουμε στόχους και δράσεις που προάγουν τη συνεργασία, τη συμμετοχή αλλά και την εκπαίδευση των γονέων των μαθητών για τη φιλοσοφία του σχολείου μας.

Πραγματοποιήθηκαν δύο ομαδικές συζητήσεις – ομιλίες για τους γονείς από εκπαιδευτικούς και υλοποιήθηκαν δύο βιωματικά σεμινάρια από ψυχολόγους για την οριοθέτηση και τα δυνατά σημεία. Οργανώθηκαν ανοιχτές δράσεις για τις οικογένειες (χριστουγεννιάτικο εικαστικό εργαστήρι, παρουσίαση ρομποτικής, βόλτα και τοπική ιστορία στην πλατεία Αργεντινής Δημοκρατίας).

Χαιρόμαστε όταν στο κλείσιμο της σχολικής χρονιάς οι γονείς αντιλαμβάνονται τη δύναμη της εκπαίδευσης!

Το «Σκασιαρχείο» στη Θεσσαλονίκη!!!

Δικτύωση-Έρευνα-Δράση…το τρίπτυχο των εννοιών που όλοι/όλες μαζί βιώσαμε στο υπέροχο τριήμερο για την ελευθεριακή εκπαίδευση  (28-29-30/6/2019) που διοργανώθηκε από το Μικρό Δέντρο, με αφορμή τα 5α του γενέθλια, στην αγαπημένη μας Θεσσαλονίκη!

Με ιδιαίτερη χαρά και αισιοδοξία παρακολουθήσαμε όλες τις παρουσιάσεις από αυτοοργανωμένα παιδαγωγικά εγχειρήματα στον ελλαδικό χώρο αλλά και στο εξωτερικό.

Αξιοσημείωτο ενδιαφέρον είχε η παρουσίαση συλλογής εμπειριών από πιο μακρινά σχολεία της Ευρώπης, έτσι όπως τις κατέγραψαν στις επισκέψεις που έκαναν το Μικρό Δέντρο και ο Μικρός Ντουνιάς.

Οι ιδέες των μεγάλων παιδαγωγών που μας έχουν τόσο εμπνεύσει, Ferrer, Freire, Neill, Freinet, Korczak, αποτέλεσαν την αγκαλιά μέσα στην οποία όλοι και όλες συζητήσαμε για αυτό το «αλλιώτικο σχολείο» που ονειρευόμαστε. Ένα σχολείο όπου τα ενδιαφέροντα και  οι ανάγκες  των παιδιών μας θα πρωταγωνιστούν στην εκπαιδευτική διαδικασία, ένα σχολείο που θα έχει νόημα για τις μικρές αυτές παιδικές ψυχές  που συνυπάρχουν μαζί μας με όλο τον αυθορμητισμό, την αλήθεια και την ομορφιά της παιδικής ηλικίας.

Το Σκασιαρχείο συμμετείχε με την παρουσία της Ασπασίας Καλησώρα, η οποία αρχικά παρουσίασε τις δράσεις της ομάδας μας, έτσι όπως αυτές πραγματώνονται με α) το Πιλοτικό πρόγραμμα επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών του δημόσιου σχολείου σχετικά με την παιδαγωγική Freinet, β) τις μηνιαίες συναντήσεις των μελών του Δικτύου Συνεργατικών Σχολείων και γ) τις επιπλέον δράσεις-εκδηλώσεις του Σωματείου μας.

Στη συνέχεια και πιο συγκεκριμένα μιλήσαμε αναλυτικά για την εφαρμογή των σχολικών συνελεύσεων στο δημόσιο σχολείο, σε επίπεδο τάξης αλλά και σχολείου καθώς και για την εφαρμογή της παιδαγωγικής Freinet αντίστοιχα, προκειμένου να δημιουργήσουμε στο σχολείο ένα πλαίσιο με βάσικές τις έννοιες της συμμετοχικής μάθησης / συλλογικής ζωής.

Μέσα από τέτοιες δημιουργικές συναντήσεις ανθρώπων και ανταλλαγές εφαρμογών-ιδεών-προβληματισμών είναι σίγουρο ότι το όνειρο για αυτό το «αλλιώτικο σχολείο» …είναι πια πολύ κοντά μας!

Και να μη ξεχάσουμε όλα τα υπέροχα πιτσιρίκια που έπαιζαν τριγύρω μας και για 3 μέρες αναρωτιόντουσαν «είστε πουλάκια;»…(Α.Κ).

Μια τάξη στο 40ο Δημοτικό Σχολείο Αθήνας

Τέλος καλό, όλα καλά! Άλλη μια σχολική χρονιά έφτασε στο τέλος της! Είμαστε γεμάτοι με θετική ενέργεια και έτοιμοι να υποδεχτούμε το όμορφο και ζεστό καλοκαιράκι. Ένα βίντεο που ετοίμασα για τα παιδιά είναι η αιτία που γράφονται αυτές οι γραμμές. Όταν το πρόβαλα στα παιδιά δυο μέρες πριν κλείσει το σχολείο όλοι μαζί αναφωνήσαμε με απορία και συγκίνηση: «Αμάν κάναμε όντως τόσα πολλά πράγματα!» Κι όμως ναι, τα κάναμε! Όταν ακολουθείς την παιδαγωγική Φρενέ, ένα πράγμα είναι σίγουρο! Οι σχολικές μέρες είναι γεμάτες, κυλούν δημιουργικά, ευχάριστα και παραγωγικά.

 Όλες  οι τεχνικές απλώνονται μέσα στη μέρα και στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα. Το Τι Νέα; κάθε Τρίτη, η Βιβλιοθήκη παρούσα μέσα στην τάξη να μας προσφέρει τις υπηρεσίες της ανά πάσα ώρα και στιγμή. Εξυπακούεται ότι ο δανεισμός και η πρόσβαση σ’ αυτή γίνεται κατά βούληση. Το Συμβούλιο τάξης, κάθε δεύτερη Παρασκευή, μας περίμενε για να ανοίξουμε το κουτί με τα χαρτάκια, όπου μέσα περιείχε ό,τι τα  παιδιά κι εγώ επιθυμούσαμε να συζητηθεί. Τις προτάσεις μας, τις επιβραβεύσεις μας και τα παράπονά μας. Κάθε δεύτερη Δευτέρα, η Συντακτική Επιτροπή συνεδρίαζε για να προετοιμαστεί το δεύτερο τεύχος της Εφημερίδαςμας «Το 40ό express» δείτε το εδώ: (https://blogs.sch.gr/40dimat/i-efimerida-toy-scholeioy-mas/). Φέτος, είμαστε πολύ χαρούμενοι γιατί είχαμε συνεργασίες σχεδόν από όλες τις τάξεις του σχολείου μας. Αυτό ίσως να οφείλεται στο γεγονός ότι πέρυσι το πρώτο της τεύχος πήρε το πρώτο βραβείο από τη Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά, την ευχαριστούμε πολύ που μας τίμησε, ή ίσως γιατί η συνεργασία πολλών εκπαιδευτικών θέλει το χρόνο της. Τα Μικρά Βιβλία φέτος δεν είχαν την τιμητική τους. Είχαμε μικρή παραγωγή. (Τις περσινές δουλειές μας  μπορείτε να τις δείτε εδώ: http://mikra-vivlia.weebly.com/40omicron-deltaetamuomicrontauiotakappa972-sigmachiomicronlambdaepsilon943omicron-alphathetaetanu974nu.html.) Βάλαμε όμως μπροστά τα Ελεύθερα Κείμενα. Η παρουσίαση της Μαρίας Καντούρου για τα Ελεύθερα Κείμενα  στη διάρκεια της επιμόρφωσης του δεύτερου Πιλοτικού ήταν για μένα μία καινούρια πρόκληση. Σε ευχαριστώ Μαρία γι αυτό! Την τεχνική αυτή την εφαρμόσαμε σε συνδυασμό με το Τι Νέα; και φυσικά με το μάθημα της Γλώσσας. Ένα παράδειγμα  μπορείτε να δείτε εδώ: (https://drive.google.com/open?id=18JdOqJl1ANKHqRj6MdT8xYnGbyTV4Q8r). Η Αλληλογραφία με το 2ο Δημοτικό Σχολείο Ψυχικού και τη συνάδελφο Ζωή Μώρου και το 35ο Δημοτικό Σχολείο και τον συνάδελφο Μπάμπη Μπαλτά, παρότι δεν ήταν τακτική, βρήκε κι αυτή τη θέση της στη σχολική ζωή μας. Τα παιδιά χάρηκαν πολύ με αυτή τη δραστηριότητα που εισέβαλε κι αυτή στην τάξη μας! Δυστυχώς δεν μπορέσαμε να συναντηθούμε από κοντά!

 Α! να μην ξεχάσω την Τέχνη. Είναι παντού γύρω μας. Στους τοίχους της τάξης μας, στα θρανία μας, στα τετράδιά μας. Κατακλύζει τα πάντα γύρω μας! Αυτή μας βοήθησε να καλωσορίσουμε φέτος τον Μοχάμεντ από τη Συρία και πέρυσι τη Λουίζα από την Αλβανία που δε μιλούσαν ελληνικά. Κι αυτή μας έβαλε μπροστά στην πρόκληση να υλοποιήσουμε για το τέλος της χρονιάς μια διαδραστική Μουσειακή Έκθεση με τίτλο «Χαμένη Μνήμη». Με πολύτιμο συνεργάτη τον Στάθη Γκότση (ιστορικός και πατέρας μαθητή μου) φέραμε τα παιδιά σε επαφή με δύσκολες έννοιες, όπως μουσειακό αντικείμενο, αναπαράσταση, αποστασιοποίηση, νοηματοδότηση και με τις διαδικασίες που κάνει ένα μουσείο τη συλλογή, την έρευνα, την καταγραφή, τη συντήρηση και την έκθεση. Τα παιδιά συμμετείχαν με μεγάλο ενθουσιασμό στην όλη διαδικασία και καταφέραμε να παρουσιάσουμε την έκθεσή μας στους συμμαθητές του σχολείου μας και στο ευρύ κοινό. Έτσι έκλεισε με τον πιο όμορφο τρόπο κι αυτή η σχολική χρονιά.

Ένα μεγάλο ευχαριστώ στην Ελευθερία Πλιάτσκα, συνάδελφο με την οποία συνοδοιπορήσαμε το 2018-2019. 

Αθηνά Καρανάση

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ “Τ’ ΑΕΤΟΠΟΥΛΑ”(2019)

Της Κατερίνας Μπάρκα

Τίνος, είναι αυτή η πόλη; Στις 11/6  ο δάσκαλος o Μπάμπης είχε δώσει ραντεβού με τους μαθητές, τις μαθήτριες και τους γονείς τους στον Σκόρο, στα Εξάρχεια, στο μαγαζί όπου μπορούμε να αφήνουμε τα παλιά μας αντικείμενα για νέους ιδιοκτήτες, στην γωνία Ζωοδόχου Πηγής και Ερεσού. Τα αντικείμενα συνήθως έχουν ιδιοκτήτες. Μερικά έχουν για πάντα έναν ιδιοκτήτη, εκτός κι αν αυτός αποφασίσει να το δωρίσει σε κάποιον άλλον. Άλλα έχουν πολλούς ιδιοκτήτες διαδοχικά ή και ταυτόχρονα. Γι’αυτό και μερικών αντικειμένων την ιστορία την αφηγούμαστε πολύ σύντομα ενώ για άλλα χρειαζόμαστε πιο πολλή ώρα…

Ας πάρουμε το τυχαίο παράδειγμα του Τοίχου.

Ο τοίχος ενός κτηρίου. Σε ποιόν ανήκει; Στην εργολάβο της πολυκατοικίας; Στο χτίστη του; Στη νοικοκυρά που τον τρίβει εσωτερικά για να ασπρίσει και του κρεμάει και κορνίζες; Στον άνθρωπο που μένει πίσω από αυτόν; στο ζευγαράκι που τον χρησιμοποιεί ως ευκαιριακό ανάχωμα της αγάπης τους; Στη χελιδόνα που έχει φωλιάσει για τα μικρά της τον Απρίλη ;

Σε ποιον ανήκει ο Τοίχος ; Η Τζαμαρία του μαγαζιού;Ανήκει στις κούκλες της βιτρίνας; Ανήκει στη μαγαζατόρισσα; Μήπως στους περαστικούς που καθρεφτίζονται φευγαλέα προφίλ κι ανφάς ;

Εν πάση περιπτώσει, ο δάσκαλος ο Μπάμπης με την εκπαιδευτική δράση του έθεσε αυτή την ίδια ερώτηση για την πόλη .

Σε ποιον ανήκει η πόλη; Το πεζοδρόμιο, η κολώνα, η τζαμαρία, ο δρόμος; Η τάξη, η αυλή και η κοινότητα; Τα σχολικά κτίρια, το Πολυτεχνείο, η πλατεία, το πάρκο;

Τα παιδιά της Β’ Τάξης του 35ου Δημοτικού των Εξαρχείων συμβαίνει να μην ταλανίζονται από την ερώτηση, διότι το έχει κάνει ο δάσκαλός τους πριν από αυτά κι έχει δώσει την απάντηση μέσα από την επιλογή της παιδαγωγικής χωροθέτησης που ονομάζεται Τάξη – Αυλή – Κοινότητα. Οι μαθητές/ μαθήτριες αυτοί χωρίς να περιορίζονται, αλλά διαπραγματευόμενοι με την ιδέα ότι η τάξη (δεν) ανήκει στον δάσκαλο, η αυλή στον διευθυντή και η πόλη στον δήμαρχο ή ενδεχομένως στους Άλλους που είναι έξω για κάποιο λόγο, είναι παρόντες και παρούσες στην εκπαιδευτική διαδικασία για την αλλαγή.

Στο Σκόρο, αυτό το απόγευμα της Τρίτης, τα αντίτυπα της εφημερίδα τοίχου της Β’ τάξης του 35ου Δημοτικού της οδού Κωλέττη, είναι στρωμένα στο βοηθητικό τραπεζάκι του συμβουλίου, μπροστά από τις καρέκλες βαλμένες κυκλικά. Όσοι έχουμε έρθει νωρίτερα και περιμένουμε τους μαθητές για να αρχίσει η αφισοκόλληση.

Οι μαθήτριες, οι μαθητές και οι μητέρες τους έρχονται σταδιακά, λίγο ή λιγότερο μουσκεμένοι από την καλοκαιρινή μπόρα που μόλις έχει τελειώσει. Ο μικρός νοτιάς στεγνώνει τους σοβάδες για να βοηθήσει στην αφισοκόλληση των εφημερίδων.

Κάθε μαθητής που φτάνει στο Σκόρο λαμβάνει ένα δώρο από τον κύριο Μπάμπη που είναι το ηχογραφημένο μήνυμα στην ντουντούκα του: “Τ’ Αετόπουλα στην γειτονιά σας απόψε αφισοκολλούν την εφημερίδα τους”. Η φωνή που ακούγεται είναι του κύριου Μπάμπη, και, ηχητικά, κλείνει με τις αντιδράσεις των μαθητών σε αυτό. Τα παιδιά μπαινοβγαίνουν στον Σκόρο, πηγαινοέρχονται στις μητέρες τους και στους φίλους τους.

Γρήγορα – γρήγορα, τα παιδιά παίρνουν τις εκτυπωμένες εφημερίδες, μια ο καθένας και η καθεμιά, και σκέφτονται σε ποιον τοίχο θα μπορούσαν να τις κολλήσουν. Δοκιμάζουν, αλλάζουν γνώμη, συναποφασίζουν αυθόρμητα. Η Αντονέλα με την Μελίνα διαβάζουν στην ντουντούκα τα άρθρα της εφημερίδας τους. Ο Αχιλλέας παρατηρεί το αντικείμενο που έχει στα χέρια του και που κολλάει στον τοίχο: “Κύριε, αυτή είναι περσινή εφημερίδα. Λέει Αχιλλέας, Α δημοτικού. Εμείς πηγαίνουμε Δευτέρα”. “Ααα.. Μπερδευτήκαμε λοιπόν; Για να δούμε… “ Ξαναδιαβάζοντας την εφημερίδα, ο Αχιλλέας καταλαβαίνει ότι πρόκειται για μια ιστορική αναδρομή των όσων απασχόλησαν την τάξη του τα τελευταία δύο χρόνια.

Στο μεταξύ, οι διαχειριστές του Σκόρου μπαινοβγαίνουν, οι πελάτες, οι γονείς, οι περαστικοί, οι τοίχοι, όλα μετέχουν στο γεγονός και περιμένουν την συνέλευση που θα γίνει τώρα.

Μέσα από τα δύο φύλλα της εφημερίδας, τα παιδιά φωναχτά διαβάζουν για τις δράσεις τους, διαβάζουν τα ελεύθερα κείμενα που τα ίδια έχουν γράψει, και που θα ανήκουν κι αυτά από τώρα σε άλλους. Οι περαστικοί των οδών Ερεσού και Ζωοδόχου Πηγής θα μάθουν τι μαγείρεψε μια μέρα η μητέρα του Φάμπιο, την εντύπωση που έμεινε στον Νηρέα από την συνέντευξη με την Παυλίνα Παμπούδη, από την αλληλογραφία που κάνει η τάξη του με την κυρία Ρόζα και με άλλες τάξεις, από άλλα σχολεία. Τα παιδιά ξέρουν ότι η δράση της τάξης τους αφορά πλέον και τους πελάτες του Σκόρου, και του ξενυχτισμένου τα ξημερώματα που θα παρατηρήσει τα τριαντάφυλλα της εφημερίδας, ενώ δίπλα του μπορεί να τραντάζεται ο κάδος στο απορριμματοφόρο, αλλά και τους φοιτητές που μένουν στην οδό Ερεσού.

Τα ίδια τα παιδιά απασχολούνται επίσης από την γειτονιά τους. Θα το πουν σε λίγο στην συνέλευσή τους.

Στο πεζοδρόμιο που για λίγο θα ανήκει στους μαθητές και στην ημερήσια διάταξη της συνέλευσης, κάτσαμε και τους ακούσαμε να μιλούν για τα «10 θέματα προς συζήτηση». Όπως γίνεται στα συμβούλια, η καθεμιά ή ο καθένας παίρνει τον λόγο από την συντονίστρια Αντονέλα. Η γειτονιά ακούει τα παιδιά μέσα από το ηχείο της ντουντούκας.

Οι μαθητές μιλούν και οι λέξεις του χτυπούν πάνω στην τζαμαρία του Σκόρου, στα αφτιά των μητέρων τους, στο πεζοδρόμιο, στα αφτιά της έφηβης περαστικής που έγινε μούσκεμα από το λασπωμένο νερό της λακκούβας του δρόμου. Τα βήματα των παιδιών προς τον δημόσιο χώρο είναι ωθημένα από τον ενθουσιασμό του μοιράσματος της ζωής τους.

Μιλούν για την γειτονιά τους με τα δακρυγόνα, όμως το άλλο παιδί που μένει μακριά από τα Εξάρχεια δεν αντιμετωπίζει αυτή την πραγματικότητα. Αντιμετωπίζουν όμως όλοι την ίδια κατάσταση στα προαύλιά τους, όπου μερικά αγόρια τσακώνονται για την μπάλα στο ποδόσφαιρο.

Στην ίδια θεματική, αναφέρθηκε ότι τις Πέμπτες η τάξη πήγαινε κι έπαιζε ποδόσφαιρο στην αυλή και στο Πολυτεχνείο. Αναφέρεται επίσης η αλλαγή στο κτήριο του σχολείου, με την καινούργια πόρτα που σχεδιάζουν εδώ και τόσο καιρό και που θα φτιαχτεί το καλοκαίρι.

Στον χώρο – φάντασμα που αποκαλείται “δημόσιος λόγος”, η πόλη αναπαριστάται ως ένας χώρος που μας δέχεται όταν δεν είμαστε εκεί που πρέπει κανονικά να είμαστε γιατί ένας χώρος μας ανήκει, δηλαδή το σπίτι μας. Στο μεταξύ, όταν είμαστε στο σπίτι μας, εκεί που πρέπει να είμαστε, άλλοι άνθρωποι βρίσκονται στον δρόμο. Μερικοί άνθρωποι που βρίσκονται στον δρόμο Σπίτι δεν έχουν (;) και (θα) λέει ο κόσμος ότι γυρνούν έξω. Προεκτείνοντας, αυτοί που Βγαίνουν στο δρόμο αφήνουν πίσω την Πόλη που όμορφα καίγεται.

Μοιραία, εφόσον μας δέχονται, οφείλουμε να σεβόμαστε ό,τι δεν είναι δικό μας (ο κανόνας ισχύει, εξάλλου, κι “εντός σπιτιού”). Όπου σεβασμός, βάλε την μητέρα και τον πατέρα σου που σε έχουν προειδοποιήσει από όταν ήσουν παιδί τους, να μην αγγίξεις τίποτα στο ξένο σπίτι που θα πάμε, και ιδίως να μην σπάσεις τίποτα γιατί το έχει πληρώσει αυτή ή αυτός και, όπως είναι φυσικό, αλίμονό σου. Στο δημόσιο χώρο αυτό μεταφράζεται ως ανησυχία να διατηρήσουμε το αντικείμενο/ τον χώρο ως έχει. Για να αισθανόμαστε ότι μπορούμε να εκφραστούμε σε έναν χώρο που δεν είναι ο ιδιωτικός μας, καταλήγουμε να βρισκόμαστε σε χώρους που δικαιωματικά έχουμε το δικαίωμα να βρισκόμαστε, επειδή δηλαδή έχουμε πληρώσει γι’ αυτό. Βλέπε σινεμά, καφετέρια, παραλία κι ούτω καθ’ εξής.

Πίσω από τον κιγκλίδωμα της αυλής του Δημοσίου Λόγου, στην γλάστρα της Σχέσης Πολίτη – Πόλης, έχει ριχτεί ένα σποράκι που θέλει την δράση του πρώτου να είναι επιζήμια για την ευημερία της δεύτερης. Στην σφαίρα του Δημόσιου Λόγου, οι δράσεις των πολιτών που αναπαριστώνται είναι επαναληπτικά αρνητικές. Βλέπε κακοποίηση από πολίτη σε πολίτη, κλέψιμο, βανδαλισμός, βίαιες πορείες, “μουτζούρες” στους τοίχους, παράβαση του Κ.Ο.Κ., αγένεια και πάει λέγοντας.

Η αναπαράσταση στο συλλογικό μας φαντασιακό των πολιτών που ενεργούν μέσα στην πόλη είναι κατά κύριο λόγο αιτία φόβου για όσους δεν ενεργούν μέσα στην πόλη. Και για όσους ενεργούν.

Ο τόπος που αυτό συμβαίνει, ο δημόσιος τόπος είναι μοιραία τόπος φόβου και οι συναντήσεις που συμβαίνουν μέσα σε αυτόν είναι, εξ ορισμού, τόπος φόβου επίσης .

Αυτά για το φάντασμα «δημόσιος λόγος».

Σχετικά με τα δικά μας, αυτός ο φόβος που εκδηλώνεται ως ντροπή σε διάφορες πρακτικές της κοινωνικής αλλά και της προσωπικής ζωής μας, είναι μήπως ο φόβος να ομορφύνουμε, να ζωντανέψουμε, να νοηματοδοτήσουμε υποκειμενικά, μέχρι πρότινος ανεκμετάλλευτα, επειδή είναι ασύνδετα, σύμβολά της;

Τέτοιες ιδέες μου έρχονται αυτό το απόγευμα τις Τρίτης 11/6  στο Σκόρο.

Η τάξη είναι εδώ, μέσα από την δουλειά που περιγράφεται στην εφημερίδα, η αυλή έρχεται μέσα από τα λόγια των παιδιών. Στην κοινότητα μέσα είμαστε.

Τάξη – Αυλή – Κοινότητα.

Πέρυσι που πηγαίναμε Α’ τάξη, τώρα που γινόμαστε μούσκεμα, του χρόνου που θα έχουμε καινούργια πόρτα.

Μέσα στα παιδιά έχει δημιουργηθεί χώρος για τους τρεις αυτούς τόπους, μέσα στους οποίους τα ίδια αναπαριστώνται.

Χωρίς να προλάβω να δω την συνέχεια και το τέλος αυτής της συνάντησης, επιβεβαιώνεται πάλι ότι η παιδαγωγική Freinet είναι ο καθημερινός αγώνας, όπου η αγάπη μεταδίδεται στους Άλλους με τέχνη και με τέχνη απ’ αυτούς μας επιστρέφεται. Λέξεις γινόμαστε που ψάχνουν αδιαλείπτως καινούργιους ιδιοκτήτες.

Για το σχολικό κήπο

Κοινωνικά Κινήματα, Παιδαγωγική και Κοινότητα /Δουλεύοντας συνεργατικά με τα παιδιά στο σχολικό κήπο

Χαράλαμπος Μπαλτάς

Η δημιουργία μιας συνεργατικής τάξης Freinet στο σχολείο θέτει διάφορα προτάγματα. Οι μετασχηματισμοί αφορούν τα παιδιά, τους εκπαιδευτικούς και την κοινότητα. Το σχολείο εισάγει δημόσια νοήματα που αντλούνται από τον ιδιωτικό και δημόσιο κόσμο των οικογενειών των παιδιών, τα επεξεργάζεται και τα επιστρέφει στην κοινότητα με διάφορες μορφές. Αυτό είναι και το τρίπτυχό μας στην παιδαγωγική Freinet και στην ομάδα μας, το «Σκασιαρχείο»: τάξη – αυλή – κοινότητα. Τα κοινωνικά κινήματα (σπόροι, λαχανόκηποι, χωρίς μεσάζοντες, ποδήλατα, δημόσιοι χώροι, κοινά) σ’ αυτή την προβληματική προηγούνται και προμηθεύουν τα δημόσια νοήματα. Επίσης η πολιτική όπως ο σχεδιασμός για την παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας ή η περαιτέρω καπιταλιστικοποίηση των σχέσεων παραγωγής σ’ ένα πλαίσιο κοσμοπολιτισμού.

Το σχολείο βρίσκεται σε μια δίνη να αναπαράγει, να μετασχηματίζει ή να συγκροτεί την κατασκευή της παιδικής ηλικίας. Οι αλλαγές σ’ αυτήν και η ηγεμονία του ψηφιακού άυλου πολιτισμού θέτουν τους όρους της πολιτισμικής σύγκρουσης της κυριαρχίας με τις αντιστάσεις. Το σχολείο της κοινότητας είναι αυτό που αποβλέπουμε. Η κοινωνική παιδαγωγική της ελπίδας και της πολιτικής υπόσχεσης για να έχουμε μη αλλοτριωτικές σχέσεις παραγωγής είναι αυτό που δοκιμάζουμε στη συνεργασία και τον συνεταιρισμό. Και θέτουμε ως δυνατότητα όλα να λεχθούν (και να εικονοποιηθούν) όλα τα ταμπού που αποτελούν τις γκρίζες ζώνες μια μη θετικιστικής μεθοδολογίας και επιστημολογίας στην φαινομενολογική πρόσληψη του κόσμου: της οικονομίας, των ζώων, του θεού, του σώματος, του φύλου, της ιστορίας, της αφής, της πολιτικής, του δημόσιου χώρου και της ιστορίας.   

Σ’ αυτά απαντάμε με θεσμούς των παιδιών, ρουτίνα, επιτελέσεις χώρου και χρόνου, τεχνικές Freinet, ψυχανάλυση, συλλογικές δράσεις και από – σχολειοποίηση. [deschooling].  Και ο κήπος είναι ένας από τους θεσμούς της θεσμικής παιδαγωγικής μας που συνεισφέρει σ’ αυτά. Ο κήπος στην πόλη είναι η λιγοστή φύση που απέμεινε, τα φυτά και τα ζώα που παίρνουν μέρος στη διαδικασία του κύκλου της ζωής κι αποτελούν το ασυνείδητο της ανθρωπότητας και της παιδικής ηλικίας, απέναντι στο πως εκφράζονται, με συμφιλίωση ή εχθρικότητα. Τα συναισθήματα επινοούνται εκ νέου μέσα από τον κόσμο των φυτών και των ζώων. Ο πολιτισμός (ο κήπος ως αναπαράσταση) υποκαθιστά όλο και πιο πολύ τη φύση.  Και η δυσφορία γι’ αυτόν γίνεται ορμή ζωής και θανάτου (καταστροφή). Βεβήλωση σ’ αυτήν την περίπτωση δεν είναι η καταστροφή – αυτή είναι κοινός τόπος στην παθολογία του φιλελευθερισμού – αλλά ο έρωτας, η ορμή της ζωής, το αποκεντρωμένο υποκείμενο που δεν εξαντλείται στο πρώτο ενικό πρόσωπο (όλα είναι εγώ) και οι νέες χρήσεις της πόλης από τα παιδιά. 

Το να φέρουν κάτι από τον κόσμο της φύσης τα παιδιά στο σχολείο είναι η μινιατούρα ενός λιλιπούτειου κόσμου που εκφράζεται με την χειρονομία και την συμβολική ανταλλαγή. Με τον κήπο γράφεται πάλι η ιστορία του χεριού, τόσο χρήσιμο στην παιδαγωγική μας. Η διαφοροποίηση των χεριών θα μπορούσε να είναι η ιστορία της ανθρωπότητας, από το όπλο μέχρι το πιάνο και τον σημερινό αντίχειρα. Η αφή και η κίνηση (γνωρίζοντας όμως πολλά παιδιά τα στερούνται ή τα αναπληρώνουν), να τα δυο στοιχεία της παιδαγωγικής μας, σε μια περίοδο που το άγημα τίθεται υπό άρση στον φιλελευθερισμό. Ο βαθύς κοινοτισμός και υλισμός είναι αυτό που χαρακτηρίζει τις τεχνικές του κινήματος Freinet και ο τόπος της γλώσσας στη Θεσμική Παιδαγωγική (Συμβούλιο τάξης, Τι Νέα;, Παιδικό δικαστήριο, φιλοσοφία με παιδιά, Νόμοι, Σύνταγμα, Συνέλευση των ζώων, Συνελεύσεις των παιδιών). Αυτά προϋποθέτουν και την εξέλιξη της συνεργατικής τάξης σε δημοκρατική, συνεταιριστική και υπαίθρια. Το τι φέρνουν τα παιδιά στο σχολείο (με την τεχνική Τι Νέα;), το τι αποφασίζουν (Συμβούλιο τάξης), το τι πόρους αξιοποιούν (Συνεταιρισμός), με ποιον «άλλο» τα μοιράζονται (αλληλογραφία) και το πως συνεισφέρουν καθημερινά ως (συν) εργάτες και παραγωγοί (πλάνα εργασίας συλλογικά, διαφοροποιημένα και ατομικά), είναι αυτά που εξελίσσουν το σχολείο της κοινότητας.

Ο κήπος, όπως και οι άλλοι θεσμοί (εφημερίδα, Καραγκιόζης, βιβλιοθήκη, ερευνητικά σχέδια, χάρτες) περιποιείται από τα παιδιά.  Στην παιδαγωγική  Freinet η διαφορά με την παραδοσιακή παιδαγωγική είναι στο «από ή για τα παιδιά». Η παραδοσιακή παιδαγωγική εργάζεται «για τα παιδιά» και ο κήπος είναι κατευθυντικός από την διδάσκουσα. Στη δική μας παιδαγωγική το συμβούλιο της τάξης και ο συνεταιρισμός είναι μη – κατευθυντικά για την δημιουργία του σχολικού κήπου. Είναι η τέταρτη τεχνική του Freinet και προηγούνται η κατάργηση της έδρας, η δημιουργία του συνεταιρισμού και το ελεύθερο κείμενο. Με τα λόγια του ίδιου του Celestin Freinet:

«Αν το σχολείο διαθέτει κήπο, παραχωρήστε τον στα παιδιά που θα τον καλλιεργήσουν μόνα τους με τη βοήθεια και στις συμβουλές σας, υπό την αιγίδα και αποκλειστικό όφελος του συνεταιρισμού τους. Διαφορετικά φροντίστε να αποκτήσετε ένα κήπο όσο γίνεται ποιο κοντά στο σχολείο: λαχανόκηπο, πρασιές, οπωροφόρα, φυτώριο, κυψέλη, πουλιά, κότες, κατσίκες, ανάλογα με τη περιοχή, τις προτιμήσεις και τις δυνατότητες. Έξοδο: κανένα, ενώ η δαπάνη καλύπτεται ή και υπερκαλύπτεται οπωσδήποτε από τα έσοδα της εκμετάλλευσης». (Σελεστέν Φρενέ, Το σχολείο του λαού, σελ. 141, Οδυσσέας, Αθήνα 1977).

Κι ο πιο κοντινός μας πριν φτιάξουμε και το δικό μας είναι το Πάρκο Ναβαρίνου – δέκα χρόνια τώρα. Έτσι και στις 17/5/2019 πήγαμε στο πάρκο την ώρα που γίνονταν εργασίες για να γίνει μια μεγάλη παιδική χαρά! Φυτέψαμε καλαμπόκια για να τα ψήσουμε το καλοκαίρι, παίξαμε θέατρο, ποτίσαμε, ζωγραφίσαμε και διαβάσαμε τα βιβλία της υπαίθριας βιβλιοθήκης μας. Και είδαμε και τα λάχανα και τα κουνουπίδια που είχαμε φυτέψει να έχουν μεγαλώσει! Ξεχωρίσαμε το «Πλανόδιο Πάρκο» (Πατάκης 2007) του Αντώνη Παπαθεοδούλου και το ξεψαχνίσαμε!!! Και μετά παίξαμε στην παιδική χαρά και κάναμε μάθημα στα «θρανία της άνοιξης»!! Στη διαδρομή μοιράζαμε φυλλάδια από την οργάνωση «Τροχαία Εγκλήματα SOS» και τα παιδιά ζητούσαν από τους/ τις οδηγούς να προσέχουν τα παιδιά και να πηγαίνουν με τριάντα (30) χιλιόμετρα μέσα στην πόλη. Μαζί μας και η κυρία Σουζάνα και η κυρία Σοφία που αυτή τη φορά τραβούσαν πλάνα για την ταινία που ετοιμάζεται και αφορά στην παιδαγωγική Freinet στο 35ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών.     

Ας κάνουμε όμως μια αναδρομή. Στην ιστορία του σχολικού κήπου του μεσοπολέμου μπορούμε να δούμε τις πρώτες επιμορφώσεις των εκπαιδευτικών στα γεωργικά σχολεία από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο και τη σχέση του κήπου με τον συνεταιρισμό. Ο πρώτος δάσκαλος του 35ου Δημοτικού Εξαρχείων, ο Παναγής Δημητράτος, έχει στο αναγνωστικό που έχει γράψει της β’ δημοτικού «Χαρούμενα Παιδιά» (1937) ένα χαρακτηριστικό κεφάλαιο που δείχνει την πρωτοβουλία και την επιθυμία των παιδιών (σήμερα υπό διερώτηση) να έχουν ένα δικό τους κήπο. https://skasiarxeio.files.wordpress.com/2019/05/ce9f-ce9ace97cea0ce9fcea3-cea4ce9fcea5-cea3cea7ce9fce9bce95ce99ce9fcea5-ce94ce97ce9cce97cea4cea1ce91cea4ce9fcea3-1937.doc

Στα μεταπολεμικά χρόνια της δεκαετίας του ’50  μπορούμε να δούμε την αναβίωση του συνεταιρισμού μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του ’80. Η παραδοσιακή διδασκαλία όμως είναι κυρίαρχη, με λίγες τομές στην κατεύθυνση της αυτοδιαχείρισης. Ο εκσυγχρονισμός των κυβερνήσεων ως στάση τα επόμενα χρόνια έδωσε στον κήπο μια κατεύθυνση πρότζεκτ ως πρόγραμμα που του αφαίρεσε τη συνολική δυναμική της παιδαγωγικής με τον κοινωνικό μετασχηματισμό. Ωστόσο είχαμε τη δημιουργία λίγων συνεταιριστικών σχολείων. Όπως είχαμε και κήπους χωρίς συνεταιρισμούς. Όμως τα όσα συνεταιριστικά σχολεία έχουμε, 20 περίπου στον αριθμό, είναι αυτά που δείχνουν το δρόμο που έχουμε να διανύσουμε για να συνδεθούν με την παιδαγωγική Freinet.

 Σήμερα στα χρόνια της ελληνικής κρίσης (2010-) είμαστε μπροστά στη συνεργασία των κοινωνικών κινημάτων με την παιδαγωγική Freinet, την επινόηση εκ νέου της επιθυμίας των παιδιών, τις α – δυνατότητες του ψηφιακού και υλικού κόσμου και τη δημιουργία του ανοιχτού σχολείου της κοινότητας (έναντι του ψηφιακού, του ‘δημοκρατικού’ και του κοινωνικού που δοκιμάστηκαν από τις πολιτικές δυνάμεις του νέο – φιλελευθερισμού). Η περίοδες της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας, του κινήματος χωρίς μεσάζοντες και η δημιουργία των λαχανόκηπων στα σχολεία, συσχετίζεται με την ταινία του κινήματος Freient «Η τιμή και το κέρδος – η πατάτα» (1932) που προβάλλεται στα χρόνια της ελληνικής κρίσης. Ο κήπος βλέπει. Βλέπει το μάθημα της «Μελέτης Περιβάλλοντος» να μην γίνεται η πολιτειότητα των παιδιών, ενώ προηγείται της «Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής».  Αλλά και η πολιτική δεν διδάσκεται. Και η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών μπορεί να είναι (δεν είναι ακόμα) εκ νέου οι ετερότητες στην εκπαιδευτική πράξη: ο/η γεωπόνος, ο πολιτικός, ο αρχιτέκτονας, ο ψυχαναλυτής, ο καλλιτέχνης, ο γιατρός και ο τυπογράφος.

Όμως υπάρχουν σχολεία που δουλεύουν εναλλακτικά με την παιδαγωγική Freinet. Μια ομάδα εκπαιδευτικών στο 35ο Δημοτικό Σχολείο Εξαρχείων– «Ναπολέων Λαπαθιώτης» έχει δοκιμάσει τα τελευταία 20 χρόνια διαφορετικές μορφές οικειοποίησης της φύσης. Τον εγγραμματισμό στον κόσμο των συναισθημάτων των παιδιών με το ευρωπαϊκό πρόγραμμα που έγινε βιβλίο «Αισθάνομαι, Συναισθάνομαι, Εκφράζομαι» (2004). Στο ολοήμερο σχολείο, όταν η διατροφή άρχισε να γίνεται κεντρική στα δημόσια σχολεία, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα που έγινε κι αυτό βιβλίο «Υπόθεση δική μου, η διατροφή μου» (2005). Με την παρουσία του ΚΕΘΕΑ, την  πρόληψη και το περιοδικό «Ανεμόπτερο» (2006) την δυνατότητα δημιουργίας ενός κήπου που δεν ήταν εφικτή λόγω στατικότητας του κτηρίου. Τη δημιουργία ενός κήπου στο Πάρκο Ναβαρίνου του 35ου από την πρώτη συνέλευση και την από – σχολειοποίηση, όπως μπορούμε να τη δούμε στο σχολικό έντυπο «Οι φιλίες των παιδιών» (2008 – 2013). Εκεί κάνουμε φυτέματα, μαζεύουμε τις ελιές, κάνουμε κομποστοποίηση, διαβάζουμε ποίηση, παίζουμε Καραγκιόζη ή γίνονται εκδηλώσεις για τα παιδιά. Τώρα γίνεται μια μεγάλη παιδική χαρά! Το βιβλίο μας «Τα παιδιά – πουλιά των Εξαρχείων» (2013) με την τεχνική της αλληλογραφίας της παιδαγωγικής μας και το (λογοκριμένο) αναγνωστικό «Οι φιλίες των παιδιών» (2014) με την τεχνική «όχι πια αναγνωστικά», βρίθει κειμένων για το Πάρκο Ναβαρίνου και τον κήπο μας. Τα κοινωνικά κινήματα και η παιδαγωγική συνεργάζονται για την κοινότητα. Επίσης με τις διαδρομές στο Πεδίο του Άρεως, την συνεργασία με τους γεωπόνους, τις γνώσεις για το «κόκκινο σκαθάρι», τα φυτολόγια και την υπαίθρια διδασκαλία (2008 – 2018). Τη «σαλάτα του αγρότη» (φυτέματα με μαρούλια κι όλα τα λαχανικά) τη σχολική χρονιά του 2013, με το αίτημα για πράσινο στο σχολείο να μένει ανικανοποίητο από τον δήμο. Όπως και με τη διαπλάτυνση των οδών Σουλτάνη – Ζαΐμη με αρχιτεκτονικά σχέδια και τη φύτευσή τους το 2016. Και με την αρχιτεκτονική ομάδα τώρα το 2019 που αλλάζουμε τις εισόδους στο σχολείο συνδέοντας τον κόσμο των φυτών μ’ αυτόν των βιβλίων. Με όλα αυτά δοκιμάζουμε εκ νέου τις σχέσεις των παιδιών με την «λίγη φύση» της πόλης.

Τέλος δοκιμάζουμε τη δημιουργία της υπαίθριας τάξης από το 2017 και του σχολικού κήπου (με φυτέματα, κομπόστ, γλάστρες από ανακύκλωση, εργαλεία) με υπαίθρια «Μελέτη Περιβάλλοντος» και με μάθημα στον πλάτανο ή το κυπαρίσσι. Ένα χώρο στον πρώτο όροφο που ο αρχιτέκτονας του σχολείου Νικόλαος Μητσάκης τον ήθελε να χρησιμοποιείται από τα παιδιά και τόσα χρόνια ήταν απαγορευμένος.  Τα παιδιά στην παιδαγωγική Freinet έχουν πολλές αρμοδιότητες που προκύπτουν από το Συμβούλιο της τάξης. Εδώ είναι κηπουροί που κάνουν αυτοψία του χώματος, με μπουκάλια νερού, σπορείς που φέρνουν σπόρους ή μοσχεύματα, φλούδες ή οργανικά υπολείμματα για κομπόστ και αρχιτέκτονες του πράσινου χώρου. Μόνο να φυτεύεις καλαμπόκι από παραδοσιακούς σπόρους (που έχεις κρατήσει από την προηγούμενη χρονιά) που τόσο αρέσει στα παιδιά  και να φυτεύουν και μεταλλαγμένους σπόρους καλαμποκιού από ζωοτροφές και να μη φυτρώνει τίποτα, φτάνει να μιλάς για τον κήπο, τη διατροφή και την παγκοσμιοποίηση. Και να αντιστέκεσαι μαζί με άλλους.

Στην εφημερίδα τοίχου της β’ τάξης «Τ’ αετόπουλα» (2018, 2019) όλα αυτά ονομάζονται «τα θρανία της άνοιξης». Στην αρχιτεκτονική παρέμβαση που έχουμε στην μια πόρτα του σχολείου που βλέπει στην οδό Σουλτάνη τα φυτά και τα βιβλία πάνω της να συγκατοικούν αρμονικά. Όπως και με την φιλαναγνωσία στο Πεδίο του Άρεως, με το καρότσι κήπου που έχουμε πάνω του τα βιβλία της γειτονιάς. Η βιβλιοθήκη και η λειτουργία της στο Πεδίο του Άρεως είναι μια ακόμη συνομιλία του βιβλίου με τη φύση. Το σχήμα πια που ακολουθούμε κι όλο και πιο πολύ υπηρετούμε είναι κοινότητα, υπαίθρια τάξη, τάξη και αυλή, με όποια φορά κρίνουμε ως καλύτερη για την παραγωγή του εκπαιδευτικού έργου. Το οποίο είναι και πολιτικό για την οικολογία, τη συμβατική γεωργία, τα φυτοφάρμακα, τους γεωργούς που κακομεταχειρίζονται τη φύση αλλά κι αυτούς που την αγαπούν, τους παραδοσιακούς σπόρους, τις μέλισσες, τους μεταξοσκώληκες, τα παραδοσιακά φυτά και δέντρα της γειτονιάς, τον έρωτα και τον θάνατο στα Εξάρχεια αυτών που δημιουργούν και αντιστέκονται, όπως το Πάρκο Ναβαρίνου κι αυτών που καταστρέφουν (και καταστρέφονται). Σε μια γειτονιά που οικοδομήθηκε από τους αρχιτέκτονες πάνω σε γη με αμπέλια, ελιές, συκιές, μουριές και λεύκες, με κατοικίες με γαζίες, βιολέτες και βασιλικούς, με δεντροφύτευση του Λόφου του Στρέφη μετά το 1925, με το πάρκιγκ να γίνεται πάρκο στην οδό Ναβαρίνου μετά το 2009 και μ’ ένα φυτώριο στο Πεδίο του Άρεως που θα λειτουργήσει πάλι από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο για τα σχολεία μετά το 2019, η πρόκληση είναι μεγάλη. Καθώς επίσης γίνεται μεγαλύτερη με την τοπικότητα της λογοτεχνίας που λίγες γειτονιές βλέπουν τις οδούς τους και τα σπίτια τους να γίνονται τοπίο ιστοριών, μαρτυριών, κοινότητας και ιστορικών αλλαγών για το πρόταγμα μιας διαφορετικής κοινωνίας. Στις κυρίαρχες αναπαραστάσεις των ΜΜΕ και τον κυρίαρχο και ηγεμονικό πολιτισμό των υπηκόων – υποκειμένων που αναπαράγουν την κυριαρχία, μια άλλη παράσταση επιτελείται καθημερινά στη γειτονιά με τα παιδιά, τις συνελεύσεις και το σχολείο της κοινότητας. «Ο κήπος βλέπει», ένας στίχος του Οδυσσέα Ελύτη, ένα πρόταγμα για την πολύπαθη γειτονιά των Εξαρχείων.

Ο Χαράλαμπος Μπαλτάς είναι δάσκαλος στο 35ο Δημοτικό Σχολείο Εξαρχείων και μέλος της παιδαγωγικής Ομάδας «Το Σκασιαρχείο – Πειραματικοί Ψηλαφισμοί για ένα Σχολείο της Κοινότητας». babisbaltas1@gmail.com      

«Από την τάξη του Φρενέ στο Δημοκρατικό Σχολείο»

Οι Συντονίστριες Εκπαιδευτικού Έργου ΠΕ60 του 6ου ΠΕΚΕΣ Αττικής, Κυριακή Μέλλιου και Αζναουρίδου Φωτεινή διοργάνωσαν επιμορφωτική ημερίδα τη Δευτέρα 8 Απριλίου 2019 με τίτλο:

 «Από την τάξη του Φρενέ στο Δημοκρατικό Σχολείο».

Η ημερίδα οργανώθηκε σε συνεργασία με τις νηπιαγωγούς Νίκη Κοκκινοπλίτη, (μέλος της Παιδαγωγικής ομάδας «Σκασιαρχείο»), Αλεξάνδρα Νάκου (Υποψ. Διδάκτωρ) και την Ελένη Μελιάδου (Med).

Η ημερίδα ξεκίνησε με μια αναφορά στο έργο του Φρενέ και την βιωματικό εργαστήρι στην  τεχνική των Μικρών βιβλίων (Νίκη Κοκκινοπλίτη)

Ο Σελεστέν Φρενέ (Célestin Freinet, 1896-1966) ήταν ο διακεκριμένος Γάλλος παιδαγωγός, μεταρρυθμιστής της εκπαίδευσης, που στις αρχές του 20ού αιώνα, στη Γαλλία, οραματίστηκε ένα σχολείο δημοκρατικό, ελεύθερο και ανοικτό, ένα σχολείο που να σέβεται και να υπερασπίζει τα δικαιώματα του παιδιού.
Πίστευε βαθιά ότι ο κόσμος, που κατακλύζονταν από τη βία και τον πόλεμο, θα μπορούσε να γίνει καλύτερος αν άλλαζε η εκπαίδευση των παιδιών. Οραματίστηκε μια εκπαίδευση συνεργατική και ειρηνική.
Σ’αυτό το σχολείο τα παιδιά μαθαίνουν να συνεργάζονται, να κρίνουν, να εκφράζονται και να επικοινωνούν πραγματικά!
Ο Σελεστέν Φρενέ άνοιξε νέους δρόμους στις παιδαγωγικές μεθόδους, παρατηρώντας τα παιδιά, εστιάζοντας στα ενδιαφέροντάς τους, φέρνοντας τη δράση και την ενέργεια της αυλής στην τάξη και την τάξη στην αυλή!!!
Ο νεωτεριστής παιδαγωγός εισήγαγε τότε τις Νέες Τεχνολογίες στην εκπαίδευση (τυπογραφεία, κινηματογράφο, ραδιόφωνο) καθώς και την διασχολική αλληλογραφία.
Έτσι, από το 1920, έφερε ένα τυπογραφικό πιεστήριο στην τάξη του για να τυπώνει τα κείμενα των παιδιών, εκδίδοντας έτσι τις πρώτες σχολικές εφημερίδες και τα «Μικρά Βιβλία» των μαθητών του.
Οι μαθητές του Σελεστέν Φρενέ έγραφαν, εικονογραφούσαν και τύπωναν τα μικρά τους βιβλιαράκια με τα οποία μπορούσαν να εκφραστούν ελεύθερα, να διατυπώσουν τις απόψεις τους για τα θέματα που τους απασχολούσαν. Έγραφαν για το σχολείο τους, για την γειτονιά τους, για τους ανθρώπους, έκαναν έρευνες για τη φύση, για τα ζώα και για ό,τι άλλο τους ενδιέφερε, έφτιαχναν τα κείμενά τους και τα δημοσίευαν!!!
Το σημαντικότερο, όμως που εισήγαγε ο δάσκαλος, ήταν η αλληλογραφία στην εκπαίδευση. Με συνεργάτες παιδαγωγούς σε όλο το κόσμο, τα παιδιά μπορούσαν να έχουν φίλους σε διάφορα μέρη του κόσμου και να ανταλλάσσουν τα Μικρά τους βιβλιαράκια.

Στην ημερίδα παρουσιάστηκε ο τρόπος δημιουργίας μιας ιστορίας καθώς και η τεχνική διπλώματος των μικρών βιβλίων. ΟΙ συμμετέχοντες εκπαιδευτικοί δίπλωσαν τα Μικρά Βιβλία τους, γράψανε και εικονογραφήσανε τις ιστορίες τους. Στο τέλος τις παρουσίασαν στην ομάδα.
Το «Μικρό Βιβλίο» εξακολουθεί μέχρι σήμερα να εμπνέει πολλούς δασκάλους σε πολλά μέρη του κόσμου και, φυσικά, πάρα, μα πάρα πολλά παιδιά, που μέσα από αυτήν τη δημιουργική εργασία συνεργάζονται, εκφράζονται και επικοινωνούν τις ιδέες τους.

Στο δεύτερο μέρος οι Αλεξάνδρα Νάκου, Ελένη Μελιάδου εμψύχωσαν το εργαστήρι: Η Δημοκρατία στην τάξη.

Η άσκηση των δημοκρατικών πρακτικών μέσα στην τάξη με καθημερινές αφορμές είναι αυτό που θα βοηθήσει στην καθιέρωση μίας συλλογικής και δημοκρατικής αντίληψης δράσης. Το βιωματικό εργαστήριο που οργανώσαμε και παρουσιάσαμε αφορούσε μία σειρά δράσεων, όπως το συμβούλιο τάξης, οι εκλογές και οι ψηφοφορίες, η οπτικοποίηση  των αιτημάτων στην τοπική αυτοδιοίκηση, η εφαρμογή πρακτικών μέσα από τις εθνικές επετείους και βέβαια η σύνδεση των άρθρων του συντάγματος με τα παιδαγωγικά κέντρα (γωνιές) του νηπιαγωγείου.

Με συναδέρφους από νηπιαγωγεία της περιφέρειας του Πειραιά πειραματιστήκαμε με ρουτίνες και τεχνικές που ενισχύουν τη φωνή των μαθητών.

Η εφαρμογή του σεμιναρίου ξεκίνησε με τη διερεύνηση της επιθυμίας της συγκεκριμένης ομάδας για το πώς θα διεξαχθεί το σεμινάριο. Πώς θα ξεκινήσουμε λοιπόν; Με ποια ενότητα; Τι καλύτερο από ένα παιχνίδι με τη «μπουγάδα» των ενοτήτων, όπου οι συνάδερφοι τοποθέτησαν με τα μανταλάκια τη σειρά που αποφάσισαν ως ομάδες.

Σταδιακά, το εργαστήριο  εμβάθυνε σε δραστηριότητες που αφορούν:

  • Πως τα  παιδιά να αποφασίζουν συλλογικά τη σειρά των δραστηριοτήτων τους μέσα στο ωρολόγιο πρόγραμμα
  •  Πως να λειτουργούν ατομικά στο να εκφράσουν τις προσωπικές τους επιθυμίες ώστε αυτές να διερευνηθούν αν αποτελούν κοινό χώρο ώστε να δημιουργηθούν οι δεσμοί της ομάδας
  • Πώς να επιχειρηματολογούν ώστε να βρουν συμμάχους που θα υποστηρίξουν την πρότασή τους
  • Πώς να ανταποκρίνονται σε δραστηριότητες που έμπρακτα ζητείται ελεύθερα η γνώμη τους όπως τι να μάθουν; Πώς να αλλάξει η τάξη τους; Τι να μετακινηθεί;
  • Πώς να κοινοποιούν ένα αίτημα στην τοπική αυτοδιοίκηση και πώς να λαμβάνουν ενεργά μέρος στη προώθηση αυτού του αιτήματος

Οι προτάσεις του εργαστηρίου αυτού στόχο είχαν να οδηγήσουν τα παιδιά στη σταδιακή διαμόρφωση της έννοιας της κοινότητας οδηγώντας στη μεταμόρφωση της τάξης από σύνολο ατόμων σε κοινότητα προσώπων. Η σχολική κοινότητα αναπτύσσεται και αλληλεπιδρά με συγκεκριμένα εργαλεία δημοκρατικού διαλόγου που τη βοηθούν να διεκδικεί και να διαμορφώνει μία νέα συλλογική ταυτότητα.

Συνοψίζοντας, θα λέγαμε πως η άποψη του Φρενέ πως αφού η αλυσίδα της συμπεριφοράς του παιδιού εξακολουθεί να διαμορφώνεται αξίζει να προστεθεί και ο κρίκος της δημοκρατικής συνείδησης, που θα επιτευχθεί με την επιλεγμένη μίμηση δημοκρατικών διαδικασιών. (Freinet,1955)

Πόλη, Λογοτεχνία και Βιβλιοθήκη

Κάνοντας με τα παιδιά διαδρομές στο κέντρο της Αθήνας

Χαράλαμπος Μπαλτάς

Με τα παιδιά της β’ τάξης του 35ου Δημοτικού Σχολείου Εξαρχείων συνεχίσαμε μετά τις γάτο – διαδρομές τα συλλογικά, τα ατομικά και τα διαφοροποιημένα πλάνα εργασίας: τις συνελεύσεις μας (συμβούλιο τάξης, συνέλευση των ζώων), την αρχιτεκτονική (διαμόρφωση των εισόδων του σχολείου, εργαστήρια), τον κήπο (φυτέματα, κομπόστ, υπαίθρια τάξη), τα μαθηματικά (περίμετρος, αποδείξεις, κατάλογοι Σούπερ Μάρκετ, προβλήματα 4 πράξεων), τη λογοτεχνία (δανειστική βιβλιοθήκη τάξης, βιβλιοπωλεία, τραγούδια για το δρόμο), το τυπογραφείο (ελεύθερα κείμενα, εθνικό τυπογραφείο, εφημερίδα), την αλληλογραφία (40ο Δημοτικό, Μονοθέσιο Ιωαννίνων, γράμματα της Ρόζας, αινίγματα για τη Σφίγγα), το συνεταιρισμό και τον γάτο τον Μέλβιλ που χάθηκε (και βρέθηκε). Ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν είχε την τιμητική του με την προβολή της ταινίας «Ο νεαρός Άντερσεν» (2005) του Ρούμλε Χάμερικ. Συγχαρητήρια και στο «Νεανικό Πλάνο» για τις ταινίες που φέρνει! Σε ερωτήση πως τον φαντάζονταν, πριν την προβολή, τα παιδιά τον θεωρούσαν πλούσιο, με ευτυχισμένα παιδικά χρόνια και με μεγάλες βιβλιοθήκες και πολλά ποδήλατα. Η ταινία λειτούργησε ως κριτική και ταξική συνειδητοποίηση στον τρόπο που βλέπουν τα παιδιά τον εαυτό τους στην αναπαραγωγή του κυρίαρχου τρόπου παραγωγής. Η φτώχεια και η δημιουργικότητα μπορούν να συσχετιστούν!

Εξάλλου αυτό είναι και το διακύβευμα στην παιδαγωγική Freinet. Η καινούρια μας διαδρομή αφορούσε στην δανειστική (και χαριστική) βιβλιοθήκη του Δικτύου για τα Δικαιώματα του Παιδιού και το 54ο Δημοτικό Σχολείο στην Πλατεία Βάθη. Θα ξεκινούσαμε με την κινητή βιβλιοθήκη μας (το καρότσι), θα φανταζόμασταν άλλη μια φορά την πόρτα που θα γίνει βιβλιοθήκη στην είσοδο της Σουλτάνη, θα παίζαμε με τις μεικτές ομάδες αγοριών και κοριτσιών ποδόσφαιρο στην αυλή και θα προβάραμε τα τραγούδι μας στο κυπαρίσσι του σχολείου μας, το σύμβολο της υπαίθριας διδασκαλίας. Κι αν προλαβαίναμε και στο Πολυτεχνείο πάλι λίγη μπάλα. Η Σοφία Λιούλια, η τάξη υποδοχής για την συμπερίληψη που τόσο θέλουμε στις εξόδους, όπως πάντα μαζί μας!

Κι έτσι ξεκινήσαμε! Στο δρόμο μας είδαμε τον παλαιοβιβλιοπώλη μας κύριο Παναγιώτη και τραγουδούσαμε τα τραγούδια της Αργυρώς Κοκορέλη, «Φλερτ» από το βιβλίο της «Παιχνίδι με τα όνειρα» (2004), της Έλλης Αλεξίου («το σχολειό» από τη συλλογή «Τραγουδώ και Χορεύω» (1983) με τη δασκάλα της μουσικής, την κυρία Μίνα)  και του Φοίβου Δεληβοριά («Ένας ίσον κανένας»). Μπήκαμε στο σπίτι της Σοφίας Βέμπο για να θυμηθούμε την περσινή μας έξοδο και διασχίζαμε τους δρόμους για να βρεθούμε στο  Διαπολιτισμικό Γυμνάσιο κι από εκεί στη βιβλιοθήκη του Δικτύου. Η συνεργασία με το Δίκτυο κρατά από το 2010. Αλλά με τα παιδιά της β’ τάξης από πέρυσι δανειζόμασταν βιβλία. Ο ταχυδρόμος μας ήταν ένας μαθητής της τάξης. Κι ήρθε η ώρα για όλα τα παιδιά. Με τη διαδρομή τα παιδιά πια έχουν όλα κάρτες μέλους για τον δανεισμό. Και τους χαρίστηκαν και βιβλία για τη βιβλιοθήκη τους! Και μπορούν εξατομικευμένα με τη δράση μας να πηγαίνουν να δανείζονται βιβλία! Η Φωτεινή μας υποδέχθηκε με τον καλύτερο τρόπο. Μίλησε για το βιβλίο, τα χαρακτηριστικά του, την ταξινόμησή του, την βιβλιοθηκονομία και το τι σημαίνει να είσαι βιβλιοθηκάριος. Και τα παιδιά διάβασαν βιβλία και δικαιώματα αδιαίρετα. Είχαμε ετοιμαστεί για την «Χαριστική  Βιβλιοθήκη» (Πατάκης 2018) των Αντώνη Παπαθεοδούλου και Δικαίου Χατζηπλή. Ο τελευταίος μίλησε μαζί μας, με τις δυνατότητες της τεχνολογίας από μακριά. Τι όμορφα που ζήσαμε τη συνομιλία μαζί του! Και η πορτοκαλάδα που έπεσε πάνω στα δικαιώματα μας έκανε να πούμε «Τα δικαιώματα του παιδιού μυρίζουν πορτοκάλι»!

Και μετά ήρθε ο δάσκαλος ο Φώτης με τα παιδιά να μας πάνε στο σχολείο τους, στο 54ο στην πλατεία Βάθη. Είχαμε συναντηθεί την ημέρα των Δικαιωμάτων του Παιδιού στο Υπουργείο Πολιτισμού και στο Επιγραφικό Μουσείο κι είχαμε ξεναγήσει τα παιδιά στην κινητή βιβλιοθήκη, το καρότσι μας με τα βιβλία της γειτονιάς. Κι είπαμε να συναντηθούμε από κοντά. Κι ήρθε η φωτεινή μέρα!

Πήγαμε στο σχολείο κι εκεί μας περίμενε και η άλλη δασκάλα, η Κατερίνα, μαζί με τα παιδιά. Κι ανεβήκαμε στη σκηνή της τάξης, σ’ αυτό το χώρο που μυρίζει θέατρο. Και τα παιδιά θεατρικά μας υποδέχθηκαν! Και μας μίλησαν για την κλιματική αλλαγή που ετοιμάζουν ως δράση για ευαισθητοποίηση. Κι εμείς τους τραγουδήσαμε και τους φέραμε ένα δώρο. Ήταν τα βιβλία της Αργυρώς Κοκορέλη που ήταν μαθήτρια του σχολείου τους. Και κάναμε θέατρο το βιβλίο της «Η ζωή με τον πατέρα» (Κέδρος 1987). Τα δύσκολα χρόνια του εμφυλίου, η Πάτρα, ο εξόριστος πατέρας, η Αθήνα του 1949, ο δάσκαλος με την βέργα και η αγαπημένη δασκάλα που τελικά όμως υποχρεωμένη ίσως, μίλησε εναντίον των πολιτικών πεποιθήσεων που είχε ο πατέρας της. Η ήττα των κομουνιστών και η αναγέννηση του παρελθόντος με τα σύγχρονα μάτια αυτών που ξαναδιαβάζονται μέσα από την ιστορία, όπως και των παιδιών οι σκέψεις που ακούν παράξενα πράγματα για τον μπαμπά που απουσιάζει σήμερα από το σπίτι δημιουργούσαν μια ατμόσφαιρα. Και χορέψαμε το τραγούδι των παιδιών του Φώτη και της Κατερίνας που ετοίμασαν για την κλιματική αλλαγή. Και προτρέψαμε το σχολείο να καλέσει την Αργυρώ μεγάλη πια – υπεύθυνη ως το 2010 στο παιδικό τμήμα των Ελληνικών Γραμμάτων –  να γνωρίσει αυτά τα παιδιά και να μιλήσει για τα παιδικά της χρόνια στο σχολείο. Για να γίνεις συγγραφέας, όπως ο Άντερσεν, δεν χρειάζεται να έχεις ευτυχισμένα παιδικά χρόνια. Το αντίθετο!

Κι από εκεί ξανά στο Διαπολιτισμικό Γυμνάσιο, τον επαγγελματικό χώρο με τζάμια ενός μπαμπά – παιδιού της τάξης και μετά στα μουσεία, αρχαιολογικό και επιγραφικό. Στο αρχαιολογικό μουσείο, στον εξωτερικό χώρο,  κάναμε το παιχνίδι των αινιγμάτων με την Σφίγγα και τον Οιδίποδα. Η κυβέρνηση των παιδιών περνά κι αυτή μέσα από τη Σφίγγα! Η Σοφία είχε ετοιμάσει την δουλειά και κάναμε ένα δρώμενο που οδήγησε τα παιδιά να σκεφτούν την ιδανική πόλη τους με τα βαμμένα δέντρα και τις πισίνες της. Και να σκεφτεί κανείς ότι στον μεσοπόλεμο λίγο πιο πάνω από εκεί που ήμασταν, γωνία Λεωφόρου Αλεξάνδρας και Πατησίων, είχαμε πισίνες για τα παιδιά που έμεναν στην πόλη το καλοκαίρι! Και υπαίθριο σχολείο στο Πεδίο του Άρεως!

Κι από εκεί στο επιγραφικά μουσείο να μας περιμένει η κυρία Γιάννα να μας βάλει μέσα και να δούμε «Τα ίχνη της γραφής», μια μέρα ανοιχτή στην κοινότητα, μαζί με την ταινία της Μαργαρίτας Μαντά, «Οι φύλακες του χρόνου» (2002). Μαζί της είχαμε συνεργαστεί με το πρόγραμμα «Πνοές Ανέμων» τον Οκτώβριο του 2018 και με την Μαργαρίτα με το «Σκασιαρχείο» για την Άλκη Ζέη πάλι τον Οκτώβριο του 2018!

Βγαίνοντας από τον σκοτεινό θάλαμο του μουσείου το «Ακροπόλ» απέναντι έμοιαζε να είναι η οπτασία που μας κυνηγούσε συνεχώς σ΄ όλη τη διαδρομή, για να φιλοξενήσει προσεχώς την παιδική ηλικία. Και η Τοσίτσα να γίνει μια μεγάλη παιδική χαρά! Η βεβήλωση του χώρου από τα παιδιά να λάβει χώρα στο κέντρο της Αθήνας και στο Πεδίο του Άρεως με την (μελλοντική) βιβλιοθήκη του. Κι όλος ο Μάιος να είναι με την πλανόδια βιβλιοθήκη του Δικτύου στο Πεδίο του Άρεως ο συμμετοχικός σχεδιασμός των παιδιών για την διαδρομή τους στα δικαιώματα. Ο δρόμος για το σχολείο ανοιχτός. Αργοπορημένοι. Όμως φτάνουμε. Αλλά αυτό είναι και το φετινό μήνυμα της ΙΒΒΥ: διαβάζω σημαίνει πάω αργά. Μέρες περιπάτου του βιβλίου που είναι στις 20/4 για μικρούς και μεγάλους! (Επ)ανάσταση ανοιξιάτικη, πασχαλιάτικη, (πρώτο) μαγιάτικη, παντού!

Ο Χαράλαμπος Μπαλτάς είναι δάσκαλος στο 35ο Δημοτικό Σχολείο Εξαρχείων και μέλος της Παιδαγωγικής Ομάδας «Το Σκασιαρχείο».  babisbaltas1@gmail.com

Μίλτος Κουντουράς και Φρενέ

Στη συνάντηση του δικτύου συνεργατικών σχολείων Φρενέ το Σάββατο 13/4/2019 στο Αρσάκειο, ο Συντονιστής Εκπαιδευτικού Έργου και μέλος του δικτύου Ιγνάτιος Καράμηνας παρουσίασε τη ζωή και το έργο του Λέσβιου παιδαγωγού Μίλτου Κουντουρά (1889-1940), οι πρακτικές του οποίου συγγένευαν αρκετά με στοιχεία της παιδαγωγικής Φρενέ.

Ανάμεσα σε άλλα, οι συγκεντρώσεις της Πέμπτης (που εφάρμοζε ως Διευθυντής του Διδασκαλείου Θηλέων Θεσσαλονίκης) ενσάρκωναν μια έντονα δημοκρατική αντίληψη με συμμετοχή των μαθητριών στις αποφάσεις που αφορούσαν τη σχολική ζωή, ενώ η συστηματική εισαγωγή του θεάτρου με καθολική συμμετοχή των μαθητών στο γράψιμο, τη σκηνοθεσία και το ανέβασμα της παράστασης δείχνει την πίστη του στον παιδαγωγικό ρόλο της τέχνης, στη συνεργατικότητα και τη μαθητική δημιουργικότητα.