Δράσεις

«Από την τάξη του Φρενέ στο Δημοκρατικό Σχολείο»

Οι Συντονίστριες Εκπαιδευτικού Έργου ΠΕ60 του 6ου ΠΕΚΕΣ Αττικής, Κυριακή Μέλλιου και Αζναουρίδου Φωτεινή διοργάνωσαν επιμορφωτική ημερίδα τη Δευτέρα 8 Απριλίου 2019 με τίτλο:

 «Από την τάξη του Φρενέ στο Δημοκρατικό Σχολείο».

Η ημερίδα οργανώθηκε σε συνεργασία με τις νηπιαγωγούς Νίκη Κοκκινοπλίτη, (μέλος της Παιδαγωγικής ομάδας «Σκασιαρχείο»), Αλεξάνδρα Νάκου (Υποψ. Διδάκτωρ) και την Ελένη Μελιάδου (Med).

Η ημερίδα ξεκίνησε με μια αναφορά στο έργο του Φρενέ και την βιωματικό εργαστήρι στην  τεχνική των Μικρών βιβλίων (Νίκη Κοκκινοπλίτη)

Ο Σελεστέν Φρενέ (Célestin Freinet, 1896-1966) ήταν ο διακεκριμένος Γάλλος παιδαγωγός, μεταρρυθμιστής της εκπαίδευσης, που στις αρχές του 20ού αιώνα, στη Γαλλία, οραματίστηκε ένα σχολείο δημοκρατικό, ελεύθερο και ανοικτό, ένα σχολείο που να σέβεται και να υπερασπίζει τα δικαιώματα του παιδιού.
Πίστευε βαθιά ότι ο κόσμος, που κατακλύζονταν από τη βία και τον πόλεμο, θα μπορούσε να γίνει καλύτερος αν άλλαζε η εκπαίδευση των παιδιών. Οραματίστηκε μια εκπαίδευση συνεργατική και ειρηνική.
Σ’αυτό το σχολείο τα παιδιά μαθαίνουν να συνεργάζονται, να κρίνουν, να εκφράζονται και να επικοινωνούν πραγματικά!
Ο Σελεστέν Φρενέ άνοιξε νέους δρόμους στις παιδαγωγικές μεθόδους, παρατηρώντας τα παιδιά, εστιάζοντας στα ενδιαφέροντάς τους, φέρνοντας τη δράση και την ενέργεια της αυλής στην τάξη και την τάξη στην αυλή!!!
Ο νεωτεριστής παιδαγωγός εισήγαγε τότε τις Νέες Τεχνολογίες στην εκπαίδευση (τυπογραφεία, κινηματογράφο, ραδιόφωνο) καθώς και την διασχολική αλληλογραφία.
Έτσι, από το 1920, έφερε ένα τυπογραφικό πιεστήριο στην τάξη του για να τυπώνει τα κείμενα των παιδιών, εκδίδοντας έτσι τις πρώτες σχολικές εφημερίδες και τα «Μικρά Βιβλία» των μαθητών του.
Οι μαθητές του Σελεστέν Φρενέ έγραφαν, εικονογραφούσαν και τύπωναν τα μικρά τους βιβλιαράκια με τα οποία μπορούσαν να εκφραστούν ελεύθερα, να διατυπώσουν τις απόψεις τους για τα θέματα που τους απασχολούσαν. Έγραφαν για το σχολείο τους, για την γειτονιά τους, για τους ανθρώπους, έκαναν έρευνες για τη φύση, για τα ζώα και για ό,τι άλλο τους ενδιέφερε, έφτιαχναν τα κείμενά τους και τα δημοσίευαν!!!
Το σημαντικότερο, όμως που εισήγαγε ο δάσκαλος, ήταν η αλληλογραφία στην εκπαίδευση. Με συνεργάτες παιδαγωγούς σε όλο το κόσμο, τα παιδιά μπορούσαν να έχουν φίλους σε διάφορα μέρη του κόσμου και να ανταλλάσσουν τα Μικρά τους βιβλιαράκια.

Στην ημερίδα παρουσιάστηκε ο τρόπος δημιουργίας μιας ιστορίας καθώς και η τεχνική διπλώματος των μικρών βιβλίων. ΟΙ συμμετέχοντες εκπαιδευτικοί δίπλωσαν τα Μικρά Βιβλία τους, γράψανε και εικονογραφήσανε τις ιστορίες τους. Στο τέλος τις παρουσίασαν στην ομάδα.
Το «Μικρό Βιβλίο» εξακολουθεί μέχρι σήμερα να εμπνέει πολλούς δασκάλους σε πολλά μέρη του κόσμου και, φυσικά, πάρα, μα πάρα πολλά παιδιά, που μέσα από αυτήν τη δημιουργική εργασία συνεργάζονται, εκφράζονται και επικοινωνούν τις ιδέες τους.

Στο δεύτερο μέρος οι Αλεξάνδρα Νάκου, Ελένη Μελιάδου εμψύχωσαν το εργαστήρι: Η Δημοκρατία στην τάξη.

Η άσκηση των δημοκρατικών πρακτικών μέσα στην τάξη με καθημερινές αφορμές είναι αυτό που θα βοηθήσει στην καθιέρωση μίας συλλογικής και δημοκρατικής αντίληψης δράσης. Το βιωματικό εργαστήριο που οργανώσαμε και παρουσιάσαμε αφορούσε μία σειρά δράσεων, όπως το συμβούλιο τάξης, οι εκλογές και οι ψηφοφορίες, η οπτικοποίηση  των αιτημάτων στην τοπική αυτοδιοίκηση, η εφαρμογή πρακτικών μέσα από τις εθνικές επετείους και βέβαια η σύνδεση των άρθρων του συντάγματος με τα παιδαγωγικά κέντρα (γωνιές) του νηπιαγωγείου.

Με συναδέρφους από νηπιαγωγεία της περιφέρειας του Πειραιά πειραματιστήκαμε με ρουτίνες και τεχνικές που ενισχύουν τη φωνή των μαθητών.

Η εφαρμογή του σεμιναρίου ξεκίνησε με τη διερεύνηση της επιθυμίας της συγκεκριμένης ομάδας για το πώς θα διεξαχθεί το σεμινάριο. Πώς θα ξεκινήσουμε λοιπόν; Με ποια ενότητα; Τι καλύτερο από ένα παιχνίδι με τη «μπουγάδα» των ενοτήτων, όπου οι συνάδερφοι τοποθέτησαν με τα μανταλάκια τη σειρά που αποφάσισαν ως ομάδες.

Σταδιακά, το εργαστήριο  εμβάθυνε σε δραστηριότητες που αφορούν:

  • Πως τα  παιδιά να αποφασίζουν συλλογικά τη σειρά των δραστηριοτήτων τους μέσα στο ωρολόγιο πρόγραμμα
  •  Πως να λειτουργούν ατομικά στο να εκφράσουν τις προσωπικές τους επιθυμίες ώστε αυτές να διερευνηθούν αν αποτελούν κοινό χώρο ώστε να δημιουργηθούν οι δεσμοί της ομάδας
  • Πώς να επιχειρηματολογούν ώστε να βρουν συμμάχους που θα υποστηρίξουν την πρότασή τους
  • Πώς να ανταποκρίνονται σε δραστηριότητες που έμπρακτα ζητείται ελεύθερα η γνώμη τους όπως τι να μάθουν; Πώς να αλλάξει η τάξη τους; Τι να μετακινηθεί;
  • Πώς να κοινοποιούν ένα αίτημα στην τοπική αυτοδιοίκηση και πώς να λαμβάνουν ενεργά μέρος στη προώθηση αυτού του αιτήματος

Οι προτάσεις του εργαστηρίου αυτού στόχο είχαν να οδηγήσουν τα παιδιά στη σταδιακή διαμόρφωση της έννοιας της κοινότητας οδηγώντας στη μεταμόρφωση της τάξης από σύνολο ατόμων σε κοινότητα προσώπων. Η σχολική κοινότητα αναπτύσσεται και αλληλεπιδρά με συγκεκριμένα εργαλεία δημοκρατικού διαλόγου που τη βοηθούν να διεκδικεί και να διαμορφώνει μία νέα συλλογική ταυτότητα.

Συνοψίζοντας, θα λέγαμε πως η άποψη του Φρενέ πως αφού η αλυσίδα της συμπεριφοράς του παιδιού εξακολουθεί να διαμορφώνεται αξίζει να προστεθεί και ο κρίκος της δημοκρατικής συνείδησης, που θα επιτευχθεί με την επιλεγμένη μίμηση δημοκρατικών διαδικασιών. (Freinet,1955)

Advertisements

Πόλη, Λογοτεχνία και Βιβλιοθήκη

Κάνοντας με τα παιδιά διαδρομές στο κέντρο της Αθήνας

Χαράλαμπος Μπαλτάς

Με τα παιδιά της β’ τάξης του 35ου Δημοτικού Σχολείου Εξαρχείων συνεχίσαμε μετά τις γάτο – διαδρομές τα συλλογικά, τα ατομικά και τα διαφοροποιημένα πλάνα εργασίας: τις συνελεύσεις μας (συμβούλιο τάξης, συνέλευση των ζώων), την αρχιτεκτονική (διαμόρφωση των εισόδων του σχολείου, εργαστήρια), τον κήπο (φυτέματα, κομπόστ, υπαίθρια τάξη), τα μαθηματικά (περίμετρος, αποδείξεις, κατάλογοι Σούπερ Μάρκετ, προβλήματα 4 πράξεων), τη λογοτεχνία (δανειστική βιβλιοθήκη τάξης, βιβλιοπωλεία, τραγούδια για το δρόμο), το τυπογραφείο (ελεύθερα κείμενα, εθνικό τυπογραφείο, εφημερίδα), την αλληλογραφία (40ο Δημοτικό, Μονοθέσιο Ιωαννίνων, γράμματα της Ρόζας, αινίγματα για τη Σφίγγα), το συνεταιρισμό και τον γάτο τον Μέλβιλ που χάθηκε (και βρέθηκε). Ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν είχε την τιμητική του με την προβολή της ταινίας «Ο νεαρός Άντερσεν» (2005) του Ρούμλε Χάμερικ. Συγχαρητήρια και στο «Νεανικό Πλάνο» για τις ταινίες που φέρνει! Σε ερωτήση πως τον φαντάζονταν, πριν την προβολή, τα παιδιά τον θεωρούσαν πλούσιο, με ευτυχισμένα παιδικά χρόνια και με μεγάλες βιβλιοθήκες και πολλά ποδήλατα. Η ταινία λειτούργησε ως κριτική και ταξική συνειδητοποίηση στον τρόπο που βλέπουν τα παιδιά τον εαυτό τους στην αναπαραγωγή του κυρίαρχου τρόπου παραγωγής. Η φτώχεια και η δημιουργικότητα μπορούν να συσχετιστούν!

Εξάλλου αυτό είναι και το διακύβευμα στην παιδαγωγική Freinet. Η καινούρια μας διαδρομή αφορούσε στην δανειστική (και χαριστική) βιβλιοθήκη του Δικτύου για τα Δικαιώματα του Παιδιού και το 54ο Δημοτικό Σχολείο στην Πλατεία Βάθη. Θα ξεκινούσαμε με την κινητή βιβλιοθήκη μας (το καρότσι), θα φανταζόμασταν άλλη μια φορά την πόρτα που θα γίνει βιβλιοθήκη στην είσοδο της Σουλτάνη, θα παίζαμε με τις μεικτές ομάδες αγοριών και κοριτσιών ποδόσφαιρο στην αυλή και θα προβάραμε τα τραγούδι μας στο κυπαρίσσι του σχολείου μας, το σύμβολο της υπαίθριας διδασκαλίας. Κι αν προλαβαίναμε και στο Πολυτεχνείο πάλι λίγη μπάλα. Η Σοφία Λιούλια, η τάξη υποδοχής για την συμπερίληψη που τόσο θέλουμε στις εξόδους, όπως πάντα μαζί μας!

Κι έτσι ξεκινήσαμε! Στο δρόμο μας είδαμε τον παλαιοβιβλιοπώλη μας κύριο Παναγιώτη και τραγουδούσαμε τα τραγούδια της Αργυρώς Κοκορέλη, «Φλερτ» από το βιβλίο της «Παιχνίδι με τα όνειρα» (2004), της Έλλης Αλεξίου («το σχολειό» από τη συλλογή «Τραγουδώ και Χορεύω» (1983) με τη δασκάλα της μουσικής, την κυρία Μίνα)  και του Φοίβου Δεληβοριά («Ένας ίσον κανένας»). Μπήκαμε στο σπίτι της Σοφίας Βέμπο για να θυμηθούμε την περσινή μας έξοδο και διασχίζαμε τους δρόμους για να βρεθούμε στο  Διαπολιτισμικό Γυμνάσιο κι από εκεί στη βιβλιοθήκη του Δικτύου. Η συνεργασία με το Δίκτυο κρατά από το 2010. Αλλά με τα παιδιά της β’ τάξης από πέρυσι δανειζόμασταν βιβλία. Ο ταχυδρόμος μας ήταν ένας μαθητής της τάξης. Κι ήρθε η ώρα για όλα τα παιδιά. Με τη διαδρομή τα παιδιά πια έχουν όλα κάρτες μέλους για τον δανεισμό. Και τους χαρίστηκαν και βιβλία για τη βιβλιοθήκη τους! Και μπορούν εξατομικευμένα με τη δράση μας να πηγαίνουν να δανείζονται βιβλία! Η Φωτεινή μας υποδέχθηκε με τον καλύτερο τρόπο. Μίλησε για το βιβλίο, τα χαρακτηριστικά του, την ταξινόμησή του, την βιβλιοθηκονομία και το τι σημαίνει να είσαι βιβλιοθηκάριος. Και τα παιδιά διάβασαν βιβλία και δικαιώματα αδιαίρετα. Είχαμε ετοιμαστεί για την «Χαριστική  Βιβλιοθήκη» (Πατάκης 2018) των Αντώνη Παπαθεοδούλου και Δικαίου Χατζηπλή. Ο τελευταίος μίλησε μαζί μας, με τις δυνατότητες της τεχνολογίας από μακριά. Τι όμορφα που ζήσαμε τη συνομιλία μαζί του! Και η πορτοκαλάδα που έπεσε πάνω στα δικαιώματα μας έκανε να πούμε «Τα δικαιώματα του παιδιού μυρίζουν πορτοκάλι»!

Και μετά ήρθε ο δάσκαλος ο Φώτης με τα παιδιά να μας πάνε στο σχολείο τους, στο 54ο στην πλατεία Βάθη. Είχαμε συναντηθεί την ημέρα των Δικαιωμάτων του Παιδιού στο Υπουργείο Πολιτισμού και στο Επιγραφικό Μουσείο κι είχαμε ξεναγήσει τα παιδιά στην κινητή βιβλιοθήκη, το καρότσι μας με τα βιβλία της γειτονιάς. Κι είπαμε να συναντηθούμε από κοντά. Κι ήρθε η φωτεινή μέρα!

Πήγαμε στο σχολείο κι εκεί μας περίμενε και η άλλη δασκάλα, η Κατερίνα, μαζί με τα παιδιά. Κι ανεβήκαμε στη σκηνή της τάξης, σ’ αυτό το χώρο που μυρίζει θέατρο. Και τα παιδιά θεατρικά μας υποδέχθηκαν! Και μας μίλησαν για την κλιματική αλλαγή που ετοιμάζουν ως δράση για ευαισθητοποίηση. Κι εμείς τους τραγουδήσαμε και τους φέραμε ένα δώρο. Ήταν τα βιβλία της Αργυρώς Κοκορέλη που ήταν μαθήτρια του σχολείου τους. Και κάναμε θέατρο το βιβλίο της «Η ζωή με τον πατέρα» (Κέδρος 1987). Τα δύσκολα χρόνια του εμφυλίου, η Πάτρα, ο εξόριστος πατέρας, η Αθήνα του 1949, ο δάσκαλος με την βέργα και η αγαπημένη δασκάλα που τελικά όμως υποχρεωμένη ίσως, μίλησε εναντίον των πολιτικών πεποιθήσεων που είχε ο πατέρας της. Η ήττα των κομουνιστών και η αναγέννηση του παρελθόντος με τα σύγχρονα μάτια αυτών που ξαναδιαβάζονται μέσα από την ιστορία, όπως και των παιδιών οι σκέψεις που ακούν παράξενα πράγματα για τον μπαμπά που απουσιάζει σήμερα από το σπίτι δημιουργούσαν μια ατμόσφαιρα. Και χορέψαμε το τραγούδι των παιδιών του Φώτη και της Κατερίνας που ετοίμασαν για την κλιματική αλλαγή. Και προτρέψαμε το σχολείο να καλέσει την Αργυρώ μεγάλη πια – υπεύθυνη ως το 2010 στο παιδικό τμήμα των Ελληνικών Γραμμάτων –  να γνωρίσει αυτά τα παιδιά και να μιλήσει για τα παιδικά της χρόνια στο σχολείο. Για να γίνεις συγγραφέας, όπως ο Άντερσεν, δεν χρειάζεται να έχεις ευτυχισμένα παιδικά χρόνια. Το αντίθετο!

Κι από εκεί ξανά στο Διαπολιτισμικό Γυμνάσιο, τον επαγγελματικό χώρο με τζάμια ενός μπαμπά – παιδιού της τάξης και μετά στα μουσεία, αρχαιολογικό και επιγραφικό. Στο αρχαιολογικό μουσείο, στον εξωτερικό χώρο,  κάναμε το παιχνίδι των αινιγμάτων με την Σφίγγα και τον Οιδίποδα. Η κυβέρνηση των παιδιών περνά κι αυτή μέσα από τη Σφίγγα! Η Σοφία είχε ετοιμάσει την δουλειά και κάναμε ένα δρώμενο που οδήγησε τα παιδιά να σκεφτούν την ιδανική πόλη τους με τα βαμμένα δέντρα και τις πισίνες της. Και να σκεφτεί κανείς ότι στον μεσοπόλεμο λίγο πιο πάνω από εκεί που ήμασταν, γωνία Λεωφόρου Αλεξάνδρας και Πατησίων, είχαμε πισίνες για τα παιδιά που έμεναν στην πόλη το καλοκαίρι! Και υπαίθριο σχολείο στο Πεδίο του Άρεως!

Κι από εκεί στο επιγραφικά μουσείο να μας περιμένει η κυρία Γιάννα να μας βάλει μέσα και να δούμε «Τα ίχνη της γραφής», μια μέρα ανοιχτή στην κοινότητα, μαζί με την ταινία της Μαργαρίτας Μαντά, «Οι φύλακες του χρόνου» (2002). Μαζί της είχαμε συνεργαστεί με το πρόγραμμα «Πνοές Ανέμων» τον Οκτώβριο του 2018 και με την Μαργαρίτα με το «Σκασιαρχείο» για την Άλκη Ζέη πάλι τον Οκτώβριο του 2018!

Βγαίνοντας από τον σκοτεινό θάλαμο του μουσείου το «Ακροπόλ» απέναντι έμοιαζε να είναι η οπτασία που μας κυνηγούσε συνεχώς σ΄ όλη τη διαδρομή, για να φιλοξενήσει προσεχώς την παιδική ηλικία. Και η Τοσίτσα να γίνει μια μεγάλη παιδική χαρά! Η βεβήλωση του χώρου από τα παιδιά να λάβει χώρα στο κέντρο της Αθήνας και στο Πεδίο του Άρεως με την (μελλοντική) βιβλιοθήκη του. Κι όλος ο Μάιος να είναι με την πλανόδια βιβλιοθήκη του Δικτύου στο Πεδίο του Άρεως ο συμμετοχικός σχεδιασμός των παιδιών για την διαδρομή τους στα δικαιώματα. Ο δρόμος για το σχολείο ανοιχτός. Αργοπορημένοι. Όμως φτάνουμε. Αλλά αυτό είναι και το φετινό μήνυμα της ΙΒΒΥ: διαβάζω σημαίνει πάω αργά. Μέρες περιπάτου του βιβλίου που είναι στις 20/4 για μικρούς και μεγάλους! (Επ)ανάσταση ανοιξιάτικη, πασχαλιάτικη, (πρώτο) μαγιάτικη, παντού!

Ο Χαράλαμπος Μπαλτάς είναι δάσκαλος στο 35ο Δημοτικό Σχολείο Εξαρχείων και μέλος της Παιδαγωγικής Ομάδας «Το Σκασιαρχείο».  babisbaltas1@gmail.com

Μίλτος Κουντουράς και Φρενέ

Στη συνάντηση του δικτύου συνεργατικών σχολείων Φρενέ το Σάββατο 13/4/2019 στο Αρσάκειο, ο Συντονιστής Εκπαιδευτικού Έργου και μέλος του δικτύου Ιγνάτιος Καράμηνας παρουσίασε τη ζωή και το έργο του Λέσβιου παιδαγωγού Μίλτου Κουντουρά (1889-1940), οι πρακτικές του οποίου συγγένευαν αρκετά με στοιχεία της παιδαγωγικής Φρενέ.

Ανάμεσα σε άλλα, οι συγκεντρώσεις της Πέμπτης (που εφάρμοζε ως Διευθυντής του Διδασκαλείου Θηλέων Θεσσαλονίκης) ενσάρκωναν μια έντονα δημοκρατική αντίληψη με συμμετοχή των μαθητριών στις αποφάσεις που αφορούσαν τη σχολική ζωή, ενώ η συστηματική εισαγωγή του θεάτρου με καθολική συμμετοχή των μαθητών στο γράψιμο, τη σκηνοθεσία και το ανέβασμα της παράστασης δείχνει την πίστη του στον παιδαγωγικό ρόλο της τέχνης, στη συνεργατικότητα και τη μαθητική δημιουργικότητα.  

ΜΕ ΤΟΝ ΦΡΕΝΕ ΣΤΗ ΖΑΚΥΝΘΟ


Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε 29-31/3/2019  επιμορφωτική συνάντηση στην παιδαγωγική Φρενέ και τη θεσμική παιδαγωγική στην Ζάκυνθο. Το τριήμερο  διοργάνωσε η Παιδαγωγική Ομάδα “Σκασιαρχείο” μετά από πρόσκληση της κ. Αλεξάνδρας Κατσαϊτου, υπεύθυνης Σχολικών δραστηριοτήτων Ν. Ζακύνθου.

Ένας Απολογισμός

 «Το σχολείο αλλιώς»

Παρασκευή απόγευμα έγινε προβολή της ταινίας «Ο δάσκαλος που άφηνε τα παιδιά να ονειρεύονται». Στην προβολή συμμετείχαν εκπαιδευτικοί  Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης καθώς και γονείς. Ακολούθησε συζήτηση.

 Το πρωί του Σαββάτου τα μέλη του Σκασιαρχείου Μαρία Καντούρου και Αμάντα Νικολακοπούλου υλοποίησαν τα εργαστήρια του “Τι Νέα;” και του “Συμβουλίου τάξης” και  Νίκη Κοκκινοπλίτη και Ζωή Μώρου τα εργαστήρια του “Ελεύθερου κείμενου”  και των “Μικρών Βιβλίων”.

Η ομάδα των δασκάλων και νηπιαγωγών που πήρε μέρος συμμετείχε ενεργά στην ανταλλαγή ιδεών, εμπειριών και προβληματισμών σχετικά με τη διαμόρφωση της συνεργατικής τάξης στο δημόσιο σχολείο. Η παρουσίαση πρακτικών από σχολεία που συμμετέχουν εδώ και 3 χρόνια στο Δίκτυο Συνεργατικών Σχολείων με την Παιδαγωγική Freinet, αλλά και στα αντίστοιχα Πιλοτικά Προγράμματα του ΙΕΠ, ενθάρρυναν τους εκπαιδευτικούς να εφαρμόσουν σχετικές τεχνικές στις τάξεις τους.

            Ειδικότερα, επισημάνθηκε με ποιον τρόπο το “Τι Νέα;” συνιστά έναν τόπο λόγου όπου το κάθε παιδί φέρνει οικειοθελώς στην ομάδα ένα κομμάτι από τη ζωή του εκτός τάξης το οποίο στη συνέχεια μπορεί να γίνει αντικείμενο προσωπικής ή συλλογικής εργασίας ακολουθώντας τις επιθυμίες και τα ενδιαφέροντα των ίδιων των παιδιών.

            Αντίστοιχα, στο “Συμβούλιο Τάξης” είχαμε την ευκαιρία κάνουμε μια προσομοίωση ενός Συμβουλίου σαν να είμασταν μαθητές/ριες θέτοντας  πραγματικά προβλήματα που απασχολούν τα παιδιά και αναζητήσαμε εναλλακτικούς τρόπους επίλυσής τους. Είδαμε πώς το κάθε παιδί έχει τη δυνατότητα να εκφράσει τη γνώμη του, τη δυσαρέσκειά του, τις αγωνίες του και πώς η ομάδα προσπαθεί από κοινού να δώσει λύσεις. Ακόμη, παρατηρήσαμε πώς μέσα από τη διαδικασία των προτάσεων στο Συμβούλιο η ζωή και η λειτουργία της τάξης διαμορφώνεται από κοινού. Παράλληλα πραγματοποιήθηκαν τα βιωματικά εργαστήρια ελεύθερης γραπτής έκφρασης. Στο “Ελεύθερο κείμενο” τονίσαμε ότι αποτελεί τη μετάβαση από την προφορικότητα στο γραπτό λόγο. Διαπιστώσαμε πως το παιδί κινητοποιείται όταν γράφει ελεύθερα κάτι γιατί ο στόχος του είναι να αναγνωστεί από άλλους και όχι να ολοκληρώσει μία σχολική εργασία. Συγχρόνως ασκείται η κριτική του ικανότητα γιατί διαβάζει τα κείμενα που έχουν γραφεί από τους συμμαθητές του και επιλέγει το κείμενο που του αρέσει περισσότερο.

 Στη συνέχεια το ελεύθερο κείμενο συνδέθηκε με την τεχνική των μικρών βιβλίων. Οι εκπαιδευτικοί κατασκεύασαν,  έγραψαν και εικονογράφησαν το δικό τους μικρό βιβλιαράκι, έχοντας το ίδιο κίνητρο με τους μαθητές τους: να διαβαστούν από τους άλλους.  Διαπιστώσαμε πως αυτή η δράση δίνει τη δυνατότητα στο κάθε παιδί να εκφραστεί ελεύθερα και δημιουργικά με το γραπτό λόγο και να παράγει ένα μοναδικό έργο που απευθύνεται σε πραγματικό κοινό.

Το απόγευμα του Σαββάτου πραγματοποιήθηκε από την Νίκη Κοκκινοπλίτη το εργαστήρι  «Τέχνη και παιδαγωγική Φρενέ»

Η τέχνη είναι ένα εξαιρετικό εκπαιδευτικό εργαλείο. Μπορεί να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής της διδακτικής εμπειρίας και να δώσει δημιουργικότητα στο  εκπαιδευτικό  περιβάλλον. Η αλλαγή προσέγγισης τα τελευταία χρόνια από τους εκπαιδευτικούς, τα εκπαιδευτικά προγράμματα βιωματικά κατά κύριο λόγω που υλοποιούνται από μουσεία, βιβλιοθήκες και γενικότερα χώρους πολιτισμού κάνουν τη διαδικασία μάθησης, μέσω της τέχνης ελκυστική, κατανοούν και εμπεδώνουν τα παιδιά γνώσεις. Η τέχνη στο νηπιαγωγείο αλλά και στις άλλες βαθμίδες (δημοτικό, γυμνάσιο, λύκειο) είναι μέρος το αναλυτικού προγράμματος. Προτείνεται η συνεργασία με πολιτιστικούς οργανισμούς (μουσεία, καλλιτέχνες, χώρους πολιτισμού, γκαλερί…).

Ο Φρενέ βλέπουμε πως από την αρχή και με τα μέσα της εποχής φέρνει στο σχολείο τις τέχνες (τυπογραφείο, κινηματογράφο) ωστόσο την εικαστικά τέχνη στο σχολείο Φρενέ ανέπτυξε περισσότερο η γυναίκα του η Ελίζ.

Με βάση τις αρχές του Φρενέ σχεδιάσαμε ένα εργαστήρι για την τέχνη. Το πρώτο μέρος ήταν κινητοποίηση του ενδιαφέροντος. Ξεκινώντας με ένα ψυχοκινητικό παιχνίδι κάναμε εισαγωγή στον καλλιτέχνη Pit Montrian. Στη συνέχεια  έγινε παρουσίαση του Καλλιτέχνη Pit Montrian (βιογραφικά στοιχεία, προβολή παρουσίασης, video, σχολιασμός έργων από συμμετέχοντες). Ακολούθησαν εικαστικά εργαστήρια ατομικά και ομαδικά (ζωγραφίζω όπως ο Pit Montrian, παρέμβαση στον χάρτη της πόλης, ειδώλια…αλλά Montrian, ντύνομαι την τέχνη)

Την Κυριακή το πρωί όλη η ομάδα υλοποίησε ένα εργαστήρι «Συνδέοντας το σχολείο με την κοινωνία και το δημόσιο χώρο (τάξη, αυλή, κοινότητα»).

Στο εργαστήριο διαπραγματευτήκαμε τον σχεδιασμό μιας επίσκεψης της τάξης μας σε ένα δημόσιο χώρο της γειτονιάς-πόλης (πλατεία, παιδική χαρά, πεζόδρομος, πάρκο, δασάκι..). Αναφερθήκαμε στην αξία της επαφής των παιδιών με τη φύση. Τη σημασία να γνωρίσουν τη γειτονιά τους, την πόλη τους και να συνδεθούν συναισθηματικά. Να ερευνήσουν την ιστορία της συνοικίας τους αναζητώντας πληροφορίες και από το οικογενειακό περιβάλλον (εμπλοκή γονέων). Να νιώσουν πολίτες της πόλης, ανεξάρτητα από την καταγωγή, τη θρησκεία, και τη μητρική τους γλώσσα. Να ευαισθητοποιηθούν στην ανάγκη προστασίας του δημόσιου χώρου και να ασκηθούν σε δεξιότητες του ενεργού πολίτη (έκφραση, διάλογος, συμμετοχή, διεκδίκηση). Να μάθουν με τρόπο βιωματικό, φυσικό, αβίαστο γιατί αυτή η γνώση είναι μόνιμη. Διερευνήσαμε τον τρόπο που θα προετοιμάσουμε την ομάδα και προτείναν οι εκπαιδευτικοί δράσεις που μπορούνε να υλοποιήσουνε με την ομάδα της τάξης τους. Οι εκπαιδευτικοί ακολουθώντας τις παιδαγωγικές αρχές του Φρενέ πραγματοποίησαν σε ομάδες  ένα υπαίθριο εργαστήρι στην πλατεία Φανερωμένης και στα δέντρα του Άμμου, όπου ξεναγηθήκαμε από την κ. Πηνελόπη Αβούρη από το ΚΠΕ Λιθακιάς. Οι ομάδες καταγράψανε τον χώρο, γράψανε ποιήματα εμπνευσμένα από την πλατεία, υφάνανε σ΄έναν αυτοσχέδιο αργαλειό φυσικά υλικά και σχηματίσανε με πηλό και φυσικά υλικά το πρόσωπο ενός δέντρου της πλατείας. Η κάθε ομάδα παρουσίασε την δουλειά της στην ολομέλεια.

Είδαμε τις δράσεις που υλοποίησε το 21ο Νηπιαγωγείο Αθηνών στο λόφο Φινόπουλου και τα Παναθήναια  και έγινε παρουσίαση παιδαγωγικού υλικού (χάρτη της γειτονιάς, επιτραπέζια παιχνίδια, κουίζ, παραμύθι, εφημερίδα, αφίσες, προγράμματα, φυλλάδια…)

Ευχαριστούμε από καρδιάς την Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων κ. Αλεξάνδρα Κατσαϊτη  για την πρόσκληση και τους εκπαιδευτικούς για την ολοζώντανη παρουσία τους και τη δημιουργικότητά τους.

Νίκη Κοκκινοπλίτη

Μαρία Καντούρου

Αμάντα Νικολοπούλου

Ζωή Μώρου

Σχολικός Συνεταιρισμός, Συνεργατική Τάξη και Παιδαγωγική Freinet

Από το καλοκαίρι του 2018 συστήθηκε μια ομάδα στο «Σκασιαρχείο» για να διερευνήσει την ιδέα του σχολικού συνεταιρισμού και της σχέσης του με την παιδαγωγική μας. Αφορμή ήταν η συμμετοχή μας στο φεστιβάλ των «Αλληλέγγυων Σχολείων» και η στροφή μας λόγω των παιδιών – προσφύγων στην κοινωνική παιδαγωγική. Η δεύτερη θέση του Freinet στις τεχνικές του, μετά την διαλεκτική της έδρας που γίνεται καυσόξυλα, είναι ο συνεταιρισμός και μάλιστα αυτός που οραματίζεται το πλαίσιο υποστήριξης των υπόλοιπων τεχνικών. Κράτος, κεφάλαιο και κοινότητα είναι οι σημαίνουσες σχέσεις που διαπερνούν το σύνολο των αντιθέσεων που παράγουν την υποκειμενικότητα και τις μορφές της πολιτικής και της συλλογικής δράσης. Κι αυτές διαπερνούν τον συνεταιρισμό.

Συμμετοχή του Σκασιαρχείου στη διήμερη συνάντηση Αλληλέγγυων σχολείων, Ιούνιος 2018
Βίντεο Ευάγγελος Βλαχάκης

Από τον μεσοπόλεμο ο συνεταιρισμός ξεκινούσε από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο, το Οικονομικό (ΑΣΟΕΕ) και τα γεωργικά σχολεία. Ο ίδιος ο/ η εκπαιδευτικός επιμορφωνόταν από τις ετερότητες: τον ψυχαναλυτή, τον γεωπόνο, τον πολιτικό, τον τυπογράφο, τον καλλιτέχνη, τον γιατρό και τον αρχιτέκτονα. Στην μεταπολεμική κοινωνία ο συνεταιρισμός γνωρίζει άνθιση και φθίνει πια με τον σχολικό κήπο, το τελευταίο απομεινάρι αυτής της ιδέας. Σήμερα η παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας, ο μικρός αριθμός συνεταιριστικών σχολείων και τα κοινωνικά κινήματα θέτουν νέα ζητήματα συνδυασμού της παιδαγωγικής μας με την (συν) εργασία της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας. Την ιδέα αυτή δεν την χαρίζουμε στον αντίπαλο!  

Στο πλαίσιο αυτό αναγγείλαμε την συμμετοχή μας για το 2019 στην επιμόρφωση εκπαιδευτικών στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΟΠΑ) και δημιουργήσαμε ένα πρόγραμμα 36 ωρών το οποίο μόλις έφτασε στο τέλος του στις 2/3/2019. Ξεκινώντας από τις βασικές τεχνικές μας (Τι νέα;, συμβούλιο τάξης, συνεργατική τάξη, συλλογικά πλάνα), φτάσαμε στον σχολικό συνεταιρισμό και την δυνατότητα να πραγματώσει βασικές αρχές της εκπαίδευσης (βιβλιοθήκη, κοινωνική οικονομία, χωρίς μεσάζοντες, διατροφή, συνεργατική ανταποδοτικότητα, αλληλεγγύη, τοπικότητα, αειφορία, συνεργασία του σχολείου με φορείς πολιτειότητας, υγείας και πολιτισμού, τυπογραφείο, κοινότητα, κοινωνικό κεφάλαιο, δικαιώματα του παιδιού, κοινά, αυτοδιαχείριση).

Η διάρκεια της επιμόρφωσης στέφθηκε με επιτυχία. Οι νέοι / νέες συνάδελφοι/ συναδέλφισσες εκπαιδευτικοί ήρθαν στις τάξεις Freinet, χρησιμοποίησαν τις γνώσεις τους για την οικονομία κι έκαναν τα δικά τους συλλογικά πλάνα εργασίας για τα σχολεία που διάλεξαν. Είναι η πρώτη γενιά εκπαιδευτικών που γνωρίζει τέτοια επιμόρφωση σ’ αυτά τα εργαλεία. Έτσι διαμόρφωσαν συλλογικά πλάνα εργασίας για το 1ο Λύκειο Λάρισας, για το Γυμνάσιο της Νάξου, για το 60ο Λύκειο Κυψέλης, για το Λύκειο της Άνδρου, για το Λύκειο του Πύργου και για το Λύκειο της Καλλιθέας. Ο στόχος τους ήταν και είναι το σχολείο της κοινότητας, αυτό που συνδυάζει την τάξη (με την αυλή και την κοινότητα) και τις διδακτικές ώρες ενός μαθήματος με την δυνατότητα τα παιδιά να κάνουν ομάδες που να έχουν αναφορά στους θεσμούς, την συνύπαρξη και την συνεργασία που δεν έχει σχέση με το κέρδος αλλά με την αλληλεγγύη, την γεφύρωση των συγκρούσεων και την προσφορά, για να έχει το σχολείο την κοινωνία που του αξίζει. Ένα φάντασμα πλανιέται πάνω από την κοινωνία, το σχολείο.

Πολλές ευχαριστίες σ’ όλους κι όλες που σύμπραξαν για να έχουμε αυτό το αποτέλεσμα. Το επιμορφωτικό πρόγραμμα θα το επαναλάβουμε και την μανούρια χρονιά 2019/2020 στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο. Και μελλοντικά, όπως συνεργαζόμαστε μ’ όλες τις ετερότητες που είναι γύρω από τον εκπαιδευτικό ελπίζουμε με διαφορετικά χαρακτηριστικά να το πάμε παντού. Μέχρι τότε ας πούμε «ναι» στους μεταξοσκώληκες που περιμένουν να βγουν από το κουκούλι τους αρχές Μαΐου κι ο Χάρης Παπαδόπουλος, σε συνεργασία με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο, να μας τους φέρει στα σχολεία μας. Κι αυτό στην αρχική σύλληψή του στον μεσοπόλεμο ήταν μια συνεταιριστική ιδέα!

Μπάμπης Μπαλτάς

https://www.dept.aueb.gr/el/tep/content/%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CF%81%CE%B5%CF%8D%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1-%CF%83%CE%B5%CE%BB%CE%B5%CF%83%CF%84%CE%AD%CE%BD-%CF%86%CF%81%CE%B5%CE%BD%CE%AD-c%C3%A9lestin-freinet

Γατοδιαδρομές στα Εξάρχεια

με τη β΄ τάξη του 35ου Δημοτικού Σχολείου Εξαρχείων

                                                                        γράφει η Σοφία Λιούλια

Την Πέμπτη 28 Φεβρουαρίου βγήκαμε από το σχολείο μας στην οδό Κωλέττη  για να επιχειρήσουμε άλλη μία γατοδιαδρομή στα Εξάρχεια. Τώρα που ανοίγει ο καιρός, οι εξορμήσεις μας στη γειτονιά θα είναι πιο συχνές. Ετοιμάσαμε όπως κάθε φορά το καρότσι μας και το γεμίσαμε με βιβλία που διαβάσαμε στην τάξη. Πολλά αυτά έχουν γραφτεί εδώ στα Εξάρχεια και οι ιστορίες τους εκτυλίσσονται στη γειτονιά μας.

  Ο περίπατος ξεκίνησε από την πλατεία. Εκεί συναντήσαμε αλληλέγγυες και αλληλέγγυους από τη Γαλλία. Συζητήσαμε μαζί τους  και μοιραστήκαμε τις εμπειρίες μας. Τα παιδιά περιγράψανε πως λειτουργεί το συμβούλιο της τάξης και εξήγησαν το πλάνο της γατοδιαδρομής μας.

 Δεύτερη στάση στο βιβλιοπωλείο της πλατείας. Τα παιδιά έτρεξαν στη βιτρίνα και εντόπισαν τίτλους βιβλίων που τους ήταν άγνωστοι. Στη συνέχεια όμως μοιράστηκαν με τον βιβλιοπώλη γνώριμες γατοιστορίες. Του δώσανε αφίσες που φτιάξανε για να τις βάλει στη βιτρίνα. Σε αυτές μπορούσε κανείς να αναγνωρίσει τον γάτο Μπαμ-Μπουμ που διαβάσαμε στην τάξη.  Η ιστορία του διαδραματίστηκε σε αυτήν εδώ την πολύβουη πλατεία. Φίλοι του ήταν η ρακοσυλλέκτρια  κυρία Ρίνα, ο κύριος Ευτύχιος ο δάσκαλος και ο Νικόλας που έμενε στη μπλε πολυκατοικία.  Όλοι οι χαρακτήρες του βιβλίου γνώριμοι όπως και η πλατεία μας. Ο βιβλιοπώλης ρώτησε τα παιδιά πως τους φαίνεται η γειτονιά μας. Κάποιοι μίλησαν για πράγματα που τους αρέσουν και άλλοι για αυτά που  τους δυσαρεστούν.

               Στη συνέχεια βρεθήκαμε  στο κτίριο του ΚΕΘΕΑ. Τα παιδιά είχαν διαβάσει το βιβλίο «Ο κήπος με τις 11 γάτες» το οποίο διερευνά τους λόγους που οδηγούν ένα άτομο στην παρόρμηση και τα ναρκωτικά.  Σύντομα ανακαλύψαμε μέσα από την ξενάγηση πως  στο πίσω μέρος του κτιρίου υπάρχει μια αυλή. Εκεί αναζητήσαμε τις 11 γάτες, αλλά δεν ήταν καμία τους εκεί…

               Έξω από το ΚΕΘΕΑ μας περίμενε ο κύριος Μιχάλης, ο εικαστικός του σχολείου μας με χρώματα. Φτιάξαμε μαζί του 11 στένσιλ από πολύχρωμες γάτες.  Ένας παρατηρητικός περαστικός θα τις δει σχηματισμένες στο πεζοδρόμιο της οδού Τσαμαδού. Οι γάτες σχηματίζουν έναν κύκλο γιατί μάλλον συζητούν για όσα τις απασχολούν, συμφωνούν και διαφωνούν όπως κι εμείς.

Ενώ ζωγραφίζαμε τις γάτες μια ευχάριστη έκπληξη μας περίμενε! Το κλειστό παράθυρο μιας κοντινής μονοκατοικίας άνοιξε και εμφανίστηκε το θεόρατο κεφάλι μιας κόκκινης γάτας! Σε λίγο η γάτα αυτή εξαφανίστηκε και εμφανίστηκε μια μικρή κόκκινη γατούλα, μάλλον φτιαγμένη από χαρτί. Αυτό το παράθυρο έγινε για λίγο σκηνή κουκλοθεάτρου και έπειτα έκλεισε πάλι.

               Στη συνέχεια ακολουθήσαμε τον κύριο Μπάμπη. Μας  πήγε σε ένα παλιό και εγκαταλειμμένο σπίτι κοντά στο λόφο του Στρέφη, στη συμβολή των οδών Κουντουριώτου και Οικονόμου.  Εκεί μας περίμενε ο κύριος Γιάννης για να μας ξεναγήσει. Μας είπε πως αυτό ήταν το σπίτι του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, του μεσοπολεμικού ποιητή που αγαπούσε πολύ τα ζώα. Ειδικά για της γάτες έτρεφε μεγάλη αγάπη. Ο κύριος Γιάννης μας διάβασε ένα απόσπασμα από την αυτοβιογραφία του. Σε αυτό ο ποιητής περιέγραφε τον πόνο που ένιωσε όταν αντίκρισε το αγαπημένο του γατάκι νεκρό.  Στη συνέχεια διαβάσαμε ποιήματα του Λαπαθιώτη όλοι μαζί και φύγαμε τραγουδώντας.

               Λίγο παραδίπλα ο κύριος Γιάννης μας έδειξε το σπίτι της Αρλέτας που είχε γράψει κι αυτή ένα τραγούδι για γάτες. Προσπαθήσαμε να το μάθουμε και το τραγουδήσαμε κάτω από το μπαλκόνι της.

               Στην οδό Καλλιδρομίου βρήκαμε τις εκδόσεις Τόπος. Μέσα στο κτίριο αφισοκολλήσαμε τα εξώφυλλα του γάτου «Κλόουν Μαλόουν» που φτιάξαμε στην τάξη. Οι εκδόσεις μας έκαναν δώρο το βιβλίο «Το μικρό εγώ είμαι εγώ» της Μίρα Λόμπε και το βάλαμε στο καρότσι μας. Άλλο ένα βιβλίο που θα διαβάσουμε όλοι μαζί στην τάξη.

               Στη συνέχεια κατηφορίσαμε προς ο σπίτι της κυρίας Παυλίνας Παμπούδη. Τα παιδιά «πλημμύρισαν» το σαλόνι του σπιτιού που ήταν γεμάτο με έργα της. Της τραγουδήσαμε μαζί με τη βοήθεια της μουσικού του σχολείου μας, της κυρίας Μίνας, «τον Μπελά και τον Ρουμποτύρη» και της αφηγηθήκαμε την περιήγησή μας. Ζητήσαμε από  την κυρία Παμπούδη να της στείλουμε ηλεκτρονικά τις ερωτήσεις που θέλαμε να της κάνουμε και την αποχαιρετήσαμε. Υποσχέθηκε να μας απαντήσει και να φτιάξει μια ιστορία με τα ονόματα των παιδιών. Πήραμε το δρόμο της επιστροφής.

               Έξω από το σχολείο μας περίμενε όμως ακόμα μια έκπληξη. Το καραβάνι της αλληλεγγύης από τη Γαλλία μοίρασε σε όλα τα παιδιά του σχολείου παιχνίδια.

Μία ακόμα γατοδιαδρομή έλαβε τέλος. Με οδηγό μας πάντα τα βιβλία, είχαμε όλοι την ευκαιρία να γνωρίσουμε λίγο καλύτερα τα Εξάρχεια συναντώντας τους ανθρώπους που ζουν στη γειτονιά μας. Τώρα σχεδιάζουμε την καινούρια μας περιήγηση στις 14 Μαρτίου!

Η Σοφία Λιούλια είναι δασκάλα τάξης υποδοχής στο 35ο Δημοτικό Σχολείο Εξαρχείων και μέλος του «Σκασιαρχείου»

4ο ΠΕ.Κ.Ε.Σ. Αττικής – επιμορφωτικό σεμινάριο στην παιδαγωγική Φρενέ

Το 4ο ΠΕ.Κ.Ε.Σ. Αττικής σε συνεργασία με «ΤΟ ΣΚΑΣΙΑΡΧΕΙΟ – Παιδαγωγική ομάδα για την προώθηση της Παιδαγωγικής Φρενέ στην Ελλάδα» οργάνωσε επιμορφωτικό σεμινάριο 12 ωρών στην παιδαγωγική Φρενέ και τη θεσμική παιδαγωγική.

Στην πρόσκληση ανταποκρίθηκε μεγάλος αριθμός εκπαιδευτικών, από τους οποίους επιλέχθηκαν 60 με σειρά χρονικής προτεραιότητας. Η επιμόρφωση απευθύνθηκε σε  εκπαιδευτικούς Νηπιαγωγείων, Δημοτικών και Γυμνασίων της Δ΄ Αθήνας, προκειμένου να εφαρμόσουν στην τάξη τους τη συνεργατική μάθηση με βάση τις αρχές της παιδαγωγικής Φρενέ.

Το πρόγραμμα εκτυλίχθηκε σε τέσσερις τρίωρες απογευματινές συναντήσεις με βιωματικό χαρακτήρα και φιλοξενήθηκε στο 11ο Δημοτικό Σχολείο Αγίου Δημητρίου (από 22/1  – 12/2).

Στην πρώτη εισαγωγική συνάντηση τέθηκε το πλαίσιο και οι αρχές της παιδαγωγικής Φρενέ, στις δύο επόμενες παρουσιάστηκαν βιωματικά οι τεχνικές «Τι νέα;», «Συμβούλιο τάξης», «Ελεύθερα κείμενα – δημιουργία σχολικής εφημερίδας – αλληλογραφία – μικρά βιβλία», ενώ η τελευταία αφορούσε το άνοιγμα του σχολείου στη ζωή και την κοινωνία: «Τάξη – αυλή – κοινότητα».

Η επιμόρφωση προσφέρθηκε από εκπαιδευτικούς, μέλη της παιδαγωγικής ομάδας  «Το Σκασιαρχείο», που χρησιμοποιούν στην τάξη τους εργαλεία της παιδαγωγικής Φρενέ, και είχε μεγάλη αποδοχή από τους εκπαιδευτικούς.

Υπήρξε ενθουσιασμός και διάθεση για εφαρμογή, καθώς και η ελπίδα ότι τόσο το πνεύμα όσο και οι τεχνικές Φρενέ θα φέρουν στο σχολείο έναν φρέσκο και ανανεωτικό άνεμο συνεργασίας, δημοκρατικότητας, δημιουργικότητας.

Πόλη, Λογοτεχνία και Ζώα

Κάνοντας διαδρομές με τα παιδιά στην κοινότητα

Γράφει ο Χαράλαμπος Μπαλτάς

Ο παλιός χρόνος που μας πέρασε στα Εξάρχεια τραγουδήθηκε από τα παιδιά της β’ τάξης του 35ου Δημοτικού Σχολείου πηγαίνοντας στο Γαλλικό Ινστιτούτο για τα μικρά φιλμάκια που παραδοσιακά προβάλλει τις μικρές μέρες του χρόνου. «Πάει ο παλιός ο χρόνος», το τραγούδι μας! Με το καρότσι της υπαίθριας διδασκαλίας που έχει τα βιβλία μας και με το τραγούδι στα χείλη ανηφορίσαμε τη Βαλτετσίου μπαίνοντας σε χώρους πολιτισμού, φύλου και κινηματογράφου. Οι εκδοτικοί οίκοι, το Κέντρο για Θέματα Ισότητας (ΚΕΘΙ), η Ένωση Τεχνικών Κινηματογράφου (ΕΤΕΚΤ) και το (πρώην) 5ο Λύκειο, η σημερινή κατάληψη των προσφύγων, ήταν στο διάβα μας. Οι μικρές ταινίες ήταν μια αποκάλυψη! Όλο ζώα! Και η διαδρομή στην επιστροφή έγινε ένα μαθηματικό πρόβλημα με τις χρονολογίες των κτιρίων! Και μπαίνοντας μέσα τους βλέπαμε πόσο οικεία γίνεται η πόλη!!!

Οι συνελεύσεις που ακολούθησαν έφεραν ένα μικρό παρατηρητήριο των δικαιωμάτων των ζώων  στην τάξη! Η ζωή των γατών είναι μικρή και δύσκολη. Και οι γάτες, αληθινές και λογοτεχνικές, έγιναν η νέα μας εμμονή! Επίσης η καθημερινότητα έχει δημιουργήσει πια ένα πλαίσιο να αντιλαμβανόμαστε αυτά που κάνουμε ως ρουτίνα. Πρωινές μικρές συνελεύσεις στην αυλή, διάλογο για το πρόγραμμα της ημέρας, συμμετοχική παρατήρηση (της πόρτας που θα γίνει βιβλιοθήκη, των πουλιών, των φωνών τους, ρεπορτάζ που θα γίνει γραπτό κείμενο), επίσκεψη στον ταλαιπωρημένο από το χειμώνα μας κήπο (μέσα κι έξω από το σχολείο), μαθηματικά (με συλλογή αποδείξεων και φυλλάδια σούπερ μάρκετ), συνεταιρισμός (με τον κουμπαρά μας που ο πρώτος κλάπηκε), Καραγκιόζη (με τον μπερντέ να μας περιμένει), με τις αλλαγές στην αρχιτεκτονική της τάξης, τη βιβλιοθήκη (με τον δανεισμό να προχωρά), τον κύκλο (συμβούλιο τάξης, συνελεύσεις ζώων και παιδιών, δικαιώματα), τους χάρτες (με γάτες, φακούς για φακό – ιστορίες, ποσταρίσματα) σ’ ότι αναζητούμε γεωγραφικά (σύνορα, προσφυγιά, τουρισμός, ταξίδια, δελτίο καιρού, πόλεις), μουσική (από τη Συντεχνία του Γέλιου και τον Φοίβο), το ραδιόφωνο (κάνοντας σχέδια να στήσουμε έναν πομπό ή να πάμε σ’ ένα στούντιο), τις χειροποίητες εφημερίδες (16/σέλιδο), το τυπογραφείο (καρμπόν, εικονο – ιστορίες, σφραγίδες, γραφομηχανή, πληκτρολόγηση κειμένων) και τις μεγάλες τραπεζαρίες να δουλεύουμε! Μαζί και η συμπερίληψη και η τάξη υποδοχής με την δασκάλα τους Σοφία Λιούλια! Τι άλλο, τις γάτες και την πόλη! Η παιδαγωγική Freinet σ’ όλο της το μεγαλείο: αφή, κίνηση, ζωή, κοινότητα.

Οι παρουσιάσεις στο «Τι νέα;» αφορούν φωτογραφίες με γάτες που τραβούν τα παιδιά και τις φέρνουν στο σχολείο. Τα συναισθήματα έχουνε το πρώτο λόγο. Ζώα και φυτά είναι συναισθηματικός κόσμος των παιδιών, το ασυνείδητο τους! Και συγχρόνως έχουμε καμιά εικοσαριά λογοτεχνικούς γάτους και πολλές πόλεις. Όλες τις πόλεις: την Χωχαρούπα, τη  Λιλιπούπολη, την Ντενεκεδούπολη, την πόλη που άρχιζε από π ή την Κανονικούπολη, την Διαφορετικούπολη, την Γατούπολη και την πόλη που έδιωξε τον πόλεμο!!!!! Και η Ειρήνη η αρχιτεκτόνισσα που έκανε μαζί τους μακέτες είναι αυτή που τα παιδιά αφηγήθηκαν την πόλη τους. Σ’ αυτή την πόλη δεν θέλουν τις βεβηλώσεις των μεγάλων (φωτιές, μολότοφ, καταστροφές), αλλά παιχνίδια, πάρκα, ποδήλατα, φυτά και ζώα! Ζωγραφίζουμε λογοτεχνικές γάτες κι ετοιμαζόμαστε για την πόλη, τα βιβλιοπωλεία για να εκθέσουμε εικαστικές γάτες και το παζάρι βιβλίου για να αγοράσουμε βιβλία για τη βιβλιοθήκη μας!!! Κι επειδή θα βγαίναμε με τις αλκυονίδες μέρες – που ήρθαν τελικά δυο μέρες μετά – μιλήσαμε για την αλκυόνα και κάναμε κάθε μέρα από τότε που γυρίσαμε από τις διακοπές των Χριστουγέννων το δελτίο καιρού, περιμένοντας τις καλές μέρες!!!!!! Κι όλα τα δελτία τα βιντεοσκοπήσαμε να τα προβάλουμε στην τηλεόραση της τάξης μας! Και κάναμε τον πολλαπλασιασμό στα μαθηματικά (και το ένστικτο της ζωής στον μπερντέ) για να αυξηθούν  οι γάτες!!! Και κομπόστ στην υπαίθρια τάξη μας βλέποντας το σιτάρι να μεγαλώνει. Τάξη, αυλή, κοινότητα λοιπόν! Η λογοτεχνία του Χρήστου Μπουλώτη (οι ‘παραμυθένιες ιστορίες’ του, όπως τις αποκαλεί), της Φράνσης Σταθάτου, της Λότης Πέτροβιτς – Ανδρουτσόπουλου, της Άλκης Ζέη, του ΚΕΘΕΑ (Ο Κήπος με τις 11 Γάτες), του Λουίς Σεπουλβέδα, του Θανάση Σκρουμπέλου, του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, του Περικλή Κοροβέση, του Ευγένιου Τριβιζά και των Ρόμπερτ Φίσερ και της Μπεθ Κέλι γίνονται εικαστικοί γάτοι και οι βιτρίνες των βιβλιοπωλείων γκαλερί, για να φιλοξενήσουν τις παιδικές ζωγραφιές και τις επιτελέσεις των κειμένων. Μαζί για ανάγνωση το διήγημα «Το Γατί» (1893) του Μιχαήλ Μητσάκη, το πρώτο κείμενο που μοιράστηκε σε τρεις χιλιάδες μαθητές προκειμένου να τους ευαισθητοποιήσει στο να μην κακομεταχειρίζονται τις γάτες. Ο τόπος του, η Νεάπολη των Εξαρχείων. Μια καινούρια διαδρομή χαράζει την αυγή της καινούριας μέρας. Οι γραμμές, όπως μας λέει κι ο Freinet, μετακινούνται πάλι. Οι δρόμοι είναι έτοιμοι, νέοι ανοίγουν, αλλά μας περιμένουν να τους καταλάβουμε.

   Η μέρα ήρθε. Το ημερολόγιο δείχνει 31 Ιανουαρίου 2019. (Στις 29 μιλήσαμε για τη γιορτή της ρητορικής και κανμε προβες στο συμβούλιο για τον καλό ρήτορα). Πρώτα – πρώτα φάγαμε την βασιλόπιτά μας με το φλουρί να το κερδίζει ο Αντνάν. Η μέρα της εξόδου μας βρήκε «έτοιμους από καιρό»: ομπρέλες, βροχές και κύκλος του νερού που κάναμε στην τάξη βγήκαν στο δρόμο! Όπως τα ουσιαστικά του Κένεθ Κωχ στο ποίημά του που τόσο δουλεύουμε μ’ αυτό στο σχολείο! Η φύση, ένα φτωχό απομεινάρι του πολιτισμού. Μαζί μας η Μαρλέν από τους γονείς και η Σοφία. Η πρώτη δράση ήταν στην οδό Κωλέττη με τους λογοτεχνικούς γάτους: τον Μαρμελάδα και τον Μιξ στις εκδόσεις «Όπερα», την τελευταία μαύρη γάτα του Τριβιζά στον «Μαύρο Γάτο» και τους λογοτεχνικούς γάτους που φιλοξένησαν στην βιτρίνα τους οι εκδόσεις «Αλεξάνδρεια». Το τραγούδι μας; Ο Μπελάς κι ο Ρουμποτύρης, οι γάτοι του Τ.Σ. Έλιοτ (σε μετάφραση της Παυλίνας Παμπούδη), σε μουσική της δασκάλας του σχολείου, της κύριας Μίνας. Και μετά στην Εμμανουήλ Μπενάκη, η Σύλβα μας περίμενε στις εκδόσεις «Ψυχογιός». Πολύ πρόθυμα το βιβλιοπωλείο μας άφησε να ψάξουμε να την βρούμε και να διαβάσουμε αποσπάσματα από το βιβλίο, με τη Σύλβα και την Φραγκίσκη, της Φράνσης Σταθάτου «Μυστήρια, μαγικά και μάγια στη μεγάλη πόλη» (2013) – μαθήτριας του σχολείου μας το 1945. Η Βαρβάρα, η υπάλληλος του βιβλιοπωλείου, μας είπε να ξανάπαμε. Πολύ καλή ιδέα! Ο Νίκος Πιλάβιος, ο «παραμυθάς», ήταν μαθητής του σχολείου μας κι είναι μια καλή ευκαιρία να τον συναντήσουμε σ’ αυτό τον χώρο που εκδίδονται τα βιβλία του. Κι από εκεί στο ταχυδρομείο! Εκεί κάναμε μάθημα την ιστορία του ταχυδρομείου και ρίξαμε το γράμμα μας για να συμμετέχουμε σ’ ένα διαγωνισμό της παιδικής εφημερίδας από τις εκδόσεις «Μεταίχμιο» που διοργανώνεται από το «Δίκτυο για τα δικαιώματα του παιδιού». Ταχυδρομούμε γράμματα κάθε τόσο (κι έχουμε και ταχυδρόμους στην τάξη). Κάναμε μαθηματικά με νοερούς υπολογισμούς, μας κέρασαν γραμματόσημα και πορτοκαλάδες κι αγαπηθήκαμε από τους μεγάλους. Πόσο αγαπά η κοινωνία τα παιδιά! Πόσο χαίρετε να τα βλέπει στο δρόμο! Όχι όπως παλιά που τα έβλεπε στο δρόμο και αισθανόταν ότι έχουν πάρει «λάθος δρόμο»! Πώς αλλάζουν οι καιροί!!

Κι από εκεί στην Πλατεία Αντίστασης (Κοτζιά) για το παζάρι του βιβλίου. Στο δρόμο βρήκαμε δυο αληθινούς γάτους να είναι στην αρχή της Αιόλου και τους φωτογραφίσαμε. Βιβλία παντού! Τα παιδιά διάλεξαν τα βιβλία για τη βιβλιοθήκη της τάξης (το σχολείο έχει, αλλά δεν την χρησιμοποιεί, ούτε μπήκε στο δίκτυο βιβλιοθηκών των σχολείων δημοτικής εκπαίδευσης) και πήραν και βιβλία για τα ίδια. «Διαβάσαμε» τίτλους, περιλήψεις, «αυτιά», ράχες, εκδόσεις, περιεχόμενα, αισθητική, σχήματα, χρώματα, εικόνες, θέματα. Και βρήκαμε κι άλλες γάτες! Και γυρίσαμε στο σχολείο. Το καρότσι μας γέμισε βιβλία. Στο δρόμο οι άνθρωποι μας μιλούσαν με αγάπη. Είδαμε την Μαρία, τον Αβραάμ και τον Τρύφωνα. Κι είπαμε να περιμένουμε στην τάξη τον συγγραφέα Θανάση Σκρουμπέλο με τον γάτο του, τον «Κλόουν – Μαλόουν» – παιδικό του βιβλίο από τις εκδόσεις «Τόπος» που έχουμε στη γειτονιά μας. Και να ζωγραφίζουμε γάτες λογοτεχνικές σ’ ένα κόσμο που λιγοστεύουν, υποφέρουν και τα βγάζουν δύσκολα.

Και να ξαναβγούμε στην κοινότητα να τις βρούμε πάλι, αυτές κι άλλες, όπως του Χρήστου Μπουλώτη και του ΚΕΘΕΑ που δεν είναι λίγες! Θα έχουν πολλαπλασιαστεί κι εμείς θα ξέρουμε και προπαίδεια! Και μερικές στο σπίτι του Λαπαθιώτη θα τις ταΐσουμε κι όλας!

Ο Χαράλαμπος Μπαλτάς είναι δάσκαλος του 35ο Δημοτικού Σχολείου Αθηνών και μέλος της Παιδαγωγικής Ομάδας «Το Σκασιαρχείο». babisbaltas1@gmail.com     

Εμπειρίες από την παιδαγωγική Φρενέ σε Ελλάδα και Γαλλία

Το Σαββατοκύριακο 26-27 Ιανουαρίου 2019 το «Σκασιαρχείο» συμμετείχε στη Διημερίδα για τις εναλλακτικές παιδαγωγικές προσεγγίσεις που διοργάνωσε το Σπορείο (ΚοινΣεπ για την οικογένεια, το παιδί και τη γονεϊκότητα) μαζί με το Μικρό Δέντρο από τη Θεσσαλονίκη και τον Μικρό Ντουνιά από τη Λέσβο.

Κατά τη διάρκεια της πρώτης μέρας οι εκπαιδευτικοί και μέλη του Σκασιαρχείου Αμάντα Νικολακοπούλου και Νάγια Κοκμοτού παρουσίασαν εμπειρίες από την εφαρμογή της Παιδαγωγικής Freinet και της Θεσμικής Παιδαγωγικής τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Γαλλία.

 Πιο συγκεκριμένα, παρουσιάστηκε το έργο της Παιδαγωγικής ομάδας του Σκασιαρχείου σχετικά με την προώθηση της παιδαγωγικής Freinet στην Ελλάδα, καθώς και η δομή του Πιλοτικού προγράμματος επιμόρφωσης και εφαρμογής της στα δημόσια σχολεία από το 2016 μέχρι και σήμερα. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στην παράλληλη λειτουργία του Δικτύου των Συνεργατικών Σχολείων και στις μηνιαίες συναντήσεις των μελών του στο Μαράσλειο.

 Οι εμπειρίες των εκπαιδευτικών που ολοκλήρωσαν την 1η φάση επιμόρφωσης και συνεχίζουν να εμβαθύνουν συστηματικά στις εφαρμογές της Παιδαγωγικής Freinet  επικεντρώθηκαν στο παράδειγμα του 132 Δ.Σ. Αθηνών όπου οι περισσότερες τάξεις του σχολείου έχουν ενσωματώσει και προσαρμόσει τις τεχνικές και τα εργαλεία Freinet σε ένα αισθητά πολυπολιτισμικό σχολικό περιβάλλον, όπου πάνω από το 80% των μαθητών/ριών είναι αλλοδαπής καταγωγής και μιλούν 23 διαφορετικές γλώσσες. Οι εκπαιδευτικοί που ήταν παρόντες στη συζήτηση τόνισαν ότι η αποτίμηση της εφαρμογής της παιδαγωγικής Freinet στις τάξεις τους είχε μόνο θετικά αποτελέσματα τόσο σε μαθησιακό, όσο και σε κοινωνικοσυναισθηματικό επίπεδο.

Στη συνέχεια, παρουσιάστηκε η εμπειρία της Νάγια Κοκμοτού από την 5μηνη παραμονή και πρακτική της σε σχολεία Calandreta της νότιας Γαλλίας τα οποία συνδυάζουν τεχνικές Freinet και αρχές Θεσμικής Παιδαγωγικής αλλά και για την επίσκεψή της σε δημόσιο σχολείο Freinet στη βόρεια Γαλλία. Ο άξονας της συζήτησης κινήθηκε τόσο γύρω από πρακτικά ζητήματα της σχολικής καθημερινής ζωής και οργάνωσης στα σχολεία αυτά, αλλά και γύρω από τις έννοιες του Νόμου στη σχολική τάξη, την αυτονομία και αυτοδιαχείριση, τον κοινωνικό έλεγχο, τη διαμόρφωση διαπροσωπικών σχέσεων κ.ά.

 Σε μία κατάμεστη αίθουσα το ενδιαφέρον των παρευρισκόμενων για τα παραδείγματα εφαρμογής μιας εναλλακτικής εκπαίδευσης στα ελληνικά δημόσια σχολεία ήταν μεγάλο κι έλαβε χώρα μια πολύ ζωντανή κουβέντα με την ολοκλήρωση των παρουσιάσεων. Εκπαιδευτικοί διαφορετικών βαθμίδων, αλλά και γονείς ρωτούσαν για τις συναντήσεις του Δικτύου Συνεργατικών Σχολείων εκφράζοντας την επιθυμία τους να τις παρακολουθήσουν.

Εμείς από την πλευρά μας νιώσαμε πολύ μεγάλη ικανοποίηση που το κίνημα για ένα διαφορετικό σχολείο μεγαλώνει!! Το έργο που υλοποιούν οι συλλογικότητες Μικρό Δέντρο και Μικρός Ντουνιάς στην προσχολική ηλικία είναι ιδιαίτερα ριζοσπαστικό και εμπνευστικό και συνειδητοποιήσαμε για άλλη μια φορά πόσο σημαντική είναι η δικτύωση μεταξύ όλων των εγχειρημάτων.

Ευχαριστούμε θερμά το Σπορείο για την πρόσκληση κι ελπίζουμε να ξανασυναντηθούμε για να ανταλλάξουμε περισσότερες εμπειρίες!!

Επιμόρφωση «Φρενἐ» στο 4ο ΠΕ.Κ.Ε.Σ. Αττικής

Το 4ο Περιφερειακό Κέντρο Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού (ΠΕ.Κ.Ε.Σ.) της Αττικής σε συνεργασία με την παιδαγωγική ομάδα «Το Σκασιαρχείο» έχει οργανώσει ένα επιμορφωτικό σεμινάριο 12 ωρών (τέσσερις τρίωρες εβδομαδιαίες συναντήσεις) στην παιδαγωγική Φρενέ που απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων που υπηρετούν σε (ιδιωτικά και δημόσια) σχολεία της Δ΄ Διεύθυνσης Αθήνας.

Το σεμινάριο λαμβάνει χώρα στο 11 δημοτικό σχολείο Αγίου Δημητρίου και ξεκίνησε με μεγάλη επιτυχία την περασμένη Τρίτη 22 Ιανουαρίου. Απευθύνεται σε 60 εκπαιδευτικούς που συγκροτούν δύο μικτά τμήματα (νηπιαγωγείο-δημοτικό-γυμνάσιο), ενώ οι αιτήσεις ήταν πάνω από 200.

Η επιμορφωτική ομάδα αποτελείται από μάχιμους εκπαιδευτικούς της παιδαγωγικής ομάδας «το Σκασιαρχείο» που μεταφέρουν στις συναδέλφισσες/συναδέλφους τους που επιμορφώνονται τις γνώσεις και την εμπειρία τους.  

Κατά την εναρκτήρια συνάντηση προβλήθηκαν δύο μικρού μήκους ταινίες του γνωστού γάλλου παιδαγωγού Philippe Meirieu για το έργο και την προσφορά του Σελεστέν Φρενέ και του Φερνάν Ουρί, που έδωσαν αφορμή για μια παρουσίαση του πνεύματος και της φιλοσοφίας της παιδαγωγικής Φρενέ/θεσμικής παιδαγωγικής. Τα μέλη της επιμορφωτικής ομάδας αναφέρθηκαν στην προσωπική τους διαδρομή και στην πραγματικότητα των τάξεων τους και των σχολείων τους, ενώ το ενδιαφέρον των επιμορφούμενων υπήρξε πολύ μεγάλο. Ακολούθησε η γνωριμία των μελών των ομάδων μεταξύ τους.

Το σεμινάριο συνεχίζεται για τρεις ακόμη Τρίτες, ενώ εξετάζεται το ενδεχόμενο να υπάρξει και ένας δεύτερος κύκλος για όσες/όσους δεν κατέστη δυνατόν να συμμετάσχουν.