Κείμενα

Σχολική Αποτυχία και Παιδαγωγική Freinet

Ένα από τα θέματα που πάντα απασχολούσαν την εργατική τάξη είναι αυτό της σχολικής αποτυχίας/ επιτυχίας. Κι αυτό το μεταβίβαζε στο σχολείο ως αίτημα για το παιδί, σχολείο που άλλες φορές ήταν ευαίσθητο και άλλες όχι. Ο/η εκπαιδευτικός που αναμετριόταν με την διοίκηση, συμμετείχε στην πάλη των τάξεων και κινούνταν μεταξύ κριτικής και θεσμικής παιδαγωγικής πάντα ομολογούσε μια ιδιαίτερη ευαισθησία γι’ αυτό το θέμα. Η σχολική αποτυχία μπορούμε να πούμε ότι τον/ την απασχολούσε. Και γινόταν ερευνητική υπόθεση για τα πανεπιστήμια και τους διανοούμενους με διάφορα ευρήματα.

Οι έρευνες στην ελληνική μεταπολίτευση γι’ αυτό το θέμα είναι αυτές του Θεοφράστου Γέρου, της Λίλιαν Λυρσά, της Άννας Φραγκουδάκη, της Μαρίας Τζάνη, της Θεοπούλας Ανθογαλίδου, της Βίβιαν – Ιζαμπέλ Ζαματί, του Philippe Perremound (σε μετάφραση του μέλους μας  Χάρη Παπαδόπουλου), του Μπαζίλ Μπερνστάιν, της Σοφίας Καλογρίδη (πάλι μέλους μας), του Ιωάννη Πυργιωτάκη και της Μαρίας Ηλιού. Η ελληνική κοινωνία γνώρισε μεγάλους αποκλεισμούς από το τέλος της παιδικής εργασίας (1919), διακρίσεις ως προ το φύλο, την τάξη, το έθνος και την φυλή, διακρίσεις ως προς τα πολιτικά φρονήματα μετά τον εμφύλιο πόλεμο (1949 – 1974), αλφαβητισμό σε τόπους εξορίας, αναλφαβητισμό, σωματική τιμωρία, αποβολές από το σχολείο, στασιμότητα και σχολική διαρροή. Το γλωσσικό ζήτημα στη λογοτεχνία και την εκπαίδευση διαίρεσε την κοινωνία και η καθαρεύουσα λειτούργησε ως ταξικός φραγμός. Ακόμη και με την δημοτική γλώσσα ο αλφαβητισμός της ελληνικής κοινωνίας θωρείται οργανικός κι όχι λειτουργικός. Η μεταπολίτευση σηματοδότησε μέσα από το Πολυτεχνείο το συλλογικό υποκείμενο της νεολαίας, την παιδοκεντρικότητα και την αντιαυταρχικότητα και τα δικαιώματα του παιδιού συνέβαλλαν περαιτέρω στην εδραίωση της γνώμης του (άρθρο 12). Η λαϊκή επιμόρφωση με την Κριτική Παιδαγωγική ήταν ένας μεγάλος σταθμός για τον αλφαβητισμό των ενηλίκων μέσα κι έξω από το σχολείο. Τα μαθήματα ελληνικής γλώσσας σε  πρόσφυγες και μετανάστες παραμένουν σ’ ένα πνεύμα γενικότερο λειτουργικού αλφαβητισμού. Το σχολείο αποκτά αξία και για την εγγραφή όλων των παιδιών που κατοικούν στη χώρα μας. Η εννιάχρονη εκπαίδευση αρχικά, η κατάργηση των εξετάσεων από το δημοτικό στο γυμνάσιο, το μεγάλο δημοτικό των 6 τάξεων, η αυτόματη προαγωγή στο δημοτικό, το ολοήμερο σχολείο (1997), η έμφαση στην προσχολική εκπαίδευση και στη διαφοροποιημένη διδασκαλία, καθώς και η αλλαγή φιλοσοφίας (δεν αντιμετωπίζω ίσα άνισα παιδιά), έχουν μειώσει πια σήμερα τη διαρροή από ποσοστά 20% περίπου σε ποσοστά κάτω του 5%. Από τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης με έμφαση στον αλφαβητισμό των ενηλίκων με την Κριτική Παιδαγωγική, μέχρι σήμερα με το σύνθημα «Σχολεία παντού» (φυλακές, στρατόπεδα προσφύγων, δεύτερης ευκαιρίας, εξ αποστάσεως εκπαίδευση, τριτοβάθμια για όλα τα παιδιά, σχολεία μεταναστών, μητρικής γλώσσας, αυτό – οργανωμένων δομών, ανοιχτό σχολεία, ελληνικής ως ξένης γλώσσας, εργαστήρια δημιουργικής γραφής, υπαίθρια σχολεία, κινητά σχολεία σε ευάλωτους πληθυσμούς, κατ’ οίκον διδασκαλία, αλληλέγγυα σχολεία), έχει διανυθεί μια απόσταση μεγάλη με θετικά αποτελέσματα.

Η εργασία του Στάθη Μαυρογιάννη για την σχολική αποτυχία και την παιδαγωγική Freinet έρχεται να προστεθεί στο μακρύ κατάλογο των πανεπιστημιακών εργασιών που αφορούν το Σχολείο της Κοινότητας τα τελευταία δέκα χρόνια στη χώρα μας. Οι εργασίες του Γιάννη Φωτεινού, της Παρασκευής Αλεξάνδρου, της Νάγιας Κομκοτού και της Βίκυς Αποστολοπούλου, όπως βέβαια και του Στάθη Μαυρογιάννη, εμπνέονται από την Παιδαγωγική Ομάδα «Το Σκασιαρχείο» κι αναζητούν να απαντήσουν σε ερωτήματα που τίθενται διαρκώς στην ομάδα μας από γονείς και εκπαιδευτικούς. Ερωτήματα όπως, ποια είναι τα αποτελέσματα της παιδαγωγικής μας, τι γίνονται τα παιδιά μετά από μια τέτοια παιδαγωγική, βοηθά τα αδύναμα παιδιά, πόσο εύκολα μπορούν να προσαρμοστούν στην παραδοσιακή διδασκαλία μετά, πόσο τελικά μαθαίνουν ή τι νόημα έχει να δοκιμάσουν και μετά να συνεχίσουν με το παραδοσιακό εκπαιδευτικό σύστημα.  

Σήμερα η στροφή στο λειτουργικό αλφαβητισμό (εφημερίδες, φιλμ, βιβλιοθήκη, πρόληψη, αλληλογραφία, πολυγλωσσία, μετάφραση, διερμηνεία, ψηφιακά περιβάλλοντα, άμεση δημοκρατία, κριτική που στρέφεται στην πράξη ως διόρθωση του κόσμου, λέσχες ανάγνωσης, τέχνη, πολιτική δράση, εκπομπές ραδιοφώνου) αφορά τη Θεσμική Παιδαγωγική (ομάδες, συνεργασία, μη – κατευθυντικότητα, συνεταιρισμός, κοινότητα, τοπικότητα, κριτική στην επιστήμη, άμεση δημοκρατία, παιδικό δικαστήριο, αποσχολειοποίηση) και τις τεχνικές Freinet. Και επείγει αυτή η στροφή. Ο κίνδυνος έρχεται από την δυσφορία της συνύπαρξης, τα γκέτο στους δημόσιους χώρους, τις πλατείες, τις παιδικές χαρές και τα σχολεία, την μελλοντική κατηγοριοποίηση των σχολείων μέσα από την αξιολόγηση (στην αρχή διαλέγει ο γονιός το σχολείο και μετά το σχολείο διαλέγει τον γονιό) και την νέα παιδική εργασία από το 14ο  έτος που συνδυάζεται με την κυρίαρχη οικονομία (τουρισμός, μετανάστευση, παγκοσμιοποίηση). Επίσης από την ασυνέχεια δημοτικού/ γυμνασίου έχουμε ένα τοπίο μετάβασης από τη δημιουργικότητα στον στρατωνισμό, την ιδρυματοποίηση και την κατευθυντική παιδαγωγική (εντολή/ υπακοή/κυρώσεις). Η εννιάχρονη εκπαίδευση καλείται αυτή τη φορά να αλλάξει το γυμνάσιο για να ενώσει αυτές τις βαθμίδες περισσότερο. Σ’ αυτό το πλαίσιο η σύγκρουση αναλυτικών προγραμμάτων και διαθεματικότητας να αποβεί προς όφελος της διαθεματικότητας. Τα μεταβατικά προγράμματα «Από το δημοτικό στο γυμνάσιο» αυτό το δρόμο δείχνουν. Και η διαρροή εξάλλου είναι εστιασμένη στη β΄ γυμνασίου. Το έργο της Έλλης Αλέξιου «Μια μέρα στο γυμνάσιο» (1972) πάντα θα μας καθοδηγεί και θα μας εμπνέει.

Ο κίνδυνος επίσης του εθνικισμού είναι μεγάλος. Φτάνει ένα έτος όμως στο πανεπιστήμιο για να αποδομηθεί ο εθνικισμός. Η πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση έχει κινηματική λογική και συνδέεται με τους ταξικούς αγώνες που αίρουν τους αποκλεισμούς. Όλα όμως ξεκινούν από την παιδική ηλικία.  Η εργασία του Στάθη Μαυρογιάννη μπορεί να διαβαστεί μέσα από ένα πρίσμα τέτοιων αναζητήσεων που επιβεβαιώνουν το ρόλο του σχολείου και της παιδαγωγικής μας, δημιουργώντας όρους συμπερίληψης και «ζώντας μαζί». Κι αν από την αρχή – a priori όπως λέγαμε παλιότερα –  θεωρήσουμε το σχολείο ως τόπο ισότητας και δημοκρατίας ακόμα καλυτέρα. Όπως θα έλεγε και ο Ranciere, αν μπορούμε να μην σκεφτόμαστε έτσι, σοσιαλδημοκρατικά, μόνο με παρεμβάσεις, τότε καθίσταται όντως ριζοσπαστικό το σχολείο. Όχι ως τόπος ανισότητας που παρεμβαίνουμε αλλά ως τόπος ισότητας που πραγματώνουμε φαινομενολογικά την συλλογική δράση, την συνύπαρξη, την δι – υποκειμενικότητα, το μοίρασμα της εξουσίας, την συγκέντρωση της άμεσης δημοκρατίας σ’ ένα δημόσιο χώρο, το μοίρασμα των αισθήσεων, τον άλλο [other] και τα κοινά. Έτσι ώστε το περιεχόμενο να θραύσει την μορφή και να είναι ανώτερο. Αυτό σημαίνει να μπει η ζωή στο σχολείο και να μην είναι το σχολείο τεχνητό περιβάλλον εξουσιών επί των σωμάτων και μυητική τελετουργία στη συναίνεση. Καλή ανάγνωση!

Χαράλαμπος Μπαλτάς

Advertisements

Η ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΤΟΥ ΦΡΕΝΕ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η παιδαγωγική του Celestin Freinet στην εκπαίδευση στην Ελλάδα  βρίσκεται μεταξύ των ιταλικών, αγγλοσαξονικών, ρώσικων και των γερμανικών επιρροών της Νέας Αγωγής. Η ίδια ως γαλλική επιρροή μειονεκτεί όμως στην ιστορία της εκπαίδευσης. Ο Celestin Freinet είναι το κύριο όνομα της μειοψηφούσας γαλλικής επιρροής και ο κυριότερος εκφραστής αυτής της παιδαγωγικής στην Ελλάδα που αργότερα πήρε το όνομα της Θεσμικής Παιδαγωγικής. Το κείμενο που περιέχεται εδώ στο περιοδικό «Επιστημονικό Βήμα του δασκάλου»  αποβλέπει στην ορατότητα αυτής της παιδαγωγικής και στην αποκατάσταση της αφήγησης για το έργο του στα ελληνικά συμφραζόμενα. Αφορμή για την έρευνα αποτέλεσε η προβολή της ταινίας «Το Σκασιαρχείο» (1949) το 2010 στον κινηματογράφο «Φιλίπ» από το «Νεανικό Πλάνο», όπου με την παρουσία και της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδας δόθηκε από μέρους μου μια υπόσχεση στο κοινό πως θα συμβάλλω να γίνει ένα άρθρο στο περιοδικό της ομοσπονδίας για τον γάλλο παιδαγωγό.

Αυτή την υπόσχεση καλύπτει η δημοσίευση του άρθρου στο περιοδικό «Επιστημονικό Βήμα του δασκάλου» (τχ. 23, 2019) που μόλις κυκλοφόρησε. Η δημιουργία της Παιδαγωγικής Ομάδας «Το Σκασιαρχείο» στα χρόνια που ακολουθούν δίνει στην παιδαγωγική τα χαρακτηριστικά του κινήματος που τέτοια γνώρισε στην Ευρώπη η Ισπανία στο μεσοπόλεμο και η Γαλλία και η Ιταλία στα μεταπολεμικά χρόνια. Πλέον είμαστε ένα πληθυντικό σώμα που μιλάει για το σχολείο της κοινότητας. Το κείμενο αφιερώνεται στο μέλος μας Γιάννη Γιουλούντα για τις πρόσφατες πολιτικές περιπέτειες που είχε. Του ευχόμαστε ταχεία ανάρρωση. Η ταινία του «Αγωνίζομαι άρα υπάρχω» (2015) είναι κι αυτή μια συμβολή στην πρόσληψη του Φρενέ στη χώρα μας που συνδέει την παιδαγωγική με τα άλλα κοινωνικά κινήματα.[Μπ. Μπ.]  

Το «Συνεργατικό Ινστιτούτο Λαϊκού Σχολείου» (MCEP) της Ισπανίας και το κίνημα Freinet

Freinet

Το κείμενο που ακολουθεί είναι ο πρόλογος του Jaume Carbonell Sebarroja για το βιβλίο που εκδόθηκε στην Ισπανία με τίτλο «Χτίζοντας το σχολείο, Οι τεχνικές Freinet πενήντα χρόνια μετά» (2017) [Construyendo escuela, Octaedro, 2017] για τα 50 χρόνια από τον θάνατο του Σελεστέν Φρενέ. (περισσότερα…)

Ο Φιλίπ Μεριέ για τη «Νέα Αγωγή»

Πριν τις διακοπές, λίγες σκέψεις σχετικά με τη «Νέα Αγωγή», η οποία εμφανίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα, δομήθηκε το 1921 στο Συνέδριο του Καλέ και για την οποία γίνεται λόγος ακόμη και σήμερα… από αρκετούς που ελάχιστα την γνωρίζουν από τον Φιλίπ Μεριέ.

Το κείμενο του Φιλίπ Μεριέ με τίτλο «Η Νέα Αγωγή: σταυροδρόμι παρανοήσεων… και χωνευτήρι σύγχρονου παιδαγωγικού προβληματισμού» μεταφράστηκε και μπορείτε να το διαβάσετε κάνοντας κλικ εδώ .

Ο Φιλίπ Μεριέ είναι καθηγητής των Επιστημών Εκπαίδευσης στο πανεπιστήμιο Lumière-Lyon 2 και αυτή τη στιγμή θεωρείται μία από τις σημαντικότερες φωνές της δημόσιας διαβούλευσης για την παιδεία στη Γαλλία. Έχει υπάρξει σύμβουλος παιδαγωγικής σε ένα πειραματικό γυμνάσιο από το 1976 έως το 1986, αρχισυντάκτης του περιοδικού Cahier pédagogiques από το 1980 έως το 1986, επιμορφωτής καθηγητών και διευθυντής στο ινστιτούτο ερευνών των Επιστημών Εκπαίδευσης στο πανεπιστήμιο Lumière-Lyon 2.

Η προσωπική του ιστοσελίδα του Φιλίπ Μεριέ με κείμενα στα γαλλικά  https://www.meirieu.com/

 ΜΙΑ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΟΥ SAINT NAZAIRE

 

Saint Nazaire 1

 ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΡΚΑΝΤΕΣ – ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ-ΡΕΘΥΜΝΟ

Υπάρχει μια τριετής συνεργασία ανάμεσα στο σχολείο μας, το Πειραματικό Γυμνάσιο του Πανεπιστημίου Κρήτης/Ρέθυμνο και το Πειραματικό Λύκειο του Saint Nazaire/Γαλλία, στο πλαίσιο ανταλλαγής ιδεών και διερεύνησης μιας εναλλακτικής παιδαγωγικής φιλοσοφίας. Για την τρέχουσα σχολική χρονιά αποφασίσαμε να κάνουμε ένα κοινό project, σχετικά με τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, με βάση το ομότιτλο βιβλίο του Raoul Vaneigem. Συγκροτήθηκαν εκπαιδευτικές ομάδες σε κάθε σχολείο και δούλεψαν αυτόνομα. Τέλος Μαρτίου 2017 επισκεφτήκαμε το Saint Nazaire για στοχασμό και αλληλεπίδραση. (περισσότερα…)

Mια ρωγμή…

Pilotiko_programma_2 (31)
Ως μια ρωγμή στο παγιωμένο εκπαιδευτικό σύστημα χαρακτηρίζει η εκπαιδευτικός Ειρήνη Κοκκορού την απόφαση του ΙΕΠ και του Υπουργείου Παιδείας την έναρξη πιλοτικού προγράμματος για την εφαρμογή της παιδαγωγικής Φρενέ στη δημόσια εκπαίδευση  αλλά και τη μεγάλη ανταπόκριση των εκπαιδευτικών.

(περισσότερα…)

Η ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ CELESTIN FREINET ΚΑΙ Η ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΑΔΟΣΗΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ecole-freinet-002

Μια ακόμα σημαντική συνεισφορά στο έργο του Celestin Freinet.

H πτυχιακή εργασία της Παρασκευής Αλεξάνδρου στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου  με τίτλο Η ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ CELESTIN FREINET ΚΑΙ Η ΠΟΡΕΙΑ ΔΙΑΔΟΣΗΣ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ είναι τώρα διαθέσιμη για όλους τους φίλους του «Σκασιαρχείου»

Μπορείτε να τη διαβάσετε εδώ

ode=scroll]

Η μάθηση είναι ιερή!: στα πρώτα βήματα μιας τάξης Freinet (2014)

Η μάθηση είναι ιερή!:  στα πρώτα βήματα μιας τάξης Freinet (2014)

στο δημόσιο σχολείο στη Γαλλία και στην Ελλάδα

Χαράλαμπος Μπαλτάς

b114db29781a2808d6b6bb27ef830e11_540x397

Τα ζητήματα που συνδέονται με τους προβληματισμούς για το σημερινό δημόσιο σχολείο αφορούν την αναζήτηση νοήματος στη σχολική ζωή. Το νόημα για την εκπαιδευτική διαδικασία δεν είναι κάτι δεδομένο. Η σχολική αποτυχία οφείλεται εν πολλοίς στην απώλεια νοήματος. Ένα εκπαιδευτικό σύστημα γίνεται αντικείμενο κριτικής όταν απουσιάζει το νόημα. Στην ταινία της Delphine Pinson, Η μάθηση είναι ιερή! Στα πρώτα βήματα μιας τάξης Freinet (2014) η έμφαση είναι στην τάξη, το τόπο της καθημερινής συνάντησης των παιδιών. Η τάξη και το νόημα καλούνται να συμφιλιωθούν. Το φιλμ δεν μοιάζει στην αισθητική του με το Σκασιαρχείου (1949) ούτε με τον Δάσκαλο που άφηνε τα παιδιά να ονειρεύονται (2006). Σ’ αυτά τα φιλμ η αισθητική του τρίπτυχου τάξη – αυλή – κοινότητα είναι πολύ έντονη και ισόρροπα κατανεμημένη. Όμως οι ιδέες είναι κοινές κι αυτό που επεξεργάζεται το φιλμ είναι μια κοντινή ματιά στην καθημερινότητα ενός σχολείου που εργάζεται με τις τεχνικές του Freinet. Κι έχουμε και τα άλλα μέρη της εκπαιδευτικής διαδικασίας, την αυλή, τον σχολικό κήπο και την κοινότητα, όπως και τις εξόδους των παιδιών σε μέρη πιο μακρινά. Και με την αλληλογραφία ως τεχνική του Freinet για ακόμη πιο μακρινά μέρη. Αλλά ας δούμε από κοντά αυτήν την καθημερινότητα.[1] (περισσότερα…)

Η πρόσληψη του Celestin Freinet στην Ελλάδα

image00001

Η πρόσληψη του Celestin Freinet στην Ελλάδα: η παιδαγωγική του από τον μεσοπόλεμο μέχρι την μεταπολίτευση

του Χαράλαμπου Μπαλτά

Η παιδαγωγική του Celestin Freinet στην εκπαίδευση στην Ελλάδα  βρίσκεται μεταξύ των ιταλικών, αγγλοσαξονικών, ρώσικων και των γερμανικών επιρροών της Νέας Αγωγής. Τα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι στην Ελλάδα του μεσοπόλεμου υπερτερούσε η γερμανική επιρροή[1] για τα ζητήματα που άπτονται του Σχολείου Εργασίας, των μαθητικών κοινοτήτων, του σχολικού κήπου και της ψυχολογίας του παιδιού.[2] Το όνομα του δεν είναι στην ελληνική ιστορία της εκπαίδευσης. Ο Celestin Freinet είναι το κύριο όνομα της μειοψηφούσας γαλλικής επιρροής και ο κυριότερος εκφραστής αυτής της παιδαγωγικής στην Ελλάδα που αργότερα πήρε το όνομα της θεσμικής παιδαγωγικής. Το κείμενο εδώ αποβλέπει στην ορατότητα αυτής της παιδαγωγικής και στην αποκατάσταση της αφήγησης για το έργο του στα ελληνικά συμφραζόμενα. (περισσότερα…)