Νέα

Ράδιο Βατόλακκος: Το μαθητικό ραδιόφωνο στο μονοθέσιο σχολείο

Ελένη Ζαχαριάδου, Δημοτικό Σχολείο Βατόλακκου

dimvatolakos.blogspot.com

Το Δημοτικό Σχολείο Βατόλακκου λειτουργεί ως μονοθέσιο στα Χανιά.  Οι μαθητές και μαθήτριές του είναι αρκετά εξοικειωμένοι με διάφορες τεχνικές του Σελεστίν Φρενέ: Τι νέα; Ελεύθερο κείμενο, συνέλευση, κινηματογράφος, εφημερίδα κ.ά.

Το ραδιόφωνο ως εργαλείο συνδυάστηκε από τον Φρενέ με τον κινηματογράφο και το τυπογραφείο. Είναι ένα άνοιγμα προς την κοινότητα, μια ευκαιρία αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον (Μπαλτάς, 2020). Μεγάλο βήμα για την εισαγωγή του ραδιοφώνου στα ελληνικά σχολεία ήταν το Ευρωπαϊκό Μαθητικό Ραδιόφωνο (ESR), που λειτουργεί από το 2010 (ως εξέλιξη μαθητικών ραδιοφώνων του Γυμνασίου Εκάλης και του Λυκείου Καμπάνη Κιλκίς). Σήμερα όλοι οι μαθητές των σχολείων της Ελλάδας και άλλων χωρών μπορούν να εκπέμπουν διαδικτυακά (European School Radio, χ.χ.).

Την άνοιξη του 2020, λόγω πανδημίας, δημιουργήθηκε μεγάλη ανάγκη για επικοινωνία από απόσταση. Οι ραδιοφωνικές εκπομπές αποδείχτηκαν πολύ ενδιαφέρουσες για τα παιδιά σε συναισθηματικό και σε γνωστικό επίπεδο.

Προτάθηκαν στους μαθητές διάφορα θέματα και ενδεικτικές ερωτήσεις, στις οποίες μπορούσαν να παρέμβουν όπως ήθελαν. Τα βασικά δομικά στοιχεία μιας εκπομπής, κοινά για όλα τα θέματα ήταν:

  • καλωσόρισμα
  • εισαγωγή, ανάπτυξη και κλείσιμο του θέματος
  • αποχαιρετισμός
  • μουσική

Η μαθήτρια της Α΄ τάξης, που τόλμησε την πρώτη απόπειρα, σκέφτηκε ένα δικό της θέμα: “Το αγαπημένο μου φαγητό”, μια εκπομπή μαγειρικής. Η προετοιμασία της εκπομπής έγινε στο σπίτι με τη βοήθεια της οικογένειας του παιδιού. Η ηχογράφηση στάλθηκε στο σχολείο και το τελικό έργο δημοσιεύτηκε στο Ευρωπαϊκό Μαθητικό Ραδιόφωνο στη διεύθυνση:

 http://europeanschoolradio.eu/el/archives/production/4173 .

Η δεύτερη εκπομπή της ήταν εμπνευσμένη από την εθελοντική δράση του μη κερδοσκοπικού οργανισμού “Διαβάζω για τους άλλους” και τη δράση του ESR “Χαρίζω τη φωνή μου” για το 7ο Φεστιβάλ Μαθητικού Ραδιοφώνου (η τελευταία ματαιώθηκε λόγω πανδημίας).  Η μαθήτρια παρουσίασε ένα ποίημα και το ηχογράφησε συνδυάζοντάς το με μουσική.

Καθώς η πρόσβαση στην εξ’ αποστάσεως εκπαίδευση δεν ήταν δεδομένη για τα περισσότερα παιδιά, κατά την επιστροφή μας στα θρανία, τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς, όσοι άκουσαν τις εκπομπές για πρώτη φορά ενθουσιάστηκαν. Ακολούθησε η παραγωγή δύο επιπλέον εκπομπών από τη Δ΄ τάξη, για τα αγαπημένα τους παιχνίδια Λέγκο και τη Φρουτοπία του Ευγένιου Τριβιζά.

Συμπεράσματα

Οι μαθητικές εκπομπές είναι “ραδιοφωνικά ελεύθερα κείμενα”, όπου τα παιδιά επιλέγουν το θέμα και απευθύνονται σε ένα ευρύ ακροατήριο. Διαλέγουν μουσική και εκφράζονται δημιουργικά. Είτε κάνουν ανάγνωση κειμένου με νόημα είτε παρουσιάζουν το θέμα προφορικά (μετά από γραπτή προετοιμασία), αναδεικνύουν και στις δύο περιπτώσεις τα ταλέντα τους ως παραγωγοί, αναγνώστες και εμψυχωτές. Εμπνέονται από το οικογενειακό και από το σχολικό περιβάλλον και συνδέονται με την κοινότητα, εργαζόμενα άλλοτε ατομικά και άλλοτε συνεργατικά.

Η χαρακτηριστική φράση μαθήτριας την τελευταία μέρα του σχολείου φανερώνει τι σημαίνει το μαθητικό ραδιόφωνο: “Τι κρίμα που δεν προλαβαίνουμε να κάνουμε κι άλλες εκπομπές.” Κι είναι αυτό αρκετό για να κάνουμε ό,τι είναι δυνατό, ώστε το ραδιόφωνο να καθιερωθεί στο πρόγραμμα του επόμενου σχολικού έτους.

Βιβλιογραφικές αναφορές

Μπαλτάς, Χ. (2020). Ραδιόφωνο, Παιδαγωγική και κοινότητα: Κάνοντας παιδικές εκπομπές με “Τα θρανία της άνοιξης”. Ανακτήθηκε από https://www.alfavita.gr/ekpaideysi/322215_radiofono-paidagogiki-kai-koinotita-kanontas-paidikes-ekpompes-me-ta-thrania-tis%3famp

European School Radio (χ.χ.). Προφίλ ESR και ιστορία. Ανακτήθηκε από: europeanschoolradio.eu/el/profileesr

Τα Κύθηρα, ο Φρενέ και η δύναμη της συγκυρίας

της Αγγελικής Κάρκαλου

Εκ πρώτης όψεως, φαίνονται τόσο ασύνδετα μεταξύ τους. Από τη μία τα Κύθηρα, το αγαπημένο νησί που βρήκε τον τρόπο να ριζώσει μέσα μου, ως το σημείο να τολμήσω να το αποκαλέσω «τόπο μου». Από την άλλη ο Φρενέ, ο μεγάλος  Γάλλος παιδαγωγός που εμφανίστηκε λες κι από το πουθενά στη σκέψη και την καθημερινότητά μου. Κάπου ανάμεσά τους η δύναμη της συγκυρίας. Το κλείσιμο ενός κύκλου ζωής, το άνοιγμα ενός νέου. Έψαξα πολύ να βρω ένα κοινό σημείο επαφής ανάμεσά τους. Όχι για άλλον λόγο, μα για να μπορέσω ευκολότερα τη μετάβαση από τον πολύτιμο αυτόν κύκλο που ολοκληρώνεται στον καινούργιο που ανοίγεται μπροστά μου. Μόνο μια λέξη κατάφερα να βρω που να έχει τη δύναμη να τα χωράει και τα δύο, τα Κύθηρα και τον Φρενέ:  Ουτοπία.

Για τα Κύθηρα

Το νησί της Ουρανίας Αφροδίτης, του πνευματικού έρωτα, κατά τον Ησίοδο. Το νησί που συμβολίζει το ιδεατό, κατά τους Γάλλους  ποιητές. Το νησί της ουτοπίας, στον αντίποδα της καβαφικής Ιθάκης. Ένα νησί που χαράχτηκε ανεξίτηλα μέσα σε όσους από εμάς επιλέξαμε να το αποκαλούμε «τόπο μας», σαν βγαλμένο από τους στίχους του Μπωντλαίρ , του Ουράνη ή  – ακόμα καλύτερα –  του Πάνου Φύλλη:

«Ας τους κι ας λένε πως ονείρατα και πράξη
έχουν χωρίσει και δε ζούνε ταιριασμένα.
Δεν θ’ αξιωθήκαν ως τα Κύθηρα ταξίδι!»

Δέκα ολόκληρα χρόνια κομμάτι αυτού του τόπου, με τον έναν τρόπο ή τον άλλο. Εκ των οποίων τα 8 δίδαξα ως δασκάλα στο ένα από τα 2 εξαθέσια Δημοτικά Σχολεία του νησιού.  Είχε προηγηθεί το βάπτισμα του πυρός στο Πέραμα, τα μονοθέσια του Καβοντόρου, τα «μωρέλια» της Στύψης. Κάπου ενδιάμεσα μια σύντομη επιστροφή στη γενέτειρα Θεσσαλονίκη. Μα εδώ στα Κύθηρα η ουτοπία που κουβαλούσα μέσα μου ήρθε και ρίζωσε, τρέφοντας κι αναζωπυρώνοντας το  βαθιά δημιουργικό μου κομμάτι. Άνθρωποι συνηθισμένοι κι άνθρωποι ασυνήθιστοι. Άνθρωποι ξεχωριστοί. Με τα καλά και με τα στραβά τους. Στιγμές, εικόνες, χρώματα, μουσικές, στίχοι, ανατολές, ηλιοβασιλέματα. Και συναισθήματα που βιώνονται εντονότερα, κάτω από έναν αδιόρατο μεγεθυντικό φακό, που θαρρείς πως περιβάλλει νοητά  την κλειστή αυτή μικρή κοινωνία.

Μέσα στην τάξη, διδάχθηκα τόσα πολλά από τα παιδιά. Μου έμαθαν, ας πούμε, τι γεύση έχουν τα συναισθήματα ή πόσο γρήγορα μπορεί να εξαφανίζεται μία φραντζόλα ψωμί. Πώς να φτιάχνω ιστορίες με τα σύννεφα, εικόνες με τα βότσαλα, αυτοσχέδια καραβάκια που κινούνται από μόνα τους. Μου έδειξαν κάποια δέντρα που μοιάζουν με την τρίαινα του Ποσειδώνα κι άλλα που μοιάζουν με πιρούνες για το κρέας. Έμαθα ακόμα πως ο Δον Κιχώτης του Θερβάντες κάποτε ναυάγησε στα Κύθηρα, αναζητώντας την αγαπημένη του Δουλσινέα, και πως ο Ωρίωνας είχε άλλο όνομα πριν γίνει αστερισμός (το οποίο φυσικά δεν μου επιτρέπεται να αναφέρω). Μου εκμυστηρεύτηκαν πως ορισμένα παιδιά στα σπίτια τους παίζουν με κατοικίδιους δράκους. Κι ότι ο Πλούτωνας έπαψε στην πραγματικότητα να είναι πλανήτης όταν «τον έριξαν στη μοιρασιά» ο Δίας με τον Ποσειδώνα.

Είχα δουλέψει και νωρίτερα σε μικρές κοινωνίες, από αυτές που συνηθίζουμε να αποκαλούμε επαρχιακές. Μα εδώ στα Κύθηρα, όλα αυτά τα χρόνια, μεγάλωνα επί της ουσίας μαζί με τα παιδιά. Στην πλατεία, στις παραλίες, στις πολιτιστικές εκδηλώσεις του νησιού. Άρχισα να σκαρώνω στιχάκια και τραγούδια, παραμύθια και θεατρικά, να παίζω μήλα και ποδόσφαιρο, να κάνω σχοινάκι και ρόδα (κοίτα, μπορώ και με το ένα χέρι!), να φτιάχνω παιχνίδια με ανακυκλώσιμα υλικά, να φτιάχνω παιχνίδια επιτραπέζια, παιχνίδια με ηλεκτρικά κυκλώματα, ακόμα και παιχνίδια από το τίποτα. Μα πάνω απ’ όλα να μη φοβάμαι να κάνω λάθη, να μη φοβάμαι να είμαι ο εαυτός μου, να εκφράζω λίγο πιο ελεύθερα τις σκέψεις και τα συναισθήματά μου. Δεν είμαι σίγουρη αν περισσότερο διαμόρφωνα ή διαμορφωνόμουν. Ούτε αν περισσότερα τους δίδαξα ή διδάχθηκα από εκείνα.

Για τον Φρενέ

Είχα διαβάσει λίγα πράγματα στα βιβλία του Παιδαγωγικού. Η αλήθεια είναι πως δεν του είχα δώσει τότε και μεγάλη σημασία, ανάμεσα σε τόσα ονόματα, τόσες θεωρίες, τόσες εξετάσεις. Μ’ απασχολούσε περισσότερο να πάρω το πτυχίο μου και να μπω κι επίσημα στην εκπαίδευση, αυτό που λέμε να πιάσω δουλειά.

Πολύ αργότερα παρακολούθησα την ταινία «Ο δάσκαλος που άφηνε τα παιδιά να ονειρεύονται». Τράνταγμα δυνατό στο είναι κάθε εκπαιδευτικού που θα ‘θελε να ήταν ο δάσκαλος της ιστορίας. Εκείνος που άφηνε τα παιδιά να ονειρεύονται. Εκείνος που οραματιζόταν μέσα από την εκπαίδευση να θέσει τα θεμέλια για μία νέα κοινωνία. (Στον νου μου είχε έρθει αυθόρμητα το πρώτο βιβλίο του Ρίτσου που είχα πιάσει στα χέρια μου ως παιδί, το «Όνειρο καλοκαιρινού μεσημεριού».)

Μα ήταν μονάχα μια ταινία κι ως εκεί. Ίσως να με απασχόλησε κάποιες ημέρες ή εβδομάδες. Ίσως να μου έδωσε πρόσκαιρα τη λαχτάρα να βουτήξω από τα χέρια τα παιδιά και να το σκάσουμε μαζί από την αυλή του σχολείου. Να βγούμε να γνωρίσουμε τον κόσμο, να μάθουμε από την εμπειρία και το βίωμά μας, να μάθουμε να χρησιμοποιούμε όλες τις αισθήσεις μας, να μάθουμε να σχηματίζουμε, να ανα-σχηματίζουμε, να μετα-σχηματίζουμε, να μετασχηματιζόμαστε κι εμείς οι ίδιοι.

Θα ήταν τεράστιο ψέμα αν έτσι περιέγραφα την πρώτη μου επαφή με τον Φρενέ. Ήταν απλώς ακόμη μια ταινία. Που ένιωσα για μια στιγμή ή περισσότερες να μου διατρέχει ολόκληρη την υπόσταση, ως άνθρωπο κι ως εκπαιδευτικό, μα ως εκεί. Ήταν απλώς ακόμη μια ταινία. Μέχρι εκεί μου επέτρεπαν οι τεχνοκρατικές μου αφετηρίες και προσλαμβάνουσες.

Φέρνω στον νου μου, τώρα, την κουβέντα ενός υπέροχου δασκάλου από τα χρόνια μου στη Λέσβο: «Ή τεχνοκράτης θα είσαι ή δάσκαλος». Τότε δεν ήξερα καλά-καλά τι πάει να πει τεχνοκράτης. Κάπου αργότερα αναρωτήθηκα τι πάει να πει δάσκαλος.

Για τη δύναμη της συγκυρίας

Ο κορεσμός της μικρής κοινωνίας και των όσων αυτή συνεπάγεται. Η ανάγκη για ένα όραμα, η υπαρξιακή ανάγκη. Οι εσωτερικές μου συγκρούσεις. Η ανάγκη για νέους ορίζοντες. Η υπέρβαση της ασφάλειας. Η εκπαιδευτική ανάγκη. Η ανάγκη να συνομιλούμε ουσιαστικά μεταξύ μας, να συνδιαλεγόμαστε. Να συνθέτουμε με τις διαφορετικές μας ματιές τον πολύχρωμο καμβά ενός κοινού οράματος, δίχως τον ορίζοντα του οποίου οι προσωπικοί στόχοι απομένουν να τρέφουν κούφια «εγώ». Τόσες και άλλες τόσες ανερμάτιστες σκέψεις ν’ ανακατεύονται με τον ήχο του κύματος.

Κι έπειτα, κάπου παρακάτω, μια επιμόρφωση/πιλοτική εφαρμογή που δεν πρόλαβα να δηλώσω συμμετοχή. Θυμήθηκα τα άρθρα του «Σκασιαρχείου» που είχε τύχει να διαβάσω παλαιότερα. Τα αναζήτησα ξανά. Άρχισα να τα μελετώ. Μια παιδαγωγική που διψούσα να γνωρίσω. Άρχισα να αυτο-επιμορφώνομαι. Ένιωσα να παρασύρομαι από τη λαχτάρα ανθρώπων που δεν γνώριζα, όμως με κάποιον τρόπο ήξερα πως μιλούσαμε την ίδια γλώσσα. Το όραμά τους για την εκπαίδευση, το όραμα του Φρενέ, ήρθε να αγκαλιάσει τις εσωτερικές μου συγκρούσεις. Ένας παιδαγωγός που ήξερε τον τρόπο να γεννά ουτοπίες. Δανείστηκα, λοιπόν, κάποιες από τις τεχνικές του και τις έβαλα μέσα στην τάξη μου. Τα μικρά βιβλία, το Συμβούλιο της τάξης, τον ιστορικό περίπατο και μια εφημερίδα που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Κάποια από τα εργαλεία τα χρησιμοποιούσα ήδη εδώ και χρόνια, μα αυτό που επί της ουσίας είχε διαφοροποιηθεί ήταν η δική μου ματιά και συνολική θεώρηση, η δική μου αντίληψη του εκπαιδευτικού μου ρόλου.

Η δύναμη της συγκυρίας, που τόσο συχνά συνηθίζουμε να παραβλέπουμε και να υποτιμούμε. Οι άνθρωποι που γνωρίσαμε, οι κουβέντες, τα γέλια, τα δάκρυα. Τα βιβλία που διαβάσαμε, οι μουσικές που μας ταξίδεψαν, οι ταινίες που μας προβλημάτισαν, οι τόποι που μας μάγεψαν το βλέμμα, οι στιγμές που ζήσαμε κι αυτές που δεν ζήσαμε. Τα νοητικά μας άλματα, αυτά που τολμήσαμε ή όσα δεν τολμήσαμε. Αυτά που ονειρευτήκαμε κι αυτά που πλέον διστάζουμε να ονειρευτούμε. Είμαστε οι συγκυρίες που μας σμίλευσαν, αυτές που μας διαμόρφωσαν κάθε συνειδητή, υποσυνείδητη ή ασυνείδητη επιλογή. Μα ίσως και οι ουτοπίες, που απαρνηθήκαμε για χάρη του ρεαλιστικού και του κοινωνικά αποδεκτού, όπως κι αν αυτά προσδιορίζονται μέσα από στατιστικά δεδομένα, κανονικότητες και στερεότυπα.

Σε μία χρονική περίοδο που ένιωσα την ανάγκη για ένα όραμα να ξεχειλίζει από μέσα μου, η συγκυρία μού προσέφερε απλόχερα τον Φρενέ. Ναι, στην δική μου τουλάχιστον περίπτωση, δεν με οδήγησε ως εκεί η τυπική εκπαίδευση. Σε μία χρονική περίοδο που ήμουν έτοιμη να προχωρήσω παρακάτω, φυλάγοντας μέσα μου ό,τι ηθελημένα ή άθελα με προσδιόρισε. Ως απολογισμό και ως ανάσα για το αύριο. Ως συνδετικό αρμό να ενώσει όλες μου τις ψηφίδες, να τις σταθεροποιήσει. Ήρθαν και «κούμπωσαν» μέσα μου ο Ρίτσος, ο Λουντέμης, ο Μπρεχτ, κομμάτια του ίδιου παζλ. Η εκπαίδευση ως έμπνευση και ως ερέθισμα δημιουργίας. Η εκπαίδευση ως βάση της άμεσης δημοκρατίας και της ενεργού συμμετοχής.

«Ο δάσκαλος που άφηνε τα παιδιά να ονειρεύονται»  μου θύμισε πως μπορώ ακόμα να ονειρεύομαι κι ας μην είμαι πια παιδί. Διότι, εμείς οι δάσκαλοι, θυμόμαστε να λέμε απ’ έξω όλους τους κανόνες της Γραμματικής, τις πρωτεύουσες των νομών και των κρατών, τους μαθηματικούς τύπους για τον υπολογισμό του εμβαδού και τα Μέρη του Λόγου, όμως σπανίως θυμόμαστε να ονειρευόμαστε. Κανείς δεν μας εκπαίδευσε γι’ αυτό. Τι σημασία έχουν, άλλωστε, τα όνειρα σε μια κοινωνία όπου ο άνθρωπος έχει αντικατασταθεί από νούμερα; Σε μια κοινωνία όπου είναι ντροπή να είσαι ποιητής και καύχημα να είσαι τραπεζίτης; Πώς ν’ αποτυπωθούν τα όνειρα σε αριθμητικά μετρήσιμα κριτήρια; Ήρθε ο Φρενέ, λοιπόν, να μου θυμίσει τη λαχτάρα μου να ονειρεύομαι σαν παιδί. Όχι ως χρέος κοινωνικό μα ως ανάγκη εγγενή. Να ξεχειλίζω από ιδέες και απορίες, μια ντουζίνα σακιά με απορίες να αμφισβητούν κάθε μου βεβαιότητα, και για κάθε απάντηση να βρίσκω κάποιο νέο ερώτημα, όπως έκανα μικρή.

Στο κλείσιμο ενός κύκλου, εδώ στο μεταίχμιο, στη λαχτάρα για το ξεκίνημα ενός νέου που ακολουθεί  – στη Θεσσαλονίκη πλέον -, αισθάνομαι λες κι από πάντα έτοιμη. Να φτιάξω σαπουνόφουσκες, να τις φυσήξω ψηλά και να τις κυνηγήσω ως εκεί που φτάνει η γραμμή του ορίζοντα.

                                                                                 Ποταμός Κυθήρων,  19/05/2020

Υ.Γ1.: Ίσως η συγκυρία να σ’ οδηγήσει κάποτε κι εσένα στους κρυμμένους θησαυρούς του Σκασιαρχείου. Στις «Φωνές των παιδιών», στα «Θρανία της Άνοιξης», στον «Δάσκαλο που άφηνε τα παιδιά να ονειρεύονται». Ή ίσως να είναι μια επόμενη συγκυρία, κάπου παρακάτω. Εξάλλου, όλα αυτά που ανέφερα δεν αποτελούν παρά το προσωπικό μου βίωμα μέσα από την δική μου ματιά και ερμηνεία. Μπορεί να έχουν κάτι να σου προσφέρουν μα μπορεί και όχι. Το δικό σου βίωμα, η δική σου προσωπική ματιά, η δική σου εσωτερική ανάγκη, οι δικές σου συγκυρίες ίσως αύριο να οδηγήσουν κι εσένα σε κάποιο όραμα για την εκπαίδευση που να χωράει όλες μας τις διαφορετικότητες και να τολμάει να τις αγκαλιάζει σαν μάνα.

Υ.Γ.2:  Λίγα λόγια για τη δασκάλα των Κυθήρων. Μαθαίνω  γι’  αυτήν από την Αριστέα Πρωτονοταρίου, την υπεύθυνη της έκδοσης του εντύπου «Αποδημητικά πουλιά» (2016 – 2019). Ενθουσιάζομαι και μιλώ μαζί της. Καταλαβαίνω  πως τώρα που θα αφήσει το νησί για να πάει στη Θεσσαλονίκη μπορεί να γράψει ένα ημερολόγιο. Συνίσταται και στη θεσμική παιδαγωγική. Το έγραψε. Έκανε κάτι  αναστοχαστικό για μια δεκαετία.. Αυτά που γράφει είναι ένα κόσμος από χειρονομίες  που συνομιλούν με τις τεχνικές Φρενέ.  Η παιδαγωγική  μας  είναι για την ίδια ο δρόμος προς τη Δαμασκό. Ο τόπος, η παιδαγωγική και η συγκυρία, αυτό είναι  το τρίπτυχο της δασκάλας. Το έργο του «Σκασιαρχείου», ξεκινώντας από το 2010 μπορεί να ονομαστεί συγκυρία στη συγκρότηση ενός  βιογραφικού της αναδυόμενης υποκειμενικότητας του/ της  εκπαιδευτικού. Η δύναμη της συγκυρίας είναι αυτό που μας κάνει να  λέμε πως αυτά τα χρόνια άνθισε η παιδαγωγική. Κι άνθισαν οι παιδαγωγοί. Κρίσιμο για τους ριζοσπάστες  παιδαγωγούς ήταν και είναι  η σύγκρουση με τη διοίκηση. Κανένα διδακτορικό δεν θα μιλήσει γι’ αυτή τη σύγκρουση, καμιά ιστορία δεν θα γραφτεί για τους συμπεριλάβει. Όμως εμείς τους ξέρουμε από το άνθος τους.[Μπάμπης Μπαλτάς]     

Κάλεσμα για το συλλαλητήριο της εκπαιδευτικής κοινότητας στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου Αθηνών 19/5/2020

Η εκπαιδευτική κοινότητα εκπαιδευτικών, γονιών και παιδιών που συνεργαζόμαστε καθημερινά μέσα κι έξω από τις τάξεις μας για την ποιότητα του δημόσιου σχολείου, με πολλή αγωνία και ενεργή παρουσία παρακολουθούμε τις νέες αλλεπάλληλες προτάσεις του υπουργείου παιδείας σχετικά με την αστική μεταρρύθμιση της εκπαίδευσης στην χώρα μας, καθώς και τη διοικητική διαχείριση αντιμετώπισης της κρίσης του σχολείου λόγω του κορωνοϊού.

 Επίσης ζούμε καθημερινά την ασέβεια του κράτους προς την εκπαιδευτική κοινότητα. Πολύ συχνά μέσα στον μήνα όλοι/ όλες με προσωπική  προσπάθεια και παρά τα θεσμικά εμπόδια του υπουργείου, προσπαθούν να καλύψουν την κρατική αμέλεια, που εκφράζεται με ελλείψεις στις σχολικές δομές, τόσο στο εκπαιδευτικό προσωπικό όσο και στην στοιχειώδη υλικοτεχνική υποδομή. Η εκπαίδευση είναι γυμνή κι αυτό μπορεί να το πει ένα παιδί που του διαβάζουν παραμύθια. Η ίδια έλλειψη κρατικής φροντίδας επίσης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση αφήνει χώρο για αυθόρμητες πρωτοβουλίες καθηγητών και φοιτητών που προσπαθούν να νοηματοδοτήσουν την ολόπλευρη σχέση με την γνώση και τα συναισθήματα, τα οποία, σε δεύτερο χρόνο βραβεύονται από όσους τους αγνοούσαν ή, αντιθέτως, ματαιώνονται. Μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο, γινόμαστε αποδέκτες αλλαγών που υποσκάπτουν ακόμα βαθύτερα την δημόσια εκπαίδευση, χωρίς να βασίζονται στην παιδαγωγική.

Η διοίκηση και η παιδαγωγική συγκρούονται. Η απαγορευμένη μέχρι σήμερα εικόνα στο σχολείο, στα όρια της εικονοκλασίας, γίνεται εικονολατρία χωρίς τέχνη και κινηματογραφική σπουδή. Οι κάμερες από συνεργατικό εργαλείο γίνονται πεδίο επιτήρησης και καταστολής της επιθυμίας. Η τεχνολογία αυξάνει τις ανισότητες και δεν τις μειώνει όταν δεν γίνεται αλφαβητισμός στα μέσα. Τα ΜΜΕ από τεχνικές για την παιδαγωγική γίνονται κατ’ οίκον διδασκαλία και εκπαίδευση εξ αποστάσεως. Η σύγχρονη εκπαίδευση από χρήσιμη για μια συνέλευση των παιδιών γίνεται επιστροφή στο παραδοσιακό κάδρο του ομιλούντα εκπαιδευτικού σα να μην πέρασε μια μέρα από τα εκατό χρόνια μοντέρνας παιδαγωγικής. Οι αξιολογήσεις που παράγουν ιεραρχίες έρχονται σε αντίθεση με το πνεύμα των οριζόντιων σχέσεων στην εκπαίδευση και επιφέρουν μικρή περίοδο παραμονής στο εκπαιδευτικό επάγγελμα. Με επιχείρημα την προώθηση της αριστείας και την εκκαθάριση του δημόσιου εκπαιδευτικού σώματος από τους ανίκανους δασκάλους προτείνεται αξιολόγηση των σχολικών μονάδων από τα πάνω προς τα κάτω, με μελλοντικό στόχο την ανάλογη χρηματοδότησή τους από το κράτος ή από ιδιωτικούς φορείς. Καμία πρόβλεψη δεν υπάρχει όμως για αξιολογήσεις της ποιότητας της μάθησης και της δουλειάς για την άρση των κοινωνικών ανισοτήτων.

Κι επίσης κρύβουν από τους γονείς πως μόνο αρχικά αυτοί θα επιλέγουν το σχολείο που θέλουν. Μετά θα επιλέγονται αυτοί από τα σχολεία. Και το σχολείο της γειτονιάς, το σχολείο της κοινότητας μπορεί να μην είναι συνταγματικά υποχρεωμένο το κράτος να το λειτουργήσει, ακριβώς γιατί θα έχει πάρει αρνητική αξιολόγηση. Ή θα είναι γκέτο, καθώς αυτό που (από) δοκιμάζεται ήδη είναι η συνύπαρξη. Χωρίς καμιά παιδαγωγική – ούτε την κριτική που έγινε στο παρελθόν κρατική – εισάγονται νέα ακαδημαϊκά μαθήματα σε ένα νηπιαγωγείο με μεγάλο αριθμό μαθητών ανά τάξη. Όσο μικρότερη βαθμίδα τόσο χειρότερα για τα παιδιά.

Οι ανισότητες μας κουνούν το δάκτυλο. Δίνοντας και στα Πανεπιστήμια να καθορίζουν αυτά τον αριθμό των εισακτέων τότε θα έχουμε μικρότερη τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η δυσκολία να αρθεί η σχολική αποτυχία γίνεται μεγαλύτερη. Ως υπεύθυνοι επαγγελματίες εκπαιδευτικοί, έχουμε χρέος προς την γνώση και προς τους μαθητές μας να αρνηθούμε όποια πολιτική πρόταση αντιτάσσεται στην παιδαγωγική ελευθερία και στην ποιότητα της παιδείας της χώρας μας. Όντας μέρος της ολοένα και πιο πολύπλοκης κοινωνίας μας, υπερασπιζόμαστε όλους/ όλες τους / τις μαθητές / τριες που αναζητούν το δρόμο προς το σχολείο. Το κάναμε και συνεχίζουμε να το κάνουμε. Θέλουμε στη συνύπαρξη, θέλουμε το σχολείο της γειτονιάς, θέλουμε το ανοιχτό σχολείο της κοινότητας. Τα σχολεία μας στην επόμενη περίοδο καλούνται να γίνουν κέντρα ενδιαφέροντος με υποστηρικτικούς θεσμούς υγείας, πολιτειότητας και πολιτισμού, υπαίθρια διδασκαλία, διαδρομές στην πόλη, τεχνολογία, βιβλιοθήκες, σίτιση και ελεύθερους χώρους για το παιχνίδι των παιδιών.

Τα σχολεία είναι οι χώροι πραγμάτωσης των δικαιωμάτων του παιδιού. Θέλουμε ανοιχτά στην κοινότητα σχολεία σημαίνει ένα σχολείο που δίνει την δυνατότητα στα παιδιά να δρουν και να υποστηρίζονται στο χώρο του. Ένα σχολείο της αυτοδιαχείρισης, της συνέλευσης των παιδιών, του κήπου, της φύσης, του συνεταιρισμού και της κοινωνικής οικονομίας. Κι αυτό το σχολείο το δημόσιο, ανοιχτό, άμεσο – δημοκρατικό και συνεργατικό, θέλουμε.

Παιδαγωγική Ομάδα «Το Σκασιαρχείο»

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΚΤΑΚΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΤΟΥ COVID-19 ΠΡΟΣ ΕΝΑ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΙ ΜΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ ΕΝΤΑΞΗΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ: Η διεθνής συνάντηση (FIMEM) του διεθνούς κινήματος  Freinet, με διοργανώτρια ομάδα Freinet αυτή του Καναδά (RIDEFKanada),  στο Κεμπέκ του Καναδά, αναβάλλεται φέτος για προφανείς λόγους. «Το Σκασιαρχείο» συμμετείχε διαρκώς όλα τα προηγούμενα χρόνια από το 2014 ως το 2018 που γίναμε κι επίσημα μέλος με την Σοφία Λάχλου και τον Γιάννη Φωτεινό. Αλλά φέτος ήταν αμφίβολη έως αδύνατη η συμμετοχή μας, λόγω της απόστασης, των ανειλημμένων υποχρεώσεων και του υψηλού οικονομικού κόστους. Όμως ετοιμάσαμε – σε μετάφραση της Δήμητρας Γαβριηλίδου- τη διακήρυξη της FIMEM για τους εκπαιδευτικούς μας που μ’ όλες τις αντίξοες συνθήκες αυτής της περιόδου που αυξάνουν τις ανισότητες, χρησιμοποιούν ξανά τις τεχνικές Freinet(αλληλογραφία, τυπογραφείο, ραδιόφωνο, τεχνολογία, κλπ) και συνεχίζουν τον αγώνα τους για μια δημόσια, λαϊκή εκπαίδευση για όλα τα παιδιά. Η παιδαγωγική και η διοίκηση συγκρούονται. Κάθε φορά που εργαζόμαστε με την παιδαγωγική μας μετακινούμε τις γραμμές και τη θέση τους παίρνουν οι θάμνοι και τα θρανία της άνοιξης. Ας διαδώσουμε τη διακήρυξή μας! [Μπ.Μπ.]      

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΚΤΑΚΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΤΟΥ COVID-19 ΠΡΟΣ ΕΝΑ ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΑΙ ΜΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ ΕΝΤΑΞΗΣ

Σε αυτή τη δύσκολη στιγμή, στέλνουμε έναν χαιρετισμό, μια σκέψη και υποστήριξη στους συναδέλφους δασκάλους των διάφορων Κινημάτων που σχετίζονται με τη FIMEM (Διεθνή Ομοσπονδία Κινημάτων για το Σύγχρονο Σχολείο), οι οποίοι έχουν δεσμευτεί να προστατέψουν την υγεία τους, αυτή των συγγενών τους και να φροντίσουν τους μαθητές τους, παρέχοντας σημαντική υποστήριξη, εν τη απουσία της παρακολούθησης του σχολείου τους!

Η FIMEM είναι η ομοσπονδία που ενώνει μαζί τα κινήματα των δασκάλων που είναι στρατευμένοι, σε 40 χώρες διαφορετικών ηπείρων, στην επιβεβαίωση της λαϊκής παιδαγωγικής του Celestin Freinet, οι οποίοι μοιράζονται τους στόχους διεθνών οργανισμών (Ηνωμένα Έθνη, UNESCO, UNICEF, Διεθνής Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας, κλπ…) και ενώσεων που ασχολούνται με την εκπαίδευση και μάχονται υπέρ της επιβεβαίωσης των δικαιωμάτων των παιδιών, των γυναικών και εν γένει των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ήμασταν, είμαστε και θα είμαστε πάντα υπέρ της χειραφέτησης των τελευταίων και εναντίον των ανισοτήτων, ώστε να χτιστεί ένας πιο δίκαιος, πιο ισότιμος και πιο ενωμένος κόσμος, για όλα τα κορίτσια και τα αγόρια του κόσμου.

Σήμερα, στα πολλά προβλήματα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα, έχουμε προσθέσει την κατάσταση έκτακτης ανάγκης του κορονοϊού, η οποία κάνει τη ζωή πολύ πιο πολύπλοκη για όλα τα ανθρώπινα όντα, αλλά σε μεγαλύτερο βαθμό για εκείνους που έχουν περισσότερη ανάγκη, για τους αδύναμους και τους απροστάτευτους. Ζούμε σε μια κατάσταση πανδημίας που ανακοινώθηκε επίσημα από τον ΠΟΥ (Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας) στις 11 Μαρτίου του 2020, η οποία έχει εξαπλωθεί σχεδόν σε κάθε χώρα του κόσμου. Σήμερα, υπάρχουν πολλοί άρρωστοι και νεκροί άνθρωποι, που αυξάνονται, όπως μπορεί να ιδωθεί στο https://coronavirus.jhu.edu/map.html, στους οποίους πρέπει να προστεθεί και ο αριθμός των ασυμπτωματικών μολυσμένων ανθρώπων, ο οποίος είναι δύσκολο να εκτιμηθεί.

Όπως και σε άλλες παγκόσμιες έκτακτες ανάγκες, ζούμε μια δύσκολη και περίπλοκη στιγμή που ενώνει όλη την ανθρωπότητα και της οποίας το τέλος δεν είναι ορατό, αν και η Κίνα (η πρώτη χώρα που ενδιαφέρθηκε για τον κορονοϊό) μπορεί να έχει επιτύχει να εξαλείψει τον ιό σε λίγο περισσότερο από δυο μήνες.

Με αυστηρές αποφάσεις, οι άλλες χώρες μπορούν επίσης μάλλον να πετύχουν, ακόμη κι αν εμείς δεν πρέπει να εφησυχάσουμε, εξαιτίας της πιθανής «επιστροφής» της μετάδοσης (και σε αυτή την περίπτωση, η Κίνα, που μας προηγήθηκε, είναι πολύ προσεκτική).

Οι ηγέτες των διαφόρων χωρών, πέρα από το κινεζικό παράδειγμα, υποτίμησαν αρχικά το πρόβλημα, ενθαρρύνοντας την εξάπλωση της επιδημίας· στη συνέχεια, όταν αντιλήφθηκαν τη σοβαρότητα του φαινομένου, εισήγαγαν, χωρίς πραγματικό διεθνή συντονισμό, μια σειρά περιοριστικών μέτρων, εμποδίζοντας τις παραγωγικές δραστηριότητες, εκτός από εκείνες που θεωρούνται ουσιώδεις και ενθαρρύνοντας, στο μέτρο του δυνατού, την έξυπνη εργασία.

Οι πόλεις γίνονται όλο και πιο «κλειστές», με τους πολίτες να στέλνονται στα σπίτια τους, από τα οποία απαγορεύεται να «φεύγουν» εκτός από ορισμένες βασικές ανάγκες, με αναπόφευκτο κοινωνικό κλείσιμο και επιβράδυνση της συνοχής, που εν μέρει μετριάζονται από τη χρήση των μέσων ενημέρωσης. Είναι αλήθεια ότι όλοι έχουν περισσότερο χρόνο για την οικογένεια, για ανάγνωση και ανάπαυση και ότι υπάρχει βελτίωση στην υγεία του αέρα, της θάλασσας και όλης της φύσης (επιβεβαίωση της επίδρασης της ανθρώπινης συμπεριφοράς στο περιβάλλον). Αλλά πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι η υποχρέωση παραμονής στο σπίτι μπορεί να ενθαρρύνει την αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας, ιδίως κατά των γυναικών και να θέσει σε κίνδυνο την ευημερία των παιδιών και των ηλικιωμένων. Ωστόσο, αυτό που εξακολουθεί να είναι σοβαρό είναι η ανησυχία, η έλλειψη και η ανεργία που πλήττουν πολλές οικογένειες, ιδίως όταν δεν υπάρχει σταθερή εργασία.

Σε όλες τις χώρες, έχουν ξεκινήσει αγώνες αλληλεγγύης, όχι μόνο από γιατρούς, νοσηλευτές, αξιωματούχους επιβολής του νόμου και λειτουργούς βασικών υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, αλλά και από απλούς πολίτες που έχουν αναλάβει δέσμευση και υπόσχονται να βοηθήσουν άλλους ως εθελοντές.

Παντού, τα σχολεία έκλεισαν, διακινδυνεύοντας έναν κόσμο χωρίς σχολεία, κάτι που δεν συνέβη καν κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Το κλείσιμο των σχολείων επέβαλε τη χρήση των υφιστάμενων τεχνολογιών για την παροχή εξ αποστάσεως εκπαίδευσης (ακόμη και αν δεν είναι υποχρεωτική) με τη χρήση πλατφορμών και λογισμικού (Skype – Zoom – Google Suite για την εκπαίδευση) και στη συνέχεια του WhatsApp ή του απλού τηλεφώνου. Επιπλέον, ορισμένοι δημόσιοι και ιδιωτικοί τηλεοπτικοί σταθμοί έχουν προσφέρει τη συμβολή τους, αυξάνοντας έτσι τον αριθμό των εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Τα προβλήματα είναι πολλά και ποικίλα: από τη ελάχιστα εμπεδωμένη παράδοση της χρήσης των τεχνολογιών της πληροφορίας και της επικοινωνίας στα διάφορα σχολικά επίπεδα, μέχρι την εκτίμηση ότι η εξ αποστάσεως μάθηση διατηρεί, περισσότερο από απόσταση, τους μαθητές που χρειάζονται ένα σχολείο περισσότερο παρόν. Ας σκεφτούμε τα πιο μειονεκτούντα παιδιά, που ζουν σε απόλυτη φτώχεια, σε μικρά σπίτια χωρίς πόρους, που αδυνατούν να συνδεθούν στο Διαδίκτυο, (λόγω της έλλειψης τεχνολογικού εξοπλισμού, ενέργειας, συνδεσιμότητας και ευρυζωνικότητας), όπως οι συνομήλικοί τους που έχουν υπολογιστές, ταμπλέτες, smartphones. Σκεφτείτε τα παιδιά με αναπηρίες, ή που δεν έχουν μια οικογένεια που μπορεί να τους βοηθήσει να χρησιμοποιήσουν την τεχνολογία. Αυτό είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα! Και ας μην ξεχνάμε ότι υπάρχουν χώρες όπου η έλλειψη εκπαίδευσης για τα παιδιά δεν είναι πρόσφατη, αλλά εδώ και χρόνια.

Ορισμένα Υπουργεία Παιδείας υποθέτουν ότι το 20% των παιδιών δεν αγγίζεται από την εξ αποστάσεως εκπαίδευση (στην πραγματικότητα θα υπάρξουν πολλά περισσότερα), γεγονός που ενθαρρύνει, ακόμη περισσότερο, τις ανισότητες, ήδη πολύ εμφανείς σε διάφορες χώρες. Επιπλέον, έχουμε κατά νου τη σημασία του να είσαι με τους άλλους για την ανάπτυξη ενός παιδιού, για να γίνει ένας πραγματικός πολίτης. Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και να σεβόμαστε τις ατομικές ελευθερίες, των οποίων οι παραβιάσεις, εάν επεκταθούν πέρα από καταστάσεις έκτακτης ανάγκης (αυτό συμβαίνει ήδη σε ορισμένες χώρες), μπορεί να αποτελέσει πραγματικό κίνδυνο για τη δημοκρατία.

Επιπλέον, χρειάζεται να βεβαιωθούμε ότι αυτή η κατάσταση έκτακτης ανάγκης δεν θα αξιοποιηθεί στο εγγύς μέλλον από τις οικονομικές και χρηματοπιστωτικές δυνάμεις, οι οποίες αποφασίζουν για τις πολιτικές και οργανωτικές επιλογές των κρατών, ώστε να «αδειάσουν» τα σχολεία από οικονομικούς πόρους και εκπαιδευτικούς.

Επιπλέον, η ζεστασιά της σχέσης δασκάλου-μαθητή αντικαθίσταται από τις ψυχρές επικοινωνίες της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, η οποία θα μπορούσε να γίνει όλο και πιο «αυτόματη» με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, όπως συμβαίνει ήδη σε μεγάλο βαθμό σε εξαιρετικά βιομηχανικές χώρες, στον τομέα της προηγμένης μάθησης σε επιχειρήσεις και βιομηχανίες.

Το έργο των «ακτιβιστών» δασκάλων της παιδαγωγικής Freinet παραμένει το ίδιο: να στοχεύουν στην ανάπτυξη και τη χειραφέτηση όλων των μαθητών (που μαθαίνουν) που μας έχουν ανατεθεί∙ όλων τους, ούτε ενός λιγότερο! Πρέπει, συνεπώς, να είμαστε όλο και περισσότερο παρόντες στα σχολεία και τις εκπαιδεύσεις, να πειραματιζόμαστε με τη λαϊκή παιδαγωγική και τις τεχνικές Freinet, επίσης με τη χρήση ψηφιακών τεχνολογιών, την εξ αποστάσεως εκπαίδευση, το διαδίκτυο, διασφαλίζοντας τα ίδια εργαλεία σε όλους, παρεχόμενα ίσως από τους θεσμούς, ή εντοπίζοντας τα μέσα επικοινωνίας που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους λιγότερο πλούσιους. Είναι δυνατός ένας κόσμος χωρίς σχολεία; Ή θα ήταν ένας κόσμος χωρίς μέλλον;

Δεν ξεκινάμε από το μηδέν, το κίνημα Freinet στο σύνολό του δεν είναι ξένο στο να πειραματίζεται με την υπέρβαση των φυσικών αποστάσεων στη διδασκαλία/ μάθηση∙ εδώ και αρκετό καιρό έχουμε χρησιμοποιήσει ταμπλέτες, εικονικές αίθουσες διδασκαλίας, τη χρήση βίντεο, διεθνή αλληλογραφία μέσω του διαδικτύου, εικονικά εκπαιδευτικά εργαστήρια, εκπαιδευτικό ραδιόφωνο, κλπ.

Είναι απαραίτητο να γίνει μια αναγνώριση των εμπειριών που διαχέονται στις ηπείρους, τοποθετώντας τις σε ένα σύστημα, προκειμένου να τις γνωρίσουμε, να συνεχίσουμε να πειραματιζόμαστε με αυτές, να επαληθεύουμε πώς, με τη συνεργασία, την παιδαγωγική, και γενικότερα μια λαϊκή παιδαγωγική που θέτει τα παιδιά στο επίκεντρο, είναι δυνατή η υλοποίηση της χειραφέτησης και με τις ψηφιακές τεχνολογίες, αποδεικνύοντας τις παιδαγωγικές διαισθήσεις του Γάλλου δασκάλου.

Το θέμα της RIDEF του 2020 ήταν: Η παιδαγωγική Freinet είναι ακόμα ζωντανή! Ας το δείξουμε κατά τη διάρκεια της έκτακτης ανάγκης! Πρέπει να ελπίζουμε ότι η κρίση θα μπορέσει να μετατραπεί, ακόμη και με τη δημιουργική συμβολή μας, σε μια ιστορική ευκαιρία αναγέννησης. Πρέπει να έχουμε τη δύναμη να εξέλθουμε από την πανδημία, ταπεινοί αλλά ισχυρότεροι, και γνωρίζοντας ότι η μόνη διέξοδος για την Ανθρωπότητα είναι μια ενισχυμένη αίσθηση αλληλεγγύης, συνεργασίας, κοινότητας, έχοντας κατά νου τις αξίες μας της ενότητας, αντί της διαίρεσης και της απομόνωσής μας στον ίδιο μας τον εγωισμό.

Ορισμένες ενδείξεις για το άμεσο μέλλον:

  • σε αυτά τα θέματα, να διευκολύνετε την ανταλλαγή μεταξύ εκπαιδευτικών από όλο τον κόσμο που τηρούν την παιδαγωγική Freinet, τα διάφορα εθνικά κινήματα, την CA, χρησιμοποιώντας το σύστημα Multilettre και την ιστοσελίδα της FIMEM.
  • να συμμετέχετε και άλλες διεθνείς ενώσεις (ξεκινώντας από εκείνες που ανήκουν στο Δίκτυο Εκπαίδευσης Nouvelle) που μπορούν να μοιραστούν τους κύριους στόχους, τα ενδιαφέροντα και τις ανησυχίες μας. Σε εθνικό επίπεδο, τα μεμονωμένα κινήματα θα μπορούσαν να αναλάβουν παρόμοιες πρωτοβουλίες.
  • να προτείνετε τη δημιουργία μιας ειδικής επιτροπής FIMEM για τη Συνεργατική Εξ Αποστάσεως Μάθηση
  • Οι ομάδες πίεσης να πιέσουν τις κυβερνήσεις να παρέχουν δημόσιες πλατφόρμες εξ αποστάσεως μάθησης για σχολεία και οικογένειες, απεριόριστα Gigabytes διαδικτύου, περισσότερους πόρους για τα σχολεία όταν ξανανοίγουν (περισσότερος χρόνος, περισσότεροι εκπαιδευτικοί, περισσότερα εργαλεία), τη χρήση νέων εκπαιδευτικών για περισσότερη τόνωση και, ει δυνατόν, περαιτέρω στήριξη των σχολείων, μέσω της κυκλοφορίας κινητών βιβλιοθηκών και κινητών βιβλιοθηκών παιχνιδιών, σε χώρες και περιφερειακές περιοχές όπου η ανάγκη είναι μεγαλύτερη.
  • Τα μεμονωμένα κινήματα στις διάφορες χώρες θα προσδιορίσουν περαιτέρω αιτήματα, ανάλογα με τις ειδικές ανάγκες των διαφόρων περιοχών.
  • Λόγω της πανδημίας του κορονοϊού, δεν θα είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί η Ridef Québec 2020, για την οποία οι Καναδοί φίλοι μας έχουν εργαστεί τόσο σκληρά, που τους ευχαριστούμε για τη δέσμευση και τη θυσία τους. Κατά την ίδια περίοδο, ωστόσο, θα μπορούσαν να προγραμματιστούν ορισμένες εικονικές συναντήσεις, μέσω του Διαδικτύου.

Μόνο ο πολιτισμός και η εκπαίδευση μπορούν να σώσουν τον κόσμο!

ΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ FIMEM

Για την παιδαγωγική Freinet της Αυστρίας

Cooperative Freinet Austria (FreinÖ)

Wanda Grünwald & Ingrid Schierer

Το «Σκασιαρχείο» συνεργάζεται με την Παιδαγωγική Ομάδα της Αυστρίας από το 2016.  Με τη Wanda, μία τους δύο  συγγραφείς του άρθρου που μετέφρασε η Δήμητρα Γαβριηλίδου, έχουμε συναντηθεί στην Αθήνα κι έχουμε πολλές προσκληθεί να πάμε στις συναντήσεις τους. Μάλιστα την Wanda την έχουμε ξεναγήσει κάνοντας αντιφασιστικούς περιπάτους στην πόλη με τον Γιάννη Φωτεινό. Η Φωτεινή Παπαρήγα είχε με το σχολείο της αλληλογραφία μαζί της. Επίσης έχουμε γνωρίσει τον Gert Wampera, καθώς έχει το εξοχικό του στην Εύβοια κι έρχεται κάθε καλοκαίρι. Τώρα με την Λίνα Φιλοπούλου ετοιμάζουμε ένα τεύχος προς μετάφραση του περιοδικού «Elise» που εκδίδουν ως ομάδα. Είναι μεγάλη η χαρά μας να παρουσιάζονται οι δράσεις τους.  Η Παιδαγωγική Ομάδα «Το Σκασιαρχείο» είναι στην ευχάριστη θέση να διευρύνει τις διεθνείς αναφορές της. Θα ακολουθήσουν η Ιταλία, η Ισπανία και το Μαρόκο με τις ομάδες τους.                                                         

                                                                Μπάμπης Μπαλτάς  

1. Η παιδαγωγική Freinet όπως την κατανοούμε

Κατά την άποψή μας, η παιδαγωγική Freinet δεν είναι τόσο μια μεταρρυθμιστική παιδαγωγική έννοια, όσο μάλλον ένα παιδαγωγικό εργαστήριο, ένα εργαστήριο όπου οι μαθητές οργανώνουν οι ίδιοι την καθημερινή σχολική ζωή, όπου οι μαθητές καθοδηγούνται προς την μη κατευθυντική μάθηση (selfdetermined learning) και όπου η δημοκρατική συμπεριφορά μαθαίνεται και ασκείται.

Κατά τη γνώμη μας, η παιδαγωγική Freinet βασίζεται στην ενδυνάμωση των παιδιών ώστε να εκφράζονται ελεύθερα με όλα τα μέσα -γραφή, τυπογραφία, θέατρο, παιχνίδι ρόλων, έρευνα, ραδιόφωνο και πολλά άλλα. Η πορεία και η ταχύτητα της μάθησης δεν είναι αυθαίρετες, αλλά αυτοκαθοριζόμενες. Οι εκπαιδευτικοί είναι βοηθοί μάθησης που παρέχουν το περιβάλλον της μάθησης και που προωθούν ενεργά την ανάπτυξη των παιδιών από μια επαγγελματική οπτική.

Η παιδαγωγική Freinet είναι μια παιδαγωγική εργασίας στην οποία η ανεξάρτητη, μη κατευθυντική και δημιουργική εργασία λαμβάνει χώρα σε ένα προετοιμασμένο περιβάλλον, στο οποίο τα αποτελέσματα της εργασίας των μαθητών γίνονται αντιληπτά και εκτιμώνται και αναγνωρίζεται η μαθησιακή τους συμπεριφορά. Στο σχολείο/ στην τάξη αυτά μπορεί να είναι διάφορα «εργαστήρια»: στούντιο γραφής, χώρος τυπογραφείου, χώρος υπολογιστών, χώρος εργασίας για τεχνικά, χημικά και φυσικά πειράματα∙ έξω από το σχολείο: εργασία με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, ραδιόφωνο, υπαίθρια εμπειρία, εξερεύνηση του σχολικού περιβάλλοντος και συνεντεύξεις.

Η ανακαλυπτική και η διερευνητική μάθηση πέρα από το σχολικό πρόγραμμα σπουδών θα πρέπει να καθίσταται δυνατή.  Η παιδαγωγική Freinet είναι μια παιδαγωγική μέσα στο δημόσιο σχολείο/το κανονικό σχολείο. Είναι διεθνής και ξεπερνά σύνορα, είναι μια παιδαγωγική που συμμετέχει στη δημόσια ζωή και γνωρίζει και συζητά την εκπαιδευτική πολιτική. Η μεταμόρφωση του σχολείου πρέπει να ξεκινήσει από τους εκπαιδευτικούς. Αυτοί υπερασπίζονται τις δικές τους συνθήκες εργασίας και εκείνες των παιδιών. Οι παιδαγωγοί Freinet παίρνουν θέση κατά του αποκλεισμού, της καταπίεσης, των κρυφών και ανοικτών μορφών ρατσισμού, υπερασπίζονται το διαχωρισμό θρησκείας και κράτους (εκκοσμίκευση) και υπερασπίζονται μαθήματα στο σχολείο ελεύθερα θρησκειών.

Οι εκπαιδευτικοί Freinet είναι στραμμένοι στη διαχείριση συγκρούσεων, τη διαμόρφωση γνώμης και την αλληλεγγύη προς τα παιδιά. Προάγουν το παιδί ως άτομο και τη συμβολή του στην ομάδα. Δεν είναι ευπρόσδεκτη μόνο η ατομική μάθηση, αλλά και η συνεργατική και η κοινωνική μάθηση. Για να επιτευχθεί αυτό, εφαρμόζονται κύκλοι συλλογικού σχεδιασμού και αναστοχασμού –συμβούλιο τάξης, παρουσίαση των αποτελεσμάτων της εργασίας, αφηγηματικοί κύκλοι, κύκλοι για την επίλυση συγκρούσεων- και επίσης, ανάλογα με την ηλικία των παιδιών, πραγματοποιούνται από τα ίδια τα παιδιά.

Οι παιδαγωγοί Freinet στην Αυστρία, είτε είναι μέλη μιας από τις ενώσεις είτε όχι, δραστηριοποιούνται στο δημόσιο σχολικό σύστημα. Συμμετέχουν σε περιφερειακά, εθνικά και διεθνή σεμινάρια όπου μπαίνουν στο ρόλο των εκπαιδευομένων προκειμένου να αντιληφθούν και να αναστοχαστούν για τη δική τους μαθησιακή συμπεριφορά, την επικοινωνιακή τους συμπεριφορά και τις δικές τους στρατηγικές διαχείρισης συγκρούσεων.  Τα μαθήματα δεν συνδέονται με ακριβό διδακτικό υλικό και δεν χρησιμοποιούν «μεθόδους». Ο ίδιος ο Freinet αποκαλεί τις μεθόδους εργασίας στην τάξη «τεχνικές».

2. Αποστολή του οργανισμού

Περίπου δέκα χρόνια μετά τη διεξαγωγή του RIDEF[1] στην Αυστρία (2000), οι αυστριακοί δάσκαλοι Freinet θέλησαν να επανιδρύσουν μια πανεθνική ένωση. Το Freinetgruppe Wien, το Verein Atelier Schule (Άνω Αυστρία), το Verein zur Förderung der Freinetpädagogik στο Σάλτσμπουργκ και άτομα από την Κάτω Αυστρία, τη Στυρία, το Τιρόλο και το Vorarlberg συμμετείχαν σε προκαταρκτικές συνομιλίες, συνεργάστηκαν εποικοδομητικά και έτσι προετοίμασαν τον οργανισμό.

Μεταξύ άλλων, υπήρχαν οι ακόλουθες επιθυμίες για την ίδρυση μιας ένωσης Freinet, η οποία θα έπρεπε να λειτουργεί σε όλη την Αυστρία:

«Αν ήξερα ότι θα συναντιόσασταν, θα είχα έρθει…»

Μια λειτουργία διανομής για τις ημερομηνίες και τις συνεδριάσεις στα ομοσπονδιακά κράτη είναι επιθυμητή, έτσι ώστε ο καθένας ξέρει τι πραγματοποιείται, που και πότε και να μπορεί να συμμετέχει.

«Πού μπορώ να βρω το άρθρο για …;

Μια λειτουργία συλλογής για έντυπα έργα από και για δασκάλους και παιδιά είναι επιθυμητή.

«Ξέρεις κανέναν που να μπορεί να προσφέρει θέατρο σκιών;»

Μια ανταλλαγή είναι απαραίτητη από τους ανθρώπους που θέλουν και μπορούν να προσφέρουν στούντιο.

«Θα ήθελα να παρατηρήσω, ποιον μπορώ να ρωτήσω αν …;»

Αυτό που χρειάζεται είναι μια λίστα με σχολεία και τάξεις που μπορούν και θέλουν να δεχτούν φιλοξενούμενους μαθητές.

«Πού μπορώ να βρω πρόσωπα επαφής για παιδαγωγικές, μεθοδικές, διδακτικές ερωτήσεις;»

Αυτό που απαιτείται είναι μια ανοικτή συζήτηση επιστημονικών παιδαγωγικών κειμένων και μια εντατική ανταλλαγή πρακτικής εμπειρίας.

«Τι είναι η FIMEM και τι είναι το RIDEF

Αυτές (και άλλες) εξηγήσεις των όρων θα ήταν χρήσιμες, συζήτηση της αυστριακής εκπροσώπησης σε διεθνείς συνεδριάσεις.

«Ποια είναι η θέση μας για την αυστριακή εκπαιδευτική πολιτική;»

«Που στεκόμαστε για την αυστριακή εκπαιδευτική πολιτική;»

Τα σεμινάρια Freinet θα πρέπει να παρέχουν χρόνο και χώρο για τη συζήτηση θεμάτων εκπαιδευτικής πολιτικής.

3. Διαδικασία ίδρυσης

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 έχουν υπάρξει μεμονωμένοι εκπαιδευτικοί στην Αυστρία που έχουν σπουδάσει παιδαγωγική Freinet και οι οποίοι έχουν επίσης ταξιδέψει σε διεθνείς συναντήσεις. Στις 17 Σεπτεμβρίου 1990 ιδρύθηκε στη Βιέννη η ένωση F.L.E.K. (=Freinet.Lehrer.Eltern.Kooperative) και μαζί με ενώσεις από άλλες ομοσπονδιακές επαρχίες διοργανώθηκαν παναυστριακές συναντήσεις Freinet∙ από το 1992 η Αυστρία είναι μέλος της FIMEM. Σε συμφωνία με την ιδρυτική αποστολή (βλ. παραπάνω), μετά από αρκετές προκαταρκτικές συνομιλίες, μια επιτροπή υποστηρικτών επεξεργάστηκε το καταστατικό μιας ένωσης Freinet μέχρι το 2015 και στη συνάντηση του Πάσχα το 2015 στο Goldegg/Salzburg, το Cooperative Freinet Austria (Συνεταιρισμός Freinet Αυστρίας) ιδρύθηκε στις 28 Μαρτίου 2015 στις 15:58 μ.μ. Το Cooperative Freinet Austria (εν συντομία: FreinÖ) είναι ένα είδος «οργανισμού ομπρέλα» για τις πολλές ενώσεις Freinet στην Αυστρία, καθώς και ένα «οικείο λιμάνι» για τα μεμονωμένα μέλη.

4. Λογιστική διάσταση

Χρηματοδοτείται από συνδρομές και δωρεές μελών και επεκτείνει τις δραστηριότητές της σε ολόκληρη την ομοσπονδιακή επικράτεια. Η εκτελεστική επιτροπή αποτελείται από έξι άτομα. Σύμφωνα με το καταστατικό, μια γενική συνέλευση πραγματοποιείται ετησίως, το διοικητικό συμβούλιο εκλέγεται μετά από περίοδο δύο ετών. Η ένωση απέχει από οποιαδήποτε κομματική πολιτική και δεν κάνει καμία διάκριση με βάση το φύλο, την καταγωγή, τη θρησκεία και την κοινωνική θέση των μελών της.

5. Απόσπασμα από το καταστατικό της ένωσης FreinÖ

5.1 Σκοπός της ένωσης

Η ένωση, οι δραστηριότητες της οποίας δεν αποσκοπούν στην επίτευξη κέρδους, στοχεύει:

– στην εντατικοποίηση της συνεργασίας όλων των προσώπων και ενώσεων, ομάδων συμφερόντων και ομάδων εργασίας που εργάζονται στα σχολεία σύμφωνα με τις παιδαγωγικές αρχές του Freinet

– τη διάδοση της παιδαγωγικής Freinet σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης

– την επεξεργασία των προβλημάτων και των προσπαθειών εξεύρεσης λύσεων για ένα σχολείο κατάλληλο για παιδιά, κοντά στη ζωή και δημοκρατικό

– το διεθνές δίκτυο

– την προώθηση και την ανάπτυξη της έννοιας της διδασκαλίας της Elise και του Célestin Freinet σε πρακτικό και επιστημονικό επίπεδο.

5.2 Το να υπηρετείς ιδεαλιστικά σημαίνει:

– τη δοκιμή των ελεύθερων μεθόδων εργασίας στην τάξη και την επικοινωνία των προκυπτόντων εμπειριών

– τη δημιουργία και τη συντήρηση μιας ιστοσελίδας

– την έκδοση ενός περιοδικού: τουλάχιστον μία φορά το χρόνο. Η ένωση παράγει ένα περιοδικό αποκαλούμενο «Elise», το οποίο δημοσιεύεται μια φορά το χρόνο σε όλη την Αυστρία.  Σε συνεργασία με το Freinetgruppe Wien μια αυστριακή έκδοση του περιοδικού «Elise» παράγεται μία φορά το χρόνο.

– Συναντήσεις

– Συνέδρια

– Σεμινάρια

– Επαφές με δασκάλους, σχολεία και εκπαιδευτικά ιδρύματα εκτός Αυστρίας

– Ανταλλαγή υλικών εργασίας

– Εκδόσεις

– τη διοργάνωση εκπαιδευτικών κύκλων μαθημάτων

– Έρευνα για την παιδαγωγική Freinet

– Δημιουργία και διαχείριση ενός αρχείου

– Δημιουργία εργαστηρίων μάθησης

5.3 Καινοτομίες

Το κίνημα Freinet στην Αυστρία έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην εφαρμογή της ενσωμάτωσης ή της ένταξης των παιδιών με αναπηρία και των κοινωνικά μειονεκτούντων παιδιών. Συμμετείχε στην ίδρυση «πολυεπίπεδων τάξεων» στο δημόσιο σχολικό σύστημα. Προσπάθησε να προωθήσει τη συζήτηση για τα δικαιώματα των παιδιών.

5.4 Προσόντα/ πιστοποίηση/ περαιτέρω εκπαίδευση/ κατάρτιση

Στα πανεπιστήμια της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών στην Αυστρία, οι πληροφορίες σχετικά με τη μεταρρύθμιση της εκπαίδευσης υπό την έννοια των προαναφερθέντων «Μεγάλων Τεσσάρων» προσφέρονται σε κατακερματισμένη μορφή. Το να διαδοθεί η παιδαγωγική Freinet με παραδοσιακό τρόπο στο ακαδημαϊκό επίπεδο δεν είναι ούτε δυνατό ούτε ουσιαστικό. Η παιδαγωγική Freinet είναι μια διαδικασία που λαμβάνει χώρα εντός του σχολείου/ της τάξης και η οποία αποκτά γνώσεις από την πρακτική εμπειρία και τις μεταβιβάζει σε άλλα σχολεία/ τάξεις για πρακτική χρήση.

5.5 Όραμα

Η παιδαγωγική Freinet πρέπει να παραμείνει παιδαγωγική πρακτικής. Η ιεραρχική αυθεντία στο επίπεδο των ενώσεων και περαιτέρω της εκπαίδευσης πρέπει να απορριφθεί. Η έλλειψη νέων και η αποχώρηση πολλών αφοσιωμένων συναδέλφων στις εποπτικές αρχές του σχολείου ή στην κατάρτιση και την περαιτέρω εκπαίδευση. Συνεχίζουμε να συζητάμε τα δομικά στοιχεία της παιδαγωγικής Freinet εννοώντας της Elise και του Celestin Freinet (αυτοδιαχείριση, ελεύθερη γραφή, ελεύθερη έκφραση με διάφορα μέσα, στούντιο, τυπογραφείο…) και τη χρήση τους στην τάξη.

Για το μέλλον, είναι σημαντικό για εμάς να βελτιώσουμε τις συνθήκες εργασίας για τους μαθητές και τους δασκάλους, να (συνεχίσουμε) να εργαζόμαστε για την υλοποίηση ενός σχολείου κατάλληλου για τα παιδιά και να τα εκπαιδεύσουμε να είναι ελεύθερα άτομα αναλαμβάνοντας την ευθύνη. «Δίνοντας στα παιδιά το λόγο» σημαίνει να τους προσφέρεις ευκαιρίες για να μάθουν / να είναι σε θέση να ενεργούν υπεύθυνα. (μετάφραση: Δήμητρα Γαβριηλίδου)

Στοιχεία επικοινωνίας

Kooperative Freinet Österreich (FreinÖ)

Διεύθυνση: c/o A-1070 Wien, Stiftgasse 8

E-Mail: office@kooperative-freinet.at

Ιστοσελίδα: www.kooperative-freinet.at

Συγγραφείς

Wanda Grünwald: εκπαιδευτικός πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στη Βιέννη, γραμματέας της Cooperative Freinet Austria, επικεφαλής της ομάδας Freinet στη Βιέννη

Ingrid Schierer: συνταξιοδοτημένη διευθύντρια ειδικού σχολείου, επικεφαλής της Cooperative Freinet Austria


[1] (Σ.τ.Μ): Το RIDEF είναι η Διεθνής Συνάντηση των Παιδαγωγών Freinet που διοργανώνεται από τη FIMEM, δηλαδή τη Διεθνή Ομοσπονδία των Κινημάτων για το Σύγχρονο Σχολείο.
 

«Μια μέρα στην τάξη της Σοφίας»

Ένα φιλμ για μια προσέγγιση τρίτου τύπου σε σχολεία  εκπαιδευτικής προτεραιότητας.

Αυτή η ταινία δείχνει μια δουλειά που κάνουμε και στην Ελλάδα σε σχολεία του κέντρου της Αθήνας που ήταν Ζώνες Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας (ΖΕΠ). Τώρα το όνομα αυτό το έχουν οι τάξεις υποδοχής κι αυτή την δια – ηλικιακότητα την έχει το Ολοήμερο Σχολείο. Αυτή την παιδαγωγική Θα μπορούσαμε να την ονομάσουμε μια «παιδαγωγική της μύγας», καθώς ο/ η εκπαιδευτικός έχει μια ολομέλεια – συνεταιριστικό συμβούλιο και γύρω του/ της ομάδες και τεχνικές Freinet που υπερβαίνουν την τάξη και την προεκτείνουν σε τάξη – αυλή – κοινότητα. Τρόπος αυτής της δουλειάς απαντάται και στο 35ο Δημοτικό Σχολείο Εξαρχείων στην τάξη Freinet για τα μικρά παιδιά. Το έργο της Σοφίας, της Γαλλίδας δασκάλας, είναι έργο μαέστρου που δεν απευθύνεται συγχρόνως σε όλα τα παιδιά μετωπικά, αλλά είναι για όλα τα παιδιά. Και ο συνεταιρισμός έχει μεγάλη αξία για όλα τα υλικά που έχει στην τάξη, κάνοντας το περιβάλλον αρχιτεκτονικά αξιοπρόσεκτο. Η υλική διάταξη του χώρου ανακινεί ζητήματα αρχιτεκτονικής και παιδαγωγικής. Η κίνηση, το δυναμικό πλαίσιο μάθησης και η αλλαγή χώρων συντελούν σε ένα διαφορετικό σχολείο. Έργο σημαντικό και προκλητικό! [Μπάμπης Μπαλτάς]

Δείτε η κατεβάστε από εδώ το σχετικό υλικό για την ταινία που δημιούργησε η Claire Lebrun, μετέφρασε στα ελληνικά η Ελένη Φουντουλάκη και επιμελήθηκε ο Μπάμπης Μπαλτάς

Η σελίδα της ταινίας στο facebook https://www.facebook.com/unejourneedanslaclassedesophie/

Εδώ η ταινία με αγγλικούς υποτίτλους.

Ένα ραδιοφωνικό αφιέρωμα στον Γιάνους Κόρτσακ

Το Σάββατο 1/2/2020 η «Αφύλακτη Διάβαση» – η εκπομπή του Θωμά Σίδερη στο Πρώτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ – ήταν αφιερωμένη στον Γιάνους Κόρτσακ. Το «Σκασιαρχείο» έδωσε το παρόν για να μιλήσει για τον δάσκαλο που τόσο αγαπάμε, όσο και τον Φρενέ.

Το ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ του Θωμά Σίδερη, άκρως επιμελημένο από τον ίδιο, συνοδεύτηκε με φωνές από τον Νεκτάριο Στελλάκη, με τον οποίο συνεργαστήκαμε στο διεθνές συνέδριο για τον Κόρτσακ στην Πάτρα στις 25/10/2019, την Αγγελική Βαρελλά, από την οποία περιμένουμε ένα παιδικό βιβλίο με θέμα τη ζωή και το θάνατό του, τον Γιώργο Τσιάκαλο που ετοιμάζει ένα καινούριο βιβλίο για τον Κόρτσακ και τον Χαράλαμπο Μπαλτά που επιμελείται ένα βιβλίο για τον δάσκαλο από τις εκδόσεις του «Σκασιαρχείου».

Για όλους ήταν και είναι μια συγκλονιστική στιγμή. Από το 2012 εργαζόμαστε για την προώθηση των παιδαγωγικών ιδεών του στην Ελλάδα και στρατευμένα πια θέλουμε ένα σχολείο της κοινότητας. Επίσης θέλουμε οι ιδέες του να επηρεάσουν τον τρόπο λειτουργίας δομών για εφήβους, όπως οι Στέγες Ανηλίκων. Θέλουμε το έργο του να συνδεθεί με την κοινωνική παιδαγωγική και την εκπαίδευση των παιδιών – προσφύγων στη χώρα μας. Θέλουμε να δούμε στα σχολεία μας παιδικά δικαστήρια, εφημερίδες, θεσμούς των παιδιών, ραδιόφωνα, γραμματοκιβώτια, παιδικό σινεμά, συνελεύσεις και διαδρομές στην πόλη. Θέλουμε το άρθρο 12 και τα δικαιώματα ελευθερίας  (άρθρα 12 – 17) να επιστραφούν στα παιδιά. Θέλουμε το άρθρο 28 να τηρείται και όλα τα παιδιά να φτάνουν στα σχολεία. Να σταματήσει τώρα η διαρροή των παιδιών – προσφύγων που δεν φτάνουν στα σχολεία. Θέλουμε να συνεργαστούμε μικροί και μεγάλοι και να μην υπογράφουμε πολέμους. Θέλουμε την κυβέρνηση των παιδιών. Είναι άνθρωποι! Είναι πολίτες! Θέλουμε να κάνουμε μαζί τους δουλειά! [Μπ. Μπ.]

Μια βραδιά για τον δάσκαλο Γιάνους Κόρτσακ

Στις εκδόσεις «Γαβριηλίδης», στο πλαίσιο του αφιερώματος στο Ολοκαύτωμα, οργάνωσε  στις 20 Ιανουαρίου 2020 στο Poems and Crimes Αγίας Ειρήνης 17, στο Μοναστηράκι,  έγινε εκδήλωση αφιερωμένη στον δάσκαλο του Ολοκαυτώματος Γιάνους Κόρτσακ. Παρουσιάστηκε η θεατρική παράσταση «Το ταχυδρομείο» του Ραμπιτρανάθ Ταγκόρ από τη θεατρική ομάδα του 9ου Γυμνάσιου Καλλιθέας. Οι υπεύθυνες καθηγήτριες Άννα-Μαρία Σιδηροπούλου και Φωτεινή Βούλγαρη μίλησαν για την προσπάθεια των παιδιών να κατανοήσουν και να αποδώσουν το υπέροχο ποιητικό δράμα του Ρ. Ταγκόρ. Το έργο αυτό είναι γραμμένο με αληθινή αισιοδοξία που αντιπαρέρχεται την απώλεια και την πίκρα του θανάτου δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα αγάπης, αποδοχής και φαντασίας. Μια ατμόσφαιρα πραγματικής ζωής. Γι’ αυτό, το έργο αυτό διάλεξαν και  έπαιξαν ο Γιάνους Κόρτσακ και τα παιδιά του στις δύσκολες ώρες του Γκέτο στη Βαρσοβία του 1941. Γιατί με αυτό μπόρεσε ο σοφός και αγαπημένος δάσκαλος να τα μυήσει στο μυστήριο του θανάτου, που δεν είναι τίποτε άλλο από την αληθινή ζωή,  ιδωμένη αλλιώς.

Τα παιδιά μας συγκίνησαν με την απλή και απέριττη ερμηνεία τους. Γελάσαμε, θαυμάσαμε και δακρύσαμε. Κι ούτε μια στιγμή δεν έφυγε από το μυαλό μας το μεγάλο ευχαριστώ σ’ αυτόν που ενέπνεε τη βραδιά μας:  το Γιάνους Κόρτσακ και τα παιδιά του. Μετά το τέλος της παράστασης και το θερμό χειροκρότημα ανασυνταχθήκαμε και υποδεχτήκαμε τη Θεοδώρα Μπέτσου που παρουσίασε το έργο της  κινηματογραφικής ομάδας παιδιών από το 10ο και 13ο Λύκειο Περιστερίου, που μέσα από ολιγόλεπτες ταινίες, προσέγγισαν το Ολοκαύτωμα και δοκίμασαν την αισθητική εμπειρία της κινηματογραφικής αφήγησης. Οι ταινίες, καρπός έρευνας και συστηματικής δουλειάς, αποτύπωσαν το έγκλημα στην πιο αποτρόπαια μορφή του: τη μεθοδική και ανάλγητη εξόντωση των παιδιών.  Ήταν για όλους μας και περισσότερο για τα παιδιά που παρακολούθησαν μια επώδυνη εμπειρία, έμπνευση ωστόσο για ανάλογες καλλιτεχνικές δημιουργίες.

Ευχαριστούμε από καρδιάς τις εκδόσεις Γαβριηλίδη για τη φιλοξενία στον όμορφο χώρο τους και την τεχνική υποστήριξη στην παρουσίασή μας. Ιδιαίτερα για τα παιδιά που συμμετείχαν ήταν μια ξεχωριστή εμπειρία, ένα βαθύτερο πλησίασμα στο γεγονός του Ολοκαυτώματος που η μνήμη του «… όπου και να την αγγίξεις πονεί…»

                                           Άννα – Μαρία Σιδηροπούλου

Μέλος της Παιδαγωγικής Ομάδας «Το Σκασιαρχείο»

Δουλεύοντας με τα παιδιά του 35ου Εξαρχείων το χώρο, τη συμπερίληψη και τη συνύπαρξη

Χαράλαμπος Μπαλτάς

Το ξεκίνημα της σχολικής χρονιάς 2019/2020 στην Α2 τάξης μας βρήκε με τα εργαλεία μας να τα βάζουμε στην πράξη και να πειραματιζόμαστε πάνω στην επιθυμία των παιδιών. Οι ανισότητες έτοιμες να μας φωτίσουν τον δρόμο για τις ισότητες – μέσα από την σχολική κουλτούρα, τον πολιτισμό των φτωχών, το παιδαγωγικό κλίμα, την συμβολική ανταλλαγή (Τι Νέα;, Συμβούλιο τάξης, συνεταιρισμός, παζάρι, αλληλογραφία, συναισθηματική μετεωρολογία), τις χειρονομίες και τη δημοσιότητα (ελεύθερο κείμενο, ραδιόφωνο, εφημερίδα, τυπογραφείο). Κάνοντας έτσι τα μαθήματα – Μαθηματικά, Γλώσσες, περιβάλλον, γεωγραφία –  δυναμικούς χώρους κοινοτικής μάθησης.

Η συνύπαρξη, η ανάμιξη παιδιών γηγενών, μεταναστών και προσφύγων, η κοινωνική αλληλεγγύη για γραφική ύλη και οι ομάδες μας με τις αρμοδιότητες, είναι η συνεργατική τάξη μας. Η βιβλιοθήκη, ο κήπος, το παγκάκι και η πόρτα – βιβλιοθήκη η μέριμνά μας. Βάζουμε βιβλία στην πόρτα – βιβλιοθήκη μας και ζωγραφίζουμε και εκθέτουμε τη δουλειά μας. Και το χειμώνα θα ολοκληρώσουμε με τον κύριο Νικήτα το γεωπόνο και το φύτεμα στους δύο αυτούς χώρους.  Ο κύκλος με τα πολλά του ονόματα (συμβούλιο, συνέλευση των ζώων, συναισθήματα, διαλέξεις, παζάρι) έτοιμος με δύο καρέκλες παραπάνω να μας περιμένει – μια του αρχηγού που μένει άδεια και μια για κάθε νέο παιδί που περιμένουμε. Κι ο μπερντές μας έτοιμος να μεταβολίσει τη βία με τον Μορφονιό. Και η υπαίθρια τάξη μας χώρος για τη Μελέτη Περιβάλλοντος. Και οι έξοδοί μας στην κοινότητα (Επιγραφικό Μουσείο, Πάρκο Ναυαρίνου, Ταχυδρομείο για Αϊ Βασίλη, Γαλλικό Ινστιτούτο – κινηματογράφος, Καίτη Φλώρου – η βασίλισσα της γραφομηχανής για κάλαντα, «Καραγκιόζης» για θέατρο Σκιών, «Πυξίδα», Πολυτεχνείο – αρχιτεκτονική) να συμπληρώνουν αυτό που ονειρευόμαστε, αυτό που ονομάζουμε σχολείο της κοινότητας. Και τα «ραντεβού στην κοινότητα» τα Σ/Κ να είναι αυτή η πολυπόθητη ορατότητα των παιδιών στην πόλη. Μ’ όλα αυτά υποδεχτήκαμε στην τάξη μας την Αντζελίν Ματζόλι, την δασκάλα  Freinet του φιλμ «Επιτέλους Σχολείο» (2017) – μαζί με τη δασκάλα της ομάδας μας Νάγια Κομκοτού.  

 Κι όμως. Οι εκκενώσεις στέγης ως δυστοπία έκαναν τη χρονιά ανήσυχη εξαρχής στα Εξάρχεια. Κλονιστήκαμε. Τα «Άδεια θρανία» των παιδιών είναι η καλλιτεχνική εγκατάσταση που απαντά στην ουτοπία μας «Τα θρανία της άνοιξης». Ο αγώνας που δόθηκε από τους Συλλόγους Γονέων, τα παιδιά και τους λίγους εκπαιδευτικούς του ¨Σκασιαρχείου» κι όχι μόνο (έτσι περίπου αποκαλούμαστε) έφεραν αποτελέσματα, φτωχά ή όχι. Οι χώροι μας ήταν ήξεις – αφίξεις. Χάσαμε παιδιά, τα πήραμε πάλι πίσω αλλά κι άλλα παιδιά έρχονται να γραφτούν. Οι τάξεις υποδοχής που ήταν τέσσερις πέρυσι, φέτος είναι μια. Κι άλλα σχολεία χωρίς τάξεις υποδοχής δεν μπορούν να δεχτούν τα παιδιά στο σχολείο, με αντιδράσεις και του Συλλόγου Διδασκόντων. Ενδεικτικό της σχολικής διαρροής είναι το στρατόπεδο της Κορίνθου. Στα εκατό σχεδόν παιδιά μόνο δύο έχουν βρει το δρόμο για το σχολείο. Παλαιοτέρα νομίζαμε πως ο δρόμος για το σχολείο είναι μια ταλαιπωρία που αφορούσε άλλες ηπείρους κι άλλες χώρες. Τώρα καταλαβαίνουμε πως μας χτύπησε την πόρτα. Όμως συνεχίζουμε να γράφουμε παιδιά στο σχολείο. Στο 35ο Αθηνών γράφτηκαν τώρα λίγα λιγότερο από δέκα παιδιά που ήρθαν από το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες και το σχολείο τους, την «Πυξίδα». Η κοινωνική παιδαγωγική παντού!

Αλλά για τα άλλα παιδιά που δεν έχουν βρει ακόμα το δρόμο για το σχολείο κάναμε κάτι ιδιαίτερο. Ήρθαν αυτά στο σχολείο μας κι εμείς πήγαμε στο δικό τους. Και αυτή την πρακτική της συμπερίληψης και στης συνύπαρξης θα την συνεχίσουμε. Όλες αυτές τις ημέρες που είναι αφιερωμένες στα δικαιώματα των παιδιών (20 Νοέμβριου – 10 Δεκεμβρίου) ετοιμαστήκαμε γι’ αυτές τις δύο ημέρες. Στις 9/12 ήρθαν τα παιδιά από την «Πυξίδα» που δεν χουν γραφεί ακόμα σε σχολείο και τα ξεναγήσαμε. Και στις 10/12 με τον Γιώργο Μόσχο κάναμε στο χώρο της «Πυξίδας» ένα αξέχαστο εργαστήριο και τραγουδήσαμε: «Έχουμε πολλές ιδέες/ και καλή καρδιά/ το σχολείο μας χωράει /όλα τα παιδιά». Μαζί μας και η Ντίνα Borel, δασκάλα Freinet σε σχολείο εδικής αγωγής στην Ελβετία που μοιράστηκε μαζί μας όλη τη μέρα της τάξης! Και μας επισήμανε πως τα πλάνα εργασίας να είναι αναρτημένα στην τάξη για να παρακολουθούμε το πρόγραμμα των παιδιών!

Επίσης στις 15/12 διοργανώθηκε στο θέατρο Εξαρχείων εκδήλωση – συζήτηση για τα παιδιά – πρόσφυγες στα Εξάρχεια από τους τρεις συλλόγους γονέων της γειτονιάς. Και προβολή της ταινίας του Ρομέν Γκουπίλ, «Ψηλά τα χέρια» (2010) στη «Λαϊκή Συνέλευση Γκύζη» στις 16/12 με κεντρικό αίτημα «Θέλουμε τους συμμαθητές μας πίσω». Κι είμαστε έτοιμοι να διαμαρτυρηθούμε πάλι για τις κλειστές παιδικές χαρές στο Πεδίο του Άρεως. Οι συνελεύσεις της γειτονιάς είναι εν τέλει και συνελεύσεις της τάξης και πορευόμαστε μαζί. Και συνομιλούμε με τις ετερότητες: τον/ την αρχιτέκτονα, το γεωπόνο και τον τυπογράφο.

Και κάναμε ότι μπορούσαμε να βρούμε και μια τηλεόραση για τον Ρασίντ, το παιδί – πρόσφυγα που μας το πήραν στο στρατόπεδο της Κορίνθου και το φέραμε πίσω. Και μετά γράμματα στον Αϊ Βασίλη να ζητάμε γραφική ύλη και να πάρουμε γραμματόσημα και μετά σχολικό παζάρι με την αλληλεγγύη των ανθρώπων της γειτονιάς και του Συλλόγου Γονέων. Κάθε μέρα μια καινούρια μέρα. Μέχρι να πούμε πάει ο παλιός ο χρόνος. Και να περιμένουμε την καινούρια ταινία του Γιάννη Γιουλούντα – μετά το «Αγωνίζομαι άρα υπάρχω» (2016) – όπου μαζί με τις εκκενώσεις των αυτό – οργανωμένων δομών, θα έχουμε στην ταινία και όψεις της κοινωνικής παιδαγωγικής στην οποία ομνύουμε. Πάει ο παλιός ο χρόνος!!!! Ξεκινάμε πάλι από την αρχή! (20/12/2019)

Ο Χαράλαμπος Μπαλτάς είναι δάσκαλος στο 35ο Εξαρχείων και μέλος του «Σκασιαρχείου» με «Τα Θρανία της άνοιξης». babisbaltas1@gmail.com

Αρχιτεκτονική και Παιδαγωγική

Κούλα Πανάγου

Ένα διήμερο γόνιμου διαλόγου στις αρχές του Οκτωβρίου του 2019, στις 4 και 5 του μηνός,  έλαβε χώρα στο Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού με την επιμέλεια της Παιδαγωγικής Ομάδας  «Το Σκασιαρχείο» και του Χαράλαμπου Μπαλτά. Η γιορτή των δικαιωμάτων του παιδιού σήμερα στις 20 Νοέμβρη είναι για το δικαίωμά τους στοπ χώρο. Αυτό διοργανώσαμε.

Ο χώρος που πραγματοποιήθηκε το σεμινάριο είναι ένας ιδιαίτερος χώρος. Το Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού είναι ένα μη κερδοσκοπικό σωματείο, που από το 2004 ερευνά, προωθεί και προασπίζει τα δικαιώματα του παιδιού στην εκπαίδευση, την οικογένεια, την κοινωνία. Οργανώνει Εκπαιδευτικά Προγράμματα, Κοινωνικό-Πολιτισμικές Δράσεις, ιδιαίτερα για τις πιο ευάλωτες ομάδες παιδιών, και συνεργάζεται γι’ αυτό με οργανώσεις του εξωτερικού και της χώρας μας. Στηρίζεται στη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού του ΟΗΕ, στην κοινωνική αλληλεγγύη, την πολιτισμική διαφορετικότητα και την εθελοντική προσφορά των μελών και φίλων του.

Στο πλαίσιο αυτό, το Δίκτυο λειτουργεί σε δύο πυλώνες. Ο πρώτος περιλαμβάνει δράσεις για την ενημέρωση, ευαισθητοποίηση και κινητοποίηση των ίδιων των παιδιών, της κοινής γνώμης καθώς και των κέντρων λήψεων αποφάσεων και εφαρμογής πολιτικών σχετικά με τα παραπάνω δικαιώματα. Ο δεύτερος πυλώνας περιλαμβάνει δράσεις σχετικές με την καθημερινή και, στην πράξη, υποστήριξη των παιδιών και των δικαιωμάτων τους. Στο πεδίο αυτό, πολλές διαφορετικές ειδικότητες εργαζομένων και εθελοντών «συναντιόνται» στο Δίκτυο και συνεργάζονται σε καθημερινή βάση [ανάμεσά τους, παιδαγωγοί, δικηγόροι, πολιτισμικοί διαμεσολαβητές, κοινωνικοί λειτουργοί, ψυχολόγοι κ.α.].

Όλοι οι παραπάνω, χωρισμένοι σε ομάδες, ανάλογα με τον χώρο δράσης και το εκάστοτε πρόγραμμα που υλοποιεί το Δίκτυο, θέτουν τους στόχους και σχεδιάζουν από κοινού τις δράσεις, τις παρεμβάσεις, τις παραπομπές, αλληλοενημερώνονται για την εξέλιξή τους και γενικά ενεργούν για την ολιστική κάλυψη των αναγκών κάθε παιδιού που επισκέπτεται το Δίκτυο. Στόχος πάντα είναι το βέλτιστο συμφέρον των παιδιών και η δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών ώστε να μεγαλώνουν υγιή και ευτυχισμένα, η γνώμη τους να λαμβάνεται υπόψη και τα δικαιώματά τους να είναι πάντα σεβαστά.

Βασικό δικαίωμα των παιδιών είναι η εκπαίδευση.

 Ποια όμως εκπαίδευση; Πώς ένα σχολείο μετατρέπεται σε ανοιχτό χώρο μάθησης και προσωπικής εξέλιξης για το παιδί; Τι σημαίνει το σχολείο της κοινότητας, η ανοιχτή αυλή ως πεδίο ανταλλαγής. Η παιδαγωγική  Freinet τάξη – αυλή – κοινότητα πόσο αναγκαία είναι; Πολλοί και αξιόλογοι εισηγητές μοιράστηκαν σκέψεις και εφαρμοσμένες πρακτικές.

Η Ελένη Φουντουλάκη (δασκάλα – εικαστικός) μίλησε για την εμπειρία της και συγκεκριμένα για ένα εικαστικό και παιδαγωγικό project «Ένα διαφορετικό εργοτάξιο», με μαθητές σε σχολεία της Α/βαθμιας εκπαίδευσης. Τα έργα αφορούσαν στον επιμέρους επανασχεδιασμό του σχολείου, ενσωματώνοντας στο εσωτερικό του ένα εφήμερο ανάπτυγμα χώρου, καθώς εξέταζε πώς η δημιουργικότητα μπορεί να ενθαρρύνει μία βαθιά και με νόημα δέσμευση, όπου ο καθένας, με το δικό του ρυθμό, βρίσκει αξία σ΄ αυτό που γίνεται και τρόπους να ταυτιστεί. 

        Η Εύα Γρηγοριάδου (αρχιτεκτόνισσα) παρουσίασε τις «Αυλές Συμπερίληψης» στο 45ο Δ.Σ. Αθηνών. H Εύα Γρηγοριάδου παρουσίασε την ερευνητική δουλειά που έκανε κατά τη σχολική χρονιά 2018-19 στο 45ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών, στην Κυψέλη. Το πρόγραμμα υλοποίησαν οι εκπαιδευτικοί Δήμητρα Γαβανά (συντονίστρια) και Ιωάννα Αγγελή με τη συνεργασία της αρχιτεκτόνισσας και ερευνήτριας Εύας Γρηγοριάδου και την υποστήριξη της Υπεύθυνης Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Δ/νσης Π.Ε Α’ Αθήνας κ. Μαρίας Δημοπούλου. Παρατηρώντας ότι η σχολική αυλή είναι ένας δυναμικός χώρος, είναι ο πρώτος δημόσιος χώρος για ένα παιδί, στον οποίο ήδη παρατηρεί ότι διαμορφώνονται σχέσεις και ιεραρχίες. Στους χώρους αυτούς παρατηρούνται φαινόμενα αποκλεισμού βασισμένα σε στερεότυπα και ιεραρχικές δομές με βάση το φύλο.  Το πρόγραμμα “Αυλές Συμπερίληψης” έχει ως στόχο οι κοινότητες των δημοτικών σχολείων της Ελλάδας να αντιληφθούν τις δυναμικές της αυλής και να επαναπροσδιορίσουν τη διαχείρισή της μέσα από τη χρήση συμμετοχικών εργαλείων και τη συνεργασία με αρχιτέκτονες/ισσες. Στόχος είναι η προσέγγιση της ισότητας, μέσω της ενίσχυσης χωρικών ποιοτήτων της αυλής που να ανταποκρίνονται σε μία μεγαλύτερη ποικιλία αναγκών και επιθυμιών των παιδιών.

 Η ομάδα των Ναταλία Μπαζαίου (αρχιτεκτόνισσα), Αναστασία Νουκάκη (αρχιτεκτόνισσα), Τίνα Βαρδαλάχου (αρχιτεκτόνισσα), Βάσια Λέκκα (αρχιτεκτόνισσα) παρουσίασε το εκπαιδευτικό –αρχιτεκτονικό project «Η Μεταμόρφωση μιας πόρτας του 35ου Δημοτικού Σχολείου Αθηνών σε βιβλιοθήκη και το παγκάκι ως Χώρος Συνάντησης για παιδιά, πουλιά και έντομα». Πιο συγκεκριμένα η ομάδα αρχιτεκτόνων Athens Superscript φανέρωσε την εμπειρία που είχε στο 35ο Δημοτικό Σχολείο. Εκεί, σε συνεργασία με τους  εκπαιδευτικούς του σχολείου υλοποίησε εργαστήρια αρχιτεκτονικής με μαθητές τρίτης δημοτικού, προκειμένου να σχεδιάσει και να υλοποιήσει παρεμβάσεις στις δύο εισόδους του 35ου Δημοτικού Σχολείου στην οδό Κωλέττη στα Εξάρχεια. Στόχος ήταν η μετατροπή των 2 αφιλόξενων εισόδων του Σχολείου σε τόπους συνεύρεσης, συναναστροφής, παιχνιδιού και ανταλλαγής της γνώσης. Η υλοποίηση έγινε στο πλαίσιο του προγράμματος This is Athens-Polis του Δήμου Αθηναίων.

        Ο Ιωσήφ Λεοντής (αρχιτέκτονας –μηχανικός ΕΜΠ), παρουσίασε την ερευνητική εργασία του με τίτλο «Ανοιχτό σχολείο και κοινότητα. Εμπειρία από τα ανοιχτά σχολεία στην Ελλάδα».  Η έρευνα του, η οποία πραγματοποιείται υπό την επίβλεψη της κ. Ελίζας Παναγιωτάτου, Ομότιμης Καθηγήτριας ΕΜΠ, εστιάζει στους παρακάτω άξονες :

  • Ανεξάρτητες εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες
  • Δίαυλοι επικοινωνίας και διαλόγου στην εκπαιδευτική κοινότητα
  • Εφαρμοζόμενες πολιτικές για το ανοιχτό σχολείο
  • Αλληλεπίδραση σε σχολικό περιβάλλον

Τον Ιούνιο του 2019, πραγματοποιήθηκε μία θεατρική παράσταση στο 35ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών, με τη βοήθεια της θεατρικής ομάδας αυτοσχεδιασμού. Η δράση στόχευε στην ανάπτυξη κριτικής σκέψης και τη συνειδητοποίηση των μαθητών.

        Η Ειρήνη Βαλληνδρά (αρχιτεκτόνισσα) παρουσίασε την εισήγηση με τίτλο «Το δικαίωμα του παιδιού στο παιχνίδι. Η παιδαγωγική διάσταση του παιχνιδιού και η σημασία του στο βίωμα του χώρου». Είναι σε όλους γνωστό ότι το παιχνίδι έχει θεμελιώδη αξία σε όλους τους τομείς ανάπτυξης ενός παιδιού (σωματικής, πνευματικής, κοινωνικής, συναισθηματικής).

Το παιχνίδι βοηθάει το παιδί να αναπτύξει τον τρόπο που κατανοεί τον κόσμο και τον τρόπο που σκέφτεται μέσα από την εξερεύνηση και τον πειραματισμό. Μέσα από την εισήγηση έγινε φανερή η ανάγκη το σχολείο να λειτουργεί ο χώρος μάθησης που χρησιμοποιεί σαν εργαλείο μάθησης το παιχνίδι.

        Η Σοφία Λιούλα (δασκάλα) παρουσίασε το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Κάνοντας διαδρομές στην πόλη με τα παιδιά του 35ου Δημοτικού Σχολείου Εξαρχείων». Αξιοποιώντας τις διαδρομές στην περιοχή των Εξαρχείων, τα παιδιά συνδέουν τα γνωστικά αντικείμενα με την πόλη. Ο δημόσιος χώρος αποχτά νόημα για εκείνα. Η Σοφία Λιούλα παρουσίασε αποσπάσματα από ένα φιλμ που ετοιμάζεται για την παιδαγωγική στα Εξάρχεια.

        Ο Χαράλαμπος Μπαλτάς (δάσκαλος, μέλος της Παιδαγωγικής Ομάδας «Το Σκασιαρχείο») παρουσίασε «Η υπαίθρια τάξη ως μεταβατικός χώρος για την κοινότητα». Στην εισήγηση τονίστηκε η ανάγκη ύπαρξης ενός μεταβατικού χώρου όπου το παιδί θα μπορεί να παίζει, να δοκιμάζει, να εφαρμόζει, να συνομιλεί με την κοινωνία. Ένα σχολείο τύπου ανοιχτού προς τα μέσα σημαίνει ένα σχολείο με περισσότερους ενήλικες μέσα στο σχολείο. Ενώ η επιλογή ενός σχολείου ανοιχτού προς τα έξω σημαίνει αποσχολειοποίηση. Το βιωματικό εργαστήρι που σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε από τον Χαράλαμπο Μπαλτά είχε τίτλο «Η επιτέλεση του χώρου και του χρόνου στο 35ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών στην γειτονιά των Εξαρχείων». Έχοντας ο ίδιος εμπειρία είκοσι χρόνων δουλεύοντας στα Εξάρχεια εκ των οποίων τα δεκαπέντε επηρεασμένος από την αρχιτεκτονική του κτιρίου και το τρίπτυχο της παιδαγωγικής Freinet τάξη-αυλή –κοινότητα, πρότεινε ένα βιωματικό εργαστήρι που με μέσο το βιβλίο και τους χώρους βοηθάει το παιδί να αλληλεπιδράσει και να δημιουργήσει δεσμούς με την πόλη και το δημόσιο χώρο.

Το σεμινάριο παρακολούθησαν εκπαιδευτικοί διαφορετικών βαθμίδων και ειδικοτήτων, αρχιτέκτονες και άνθρωποι που νιώθουν και πιστεύουν στην ανάγκη διαλόγου της παιδαγωγικής και της αρχιτεκτονικής. Ο διάλογος αυτός έχει σαν στόχο την δημιουργία ουσιαστικών χώρων  δημόσιου διαλόγου του παιδιού με την κοινωνία.

Η Κούλα Πανάγου είναι νηπιαγωγός και υπεύθυνη δράσεων του Δικτύου για τα Δικαιώματα του Παιδιού.