Ο Philippe Meirieu στην Αθήνα.

Ο Philippe Meirieu έναι ένας διάσημος παιδαγωγός και καθηγητής Επιστημών της Εκπαίδευσης στη Γαλλία.

Ο  Meirieu δεν είναι άγνωστος στα μέλη του «Σκασιαρχείου». Στην ιστοσελίδα μας https://skasiarxeio.wordpress.com έχουμε δημοσιεύσει το κείμενό του «Η ΝΕΑ ΑΓΩΓΗ: ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ ΠΑΡΑΝΟΗΣΕΩΝ… ΚΑΙ ΧΩΝΕΥΤΗΡΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΥ῾

Επίσης διαθέτουμε με ελληνικούς υποτίτλους τέσσερις από τις ταινίες που έχει δημιουργήσει ο  Meirieu για τους μεγάλους παιδαγωγούς:Σελεστέν Φρενέ, Φερνανα Ουρί, Γιάνους Κόρτσακ και Αντον Μακαρένκο.

Την Τρίτη  26 Φεβρουαρίου 2019, 7μμ, θα έχουμε την ευκαιρία να συναντήσουμε τον Philippe Meirieu στην Αθήνα, στο Γαλλικό Ινστιτούτο όπου θα δώσει διάλεξη με θέμα «Ποια παιδαγωγική για ένα σχολείο πραγματικής ισότητας;»

Advertisements

4ο ΠΕ.Κ.Ε.Σ. Αττικής – επιμορφωτικό σεμινάριο στην παιδαγωγική Φρενέ

Το 4ο ΠΕ.Κ.Ε.Σ. Αττικής σε συνεργασία με «ΤΟ ΣΚΑΣΙΑΡΧΕΙΟ – Παιδαγωγική ομάδα για την προώθηση της Παιδαγωγικής Φρενέ στην Ελλάδα» οργάνωσε επιμορφωτικό σεμινάριο 12 ωρών στην παιδαγωγική Φρενέ και τη θεσμική παιδαγωγική.

Στην πρόσκληση ανταποκρίθηκε μεγάλος αριθμός εκπαιδευτικών, από τους οποίους επιλέχθηκαν 60 με σειρά χρονικής προτεραιότητας. Η επιμόρφωση απευθύνθηκε σε  εκπαιδευτικούς Νηπιαγωγείων, Δημοτικών και Γυμνασίων της Δ΄ Αθήνας, προκειμένου να εφαρμόσουν στην τάξη τους τη συνεργατική μάθηση με βάση τις αρχές της παιδαγωγικής Φρενέ.

Το πρόγραμμα εκτυλίχθηκε σε τέσσερις τρίωρες απογευματινές συναντήσεις με βιωματικό χαρακτήρα και φιλοξενήθηκε στο 11ο Δημοτικό Σχολείο Αγίου Δημητρίου (από 22/1  – 12/2).

Στην πρώτη εισαγωγική συνάντηση τέθηκε το πλαίσιο και οι αρχές της παιδαγωγικής Φρενέ, στις δύο επόμενες παρουσιάστηκαν βιωματικά οι τεχνικές «Τι νέα;», «Συμβούλιο τάξης», «Ελεύθερα κείμενα – δημιουργία σχολικής εφημερίδας – αλληλογραφία – μικρά βιβλία», ενώ η τελευταία αφορούσε το άνοιγμα του σχολείου στη ζωή και την κοινωνία: «Τάξη – αυλή – κοινότητα».

Η επιμόρφωση προσφέρθηκε από εκπαιδευτικούς, μέλη της παιδαγωγικής ομάδας  «Το Σκασιαρχείο», που χρησιμοποιούν στην τάξη τους εργαλεία της παιδαγωγικής Φρενέ, και είχε μεγάλη αποδοχή από τους εκπαιδευτικούς.

Υπήρξε ενθουσιασμός και διάθεση για εφαρμογή, καθώς και η ελπίδα ότι τόσο το πνεύμα όσο και οι τεχνικές Φρενέ θα φέρουν στο σχολείο έναν φρέσκο και ανανεωτικό άνεμο συνεργασίας, δημοκρατικότητας, δημιουργικότητας.

Πόλη, Λογοτεχνία και Ζώα

Κάνοντας διαδρομές με τα παιδιά στην κοινότητα

Γράφει ο Χαράλαμπος Μπαλτάς

Ο παλιός χρόνος που μας πέρασε στα Εξάρχεια τραγουδήθηκε από τα παιδιά της β’ τάξης του 35ου Δημοτικού Σχολείου πηγαίνοντας στο Γαλλικό Ινστιτούτο για τα μικρά φιλμάκια που παραδοσιακά προβάλλει τις μικρές μέρες του χρόνου. «Πάει ο παλιός ο χρόνος», το τραγούδι μας! Με το καρότσι της υπαίθριας διδασκαλίας που έχει τα βιβλία μας και με το τραγούδι στα χείλη ανηφορίσαμε τη Βαλτετσίου μπαίνοντας σε χώρους πολιτισμού, φύλου και κινηματογράφου. Οι εκδοτικοί οίκοι, το Κέντρο για Θέματα Ισότητας (ΚΕΘΙ), η Ένωση Τεχνικών Κινηματογράφου (ΕΤΕΚΤ) και το (πρώην) 5ο Λύκειο, η σημερινή κατάληψη των προσφύγων, ήταν στο διάβα μας. Οι μικρές ταινίες ήταν μια αποκάλυψη! Όλο ζώα! Και η διαδρομή στην επιστροφή έγινε ένα μαθηματικό πρόβλημα με τις χρονολογίες των κτιρίων! Και μπαίνοντας μέσα τους βλέπαμε πόσο οικεία γίνεται η πόλη!!!

Οι συνελεύσεις που ακολούθησαν έφεραν ένα μικρό παρατηρητήριο των δικαιωμάτων των ζώων  στην τάξη! Η ζωή των γατών είναι μικρή και δύσκολη. Και οι γάτες, αληθινές και λογοτεχνικές, έγιναν η νέα μας εμμονή! Επίσης η καθημερινότητα έχει δημιουργήσει πια ένα πλαίσιο να αντιλαμβανόμαστε αυτά που κάνουμε ως ρουτίνα. Πρωινές μικρές συνελεύσεις στην αυλή, διάλογο για το πρόγραμμα της ημέρας, συμμετοχική παρατήρηση (της πόρτας που θα γίνει βιβλιοθήκη, των πουλιών, των φωνών τους, ρεπορτάζ που θα γίνει γραπτό κείμενο), επίσκεψη στον ταλαιπωρημένο από το χειμώνα μας κήπο (μέσα κι έξω από το σχολείο), μαθηματικά (με συλλογή αποδείξεων και φυλλάδια σούπερ μάρκετ), συνεταιρισμός (με τον κουμπαρά μας που ο πρώτος κλάπηκε), Καραγκιόζη (με τον μπερντέ να μας περιμένει), με τις αλλαγές στην αρχιτεκτονική της τάξης, τη βιβλιοθήκη (με τον δανεισμό να προχωρά), τον κύκλο (συμβούλιο τάξης, συνελεύσεις ζώων και παιδιών, δικαιώματα), τους χάρτες (με γάτες, φακούς για φακό – ιστορίες, ποσταρίσματα) σ’ ότι αναζητούμε γεωγραφικά (σύνορα, προσφυγιά, τουρισμός, ταξίδια, δελτίο καιρού, πόλεις), μουσική (από τη Συντεχνία του Γέλιου και τον Φοίβο), το ραδιόφωνο (κάνοντας σχέδια να στήσουμε έναν πομπό ή να πάμε σ’ ένα στούντιο), τις χειροποίητες εφημερίδες (16/σέλιδο), το τυπογραφείο (καρμπόν, εικονο – ιστορίες, σφραγίδες, γραφομηχανή, πληκτρολόγηση κειμένων) και τις μεγάλες τραπεζαρίες να δουλεύουμε! Μαζί και η συμπερίληψη και η τάξη υποδοχής με την δασκάλα τους Σοφία Λιούλια! Τι άλλο, τις γάτες και την πόλη! Η παιδαγωγική Freinet σ’ όλο της το μεγαλείο: αφή, κίνηση, ζωή, κοινότητα.

Οι παρουσιάσεις στο «Τι νέα;» αφορούν φωτογραφίες με γάτες που τραβούν τα παιδιά και τις φέρνουν στο σχολείο. Τα συναισθήματα έχουνε το πρώτο λόγο. Ζώα και φυτά είναι συναισθηματικός κόσμος των παιδιών, το ασυνείδητο τους! Και συγχρόνως έχουμε καμιά εικοσαριά λογοτεχνικούς γάτους και πολλές πόλεις. Όλες τις πόλεις: την Χωχαρούπα, τη  Λιλιπούπολη, την Ντενεκεδούπολη, την πόλη που άρχιζε από π ή την Κανονικούπολη, την Διαφορετικούπολη, την Γατούπολη και την πόλη που έδιωξε τον πόλεμο!!!!! Και η Ειρήνη η αρχιτεκτόνισσα που έκανε μαζί τους μακέτες είναι αυτή που τα παιδιά αφηγήθηκαν την πόλη τους. Σ’ αυτή την πόλη δεν θέλουν τις βεβηλώσεις των μεγάλων (φωτιές, μολότοφ, καταστροφές), αλλά παιχνίδια, πάρκα, ποδήλατα, φυτά και ζώα! Ζωγραφίζουμε λογοτεχνικές γάτες κι ετοιμαζόμαστε για την πόλη, τα βιβλιοπωλεία για να εκθέσουμε εικαστικές γάτες και το παζάρι βιβλίου για να αγοράσουμε βιβλία για τη βιβλιοθήκη μας!!! Κι επειδή θα βγαίναμε με τις αλκυονίδες μέρες – που ήρθαν τελικά δυο μέρες μετά – μιλήσαμε για την αλκυόνα και κάναμε κάθε μέρα από τότε που γυρίσαμε από τις διακοπές των Χριστουγέννων το δελτίο καιρού, περιμένοντας τις καλές μέρες!!!!!! Κι όλα τα δελτία τα βιντεοσκοπήσαμε να τα προβάλουμε στην τηλεόραση της τάξης μας! Και κάναμε τον πολλαπλασιασμό στα μαθηματικά (και το ένστικτο της ζωής στον μπερντέ) για να αυξηθούν  οι γάτες!!! Και κομπόστ στην υπαίθρια τάξη μας βλέποντας το σιτάρι να μεγαλώνει. Τάξη, αυλή, κοινότητα λοιπόν! Η λογοτεχνία του Χρήστου Μπουλώτη (οι ‘παραμυθένιες ιστορίες’ του, όπως τις αποκαλεί), της Φράνσης Σταθάτου, της Λότης Πέτροβιτς – Ανδρουτσόπουλου, της Άλκης Ζέη, του ΚΕΘΕΑ (Ο Κήπος με τις 11 Γάτες), του Λουίς Σεπουλβέδα, του Θανάση Σκρουμπέλου, του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, του Περικλή Κοροβέση, του Ευγένιου Τριβιζά και των Ρόμπερτ Φίσερ και της Μπεθ Κέλι γίνονται εικαστικοί γάτοι και οι βιτρίνες των βιβλιοπωλείων γκαλερί, για να φιλοξενήσουν τις παιδικές ζωγραφιές και τις επιτελέσεις των κειμένων. Μαζί για ανάγνωση το διήγημα «Το Γατί» (1893) του Μιχαήλ Μητσάκη, το πρώτο κείμενο που μοιράστηκε σε τρεις χιλιάδες μαθητές προκειμένου να τους ευαισθητοποιήσει στο να μην κακομεταχειρίζονται τις γάτες. Ο τόπος του, η Νεάπολη των Εξαρχείων. Μια καινούρια διαδρομή χαράζει την αυγή της καινούριας μέρας. Οι γραμμές, όπως μας λέει κι ο Freinet, μετακινούνται πάλι. Οι δρόμοι είναι έτοιμοι, νέοι ανοίγουν, αλλά μας περιμένουν να τους καταλάβουμε.

   Η μέρα ήρθε. Το ημερολόγιο δείχνει 31 Ιανουαρίου 2019. (Στις 29 μιλήσαμε για τη γιορτή της ρητορικής και κανμε προβες στο συμβούλιο για τον καλό ρήτορα). Πρώτα – πρώτα φάγαμε την βασιλόπιτά μας με το φλουρί να το κερδίζει ο Αντνάν. Η μέρα της εξόδου μας βρήκε «έτοιμους από καιρό»: ομπρέλες, βροχές και κύκλος του νερού που κάναμε στην τάξη βγήκαν στο δρόμο! Όπως τα ουσιαστικά του Κένεθ Κωχ στο ποίημά του που τόσο δουλεύουμε μ’ αυτό στο σχολείο! Η φύση, ένα φτωχό απομεινάρι του πολιτισμού. Μαζί μας η Μαρλέν από τους γονείς και η Σοφία. Η πρώτη δράση ήταν στην οδό Κωλέττη με τους λογοτεχνικούς γάτους: τον Μαρμελάδα και τον Μιξ στις εκδόσεις «Όπερα», την τελευταία μαύρη γάτα του Τριβιζά στον «Μαύρο Γάτο» και τους λογοτεχνικούς γάτους που φιλοξένησαν στην βιτρίνα τους οι εκδόσεις «Αλεξάνδρεια». Το τραγούδι μας; Ο Μπελάς κι ο Ρουμποτύρης, οι γάτοι του Τ.Σ. Έλιοτ (σε μετάφραση της Παυλίνας Παμπούδη), σε μουσική της δασκάλας του σχολείου, της κύριας Μίνας. Και μετά στην Εμμανουήλ Μπενάκη, η Σύλβα μας περίμενε στις εκδόσεις «Ψυχογιός». Πολύ πρόθυμα το βιβλιοπωλείο μας άφησε να ψάξουμε να την βρούμε και να διαβάσουμε αποσπάσματα από το βιβλίο, με τη Σύλβα και την Φραγκίσκη, της Φράνσης Σταθάτου «Μυστήρια, μαγικά και μάγια στη μεγάλη πόλη» (2013) – μαθήτριας του σχολείου μας το 1945. Η Βαρβάρα, η υπάλληλος του βιβλιοπωλείου, μας είπε να ξανάπαμε. Πολύ καλή ιδέα! Ο Νίκος Πιλάβιος, ο «παραμυθάς», ήταν μαθητής του σχολείου μας κι είναι μια καλή ευκαιρία να τον συναντήσουμε σ’ αυτό τον χώρο που εκδίδονται τα βιβλία του. Κι από εκεί στο ταχυδρομείο! Εκεί κάναμε μάθημα την ιστορία του ταχυδρομείου και ρίξαμε το γράμμα μας για να συμμετέχουμε σ’ ένα διαγωνισμό της παιδικής εφημερίδας από τις εκδόσεις «Μεταίχμιο» που διοργανώνεται από το «Δίκτυο για τα δικαιώματα του παιδιού». Ταχυδρομούμε γράμματα κάθε τόσο (κι έχουμε και ταχυδρόμους στην τάξη). Κάναμε μαθηματικά με νοερούς υπολογισμούς, μας κέρασαν γραμματόσημα και πορτοκαλάδες κι αγαπηθήκαμε από τους μεγάλους. Πόσο αγαπά η κοινωνία τα παιδιά! Πόσο χαίρετε να τα βλέπει στο δρόμο! Όχι όπως παλιά που τα έβλεπε στο δρόμο και αισθανόταν ότι έχουν πάρει «λάθος δρόμο»! Πώς αλλάζουν οι καιροί!!

Κι από εκεί στην Πλατεία Αντίστασης (Κοτζιά) για το παζάρι του βιβλίου. Στο δρόμο βρήκαμε δυο αληθινούς γάτους να είναι στην αρχή της Αιόλου και τους φωτογραφίσαμε. Βιβλία παντού! Τα παιδιά διάλεξαν τα βιβλία για τη βιβλιοθήκη της τάξης (το σχολείο έχει, αλλά δεν την χρησιμοποιεί, ούτε μπήκε στο δίκτυο βιβλιοθηκών των σχολείων δημοτικής εκπαίδευσης) και πήραν και βιβλία για τα ίδια. «Διαβάσαμε» τίτλους, περιλήψεις, «αυτιά», ράχες, εκδόσεις, περιεχόμενα, αισθητική, σχήματα, χρώματα, εικόνες, θέματα. Και βρήκαμε κι άλλες γάτες! Και γυρίσαμε στο σχολείο. Το καρότσι μας γέμισε βιβλία. Στο δρόμο οι άνθρωποι μας μιλούσαν με αγάπη. Είδαμε την Μαρία, τον Αβραάμ και τον Τρύφωνα. Κι είπαμε να περιμένουμε στην τάξη τον συγγραφέα Θανάση Σκρουμπέλο με τον γάτο του, τον «Κλόουν – Μαλόουν» – παιδικό του βιβλίο από τις εκδόσεις «Τόπος» που έχουμε στη γειτονιά μας. Και να ζωγραφίζουμε γάτες λογοτεχνικές σ’ ένα κόσμο που λιγοστεύουν, υποφέρουν και τα βγάζουν δύσκολα.

Και να ξαναβγούμε στην κοινότητα να τις βρούμε πάλι, αυτές κι άλλες, όπως του Χρήστου Μπουλώτη και του ΚΕΘΕΑ που δεν είναι λίγες! Θα έχουν πολλαπλασιαστεί κι εμείς θα ξέρουμε και προπαίδεια! Και μερικές στο σπίτι του Λαπαθιώτη θα τις ταΐσουμε κι όλας!

Ο Χαράλαμπος Μπαλτάς είναι δάσκαλος του 35ο Δημοτικού Σχολείου Αθηνών και μέλος της Παιδαγωγικής Ομάδας «Το Σκασιαρχείο». babisbaltas1@gmail.com     

Εμπειρίες από την παιδαγωγική Φρενέ σε Ελλάδα και Γαλλία

Το Σαββατοκύριακο 26-27 Ιανουαρίου 2019 το «Σκασιαρχείο» συμμετείχε στη Διημερίδα για τις εναλλακτικές παιδαγωγικές προσεγγίσεις που διοργάνωσε το Σπορείο (ΚοινΣεπ για την οικογένεια, το παιδί και τη γονεϊκότητα) μαζί με το Μικρό Δέντρο από τη Θεσσαλονίκη και τον Μικρό Ντουνιά από τη Λέσβο.

Κατά τη διάρκεια της πρώτης μέρας οι εκπαιδευτικοί και μέλη του Σκασιαρχείου Αμάντα Νικολακοπούλου και Νάγια Κοκμοτού παρουσίασαν εμπειρίες από την εφαρμογή της Παιδαγωγικής Freinet και της Θεσμικής Παιδαγωγικής τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Γαλλία.

 Πιο συγκεκριμένα, παρουσιάστηκε το έργο της Παιδαγωγικής ομάδας του Σκασιαρχείου σχετικά με την προώθηση της παιδαγωγικής Freinet στην Ελλάδα, καθώς και η δομή του Πιλοτικού προγράμματος επιμόρφωσης και εφαρμογής της στα δημόσια σχολεία από το 2016 μέχρι και σήμερα. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στην παράλληλη λειτουργία του Δικτύου των Συνεργατικών Σχολείων και στις μηνιαίες συναντήσεις των μελών του στο Μαράσλειο.

 Οι εμπειρίες των εκπαιδευτικών που ολοκλήρωσαν την 1η φάση επιμόρφωσης και συνεχίζουν να εμβαθύνουν συστηματικά στις εφαρμογές της Παιδαγωγικής Freinet  επικεντρώθηκαν στο παράδειγμα του 132 Δ.Σ. Αθηνών όπου οι περισσότερες τάξεις του σχολείου έχουν ενσωματώσει και προσαρμόσει τις τεχνικές και τα εργαλεία Freinet σε ένα αισθητά πολυπολιτισμικό σχολικό περιβάλλον, όπου πάνω από το 80% των μαθητών/ριών είναι αλλοδαπής καταγωγής και μιλούν 23 διαφορετικές γλώσσες. Οι εκπαιδευτικοί που ήταν παρόντες στη συζήτηση τόνισαν ότι η αποτίμηση της εφαρμογής της παιδαγωγικής Freinet στις τάξεις τους είχε μόνο θετικά αποτελέσματα τόσο σε μαθησιακό, όσο και σε κοινωνικοσυναισθηματικό επίπεδο.

Στη συνέχεια, παρουσιάστηκε η εμπειρία της Νάγια Κοκμοτού από την 5μηνη παραμονή και πρακτική της σε σχολεία Calandreta της νότιας Γαλλίας τα οποία συνδυάζουν τεχνικές Freinet και αρχές Θεσμικής Παιδαγωγικής αλλά και για την επίσκεψή της σε δημόσιο σχολείο Freinet στη βόρεια Γαλλία. Ο άξονας της συζήτησης κινήθηκε τόσο γύρω από πρακτικά ζητήματα της σχολικής καθημερινής ζωής και οργάνωσης στα σχολεία αυτά, αλλά και γύρω από τις έννοιες του Νόμου στη σχολική τάξη, την αυτονομία και αυτοδιαχείριση, τον κοινωνικό έλεγχο, τη διαμόρφωση διαπροσωπικών σχέσεων κ.ά.

 Σε μία κατάμεστη αίθουσα το ενδιαφέρον των παρευρισκόμενων για τα παραδείγματα εφαρμογής μιας εναλλακτικής εκπαίδευσης στα ελληνικά δημόσια σχολεία ήταν μεγάλο κι έλαβε χώρα μια πολύ ζωντανή κουβέντα με την ολοκλήρωση των παρουσιάσεων. Εκπαιδευτικοί διαφορετικών βαθμίδων, αλλά και γονείς ρωτούσαν για τις συναντήσεις του Δικτύου Συνεργατικών Σχολείων εκφράζοντας την επιθυμία τους να τις παρακολουθήσουν.

Εμείς από την πλευρά μας νιώσαμε πολύ μεγάλη ικανοποίηση που το κίνημα για ένα διαφορετικό σχολείο μεγαλώνει!! Το έργο που υλοποιούν οι συλλογικότητες Μικρό Δέντρο και Μικρός Ντουνιάς στην προσχολική ηλικία είναι ιδιαίτερα ριζοσπαστικό και εμπνευστικό και συνειδητοποιήσαμε για άλλη μια φορά πόσο σημαντική είναι η δικτύωση μεταξύ όλων των εγχειρημάτων.

Ευχαριστούμε θερμά το Σπορείο για την πρόσκληση κι ελπίζουμε να ξανασυναντηθούμε για να ανταλλάξουμε περισσότερες εμπειρίες!!

Επιμόρφωση «Φρενἐ» στο 4ο ΠΕ.Κ.Ε.Σ. Αττικής

Το 4ο Περιφερειακό Κέντρο Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού (ΠΕ.Κ.Ε.Σ.) της Αττικής σε συνεργασία με την παιδαγωγική ομάδα «Το Σκασιαρχείο» έχει οργανώσει ένα επιμορφωτικό σεμινάριο 12 ωρών (τέσσερις τρίωρες εβδομαδιαίες συναντήσεις) στην παιδαγωγική Φρενέ που απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων που υπηρετούν σε (ιδιωτικά και δημόσια) σχολεία της Δ΄ Διεύθυνσης Αθήνας.

Το σεμινάριο λαμβάνει χώρα στο 11 δημοτικό σχολείο Αγίου Δημητρίου και ξεκίνησε με μεγάλη επιτυχία την περασμένη Τρίτη 22 Ιανουαρίου. Απευθύνεται σε 60 εκπαιδευτικούς που συγκροτούν δύο μικτά τμήματα (νηπιαγωγείο-δημοτικό-γυμνάσιο), ενώ οι αιτήσεις ήταν πάνω από 200.

Η επιμορφωτική ομάδα αποτελείται από μάχιμους εκπαιδευτικούς της παιδαγωγικής ομάδας «το Σκασιαρχείο» που μεταφέρουν στις συναδέλφισσες/συναδέλφους τους που επιμορφώνονται τις γνώσεις και την εμπειρία τους.  

Κατά την εναρκτήρια συνάντηση προβλήθηκαν δύο μικρού μήκους ταινίες του γνωστού γάλλου παιδαγωγού Philippe Meirieu για το έργο και την προσφορά του Σελεστέν Φρενέ και του Φερνάν Ουρί, που έδωσαν αφορμή για μια παρουσίαση του πνεύματος και της φιλοσοφίας της παιδαγωγικής Φρενέ/θεσμικής παιδαγωγικής. Τα μέλη της επιμορφωτικής ομάδας αναφέρθηκαν στην προσωπική τους διαδρομή και στην πραγματικότητα των τάξεων τους και των σχολείων τους, ενώ το ενδιαφέρον των επιμορφούμενων υπήρξε πολύ μεγάλο. Ακολούθησε η γνωριμία των μελών των ομάδων μεταξύ τους.

Το σεμινάριο συνεχίζεται για τρεις ακόμη Τρίτες, ενώ εξετάζεται το ενδεχόμενο να υπάρξει και ένας δεύτερος κύκλος για όσες/όσους δεν κατέστη δυνατόν να συμμετάσχουν.

Με το «Σκασιαρχείο»στην Πάρο

Το Σαββατοκύριακο 19 και 20 Ιανουαρίου 2019 πραγματοποιήθηκε στην Παροικία της Πάρου το δεύτερο διήμερο δράσεων της σχολικής χρονιάς ’18-’19, που διοργάνωσε η ομάδα “Για ένα διαφορετικό σχολείο” με συνδιοργανωτή την “Ευζωία-wellness activities”.

Η εκδήλωση φιλοξενήθηκε για άλλη μια φορά στην αίθουσα του Πολιτιστικού Συλλόγου “Αρχίλοχος”. Καλεσμένη αυτή τη φορά για το συντονισμό της διημερίδας ήταν η Παιδαγωγική Ομάδα “Σκασιαρχείο”. Εκπροσωπήθηκε από την θεατρολόγο, Μαρία Ζαχαροπούλου και την δασκάλα, Κατερίνα Παούρη, οι οποίες παρουσίασαν στα πλαίσια του διημέρου, μέσα από πολλαπλές δράσεις βιωματικής προσέγγισης την παιδαγωγική Freinet/Θεσμική Παιδαγωγική.

Η συνάντηση του Σαββάτου ξεκίνησε στις 5 το απόγευμα και διήρκησε σχεδόν 4 ώρες, συμπεριλαμβανομένου και ενός ολιγόωρου διαλείμματος. Είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον και προκάλεσε προβληματισμό για όλους όσους βρεθήκαμε εκεί: δασκάλους, νηπιαγωγούς, καθηγητές μέσης εκπαίδευσης, ψυχολόγους και άλλους ειδικούς. Η συνάντηση ξεκίνησε με την προβολή της ταινίας “Η μάθηση είναι ιερή- Στα πρώτα βήματα μιας τάξης Freinet” (2014) της Delphine Pinson.

Με το τέλος της ταινίας φτιάχτηκε ένας μεγάλος κύκλος και μιλήσαμε όλοι, καταθέτοντας ο καθένας ένα κομμάτι των σκέψεων και προβληματισμών, που έχουμε για το όνειρο της εκπαίδευσης ή που προέκυψε από την ταινία, που μόλις είχαμε δει.

Στο τέλος, η Μαρία και η Κατερίνα μας είπαν οτι μόλις είχαμε ζήσει μια δράση μέσα στα πλαίσια της παιδαγωγικής Freinet, που λέγεται “Τι νέα;” και ανήκει στον “Τόπο του Λόγου”. Η δράση αυτή αξιοποιεί όχι μόνο την επικοινωνία, αλλά και την άσκηση στον προφορικό λόγο, την πειθαρχία του να μιλώ μόνο όταν ζητώ και μου δίνεται ο λόγος, την ενεργητική ακρόαση, τον σεβασμό σε αυτόν που μιλά και σε αυτό που λέει καθώς και τη φροντίδα της πληροφορίας, ώστε να μένει μέσα στην ομάδα.

Το βράδυ του Σαββάτου αποχαιρετιστήκαμε συμβολικά μέσα από έναν ήλιο, ένα σύννεφο και την βροχή. Διάλεξε ο καθένας από εμάς ένα από τα παραπάνω για να εκφράσει το πως φεύγει. Το βράδυ της πανσελήνου εκείνου του Σαββάτου έλαμψαν πολλοί ήλιοι μέσα στην αίθουσα του Αρχιλόχου χαρίζοντας περισσότερη αισιοδοξία σε όλους μας, οτι όλα μπορούν να συμβούν παντού!

Συναντηθήκαμε την Κυριακή το πρωί γύρω στις 10 κουβαλώντας ενθουσιασμό, ανυπομονησία, αγωνία, μεγάλη περιέργεια και κούραση όμως, που την πήραμε μαζί μας. “Τι Νέα” για αρχή και μέσα από τα επιδέξια χέρια της Κατερίνας και της Μαρίας βρεθήκαμε στο “Ελεύθερο Κείμενο”, πάλι από τον “Τόπο του Λόγου”. Ο προφορικός λόγος έγινε, έτσι, γραπτός. Ένα κείμενο για οτιδήποτε θα ήθελε να γράψει ο καθένας: ένα συμβάν, ένα φανταστικό γεγονός, μια μικρή ιστορία, ένα όνειρο. Γράψαμε για να έρθουμε σε επαφή με την ανάγκη να εκφραστούμε μέσα από ένα γραπτό κείμενο κι έτσι σιγά σιγά ο Λόγος απέκτησε Νόημα για εμάς. Πόσο σημαντικό!!!

Όταν τελειώσαμε, κάποιοι από εμάς θελήσαμε να μοιραστούμε τα κείμενά μας πάντα στον κύκλο. Παράλληλα, κάποιος εικονογραφούσε σύντομα κάθε ιστορία.  Τέλος, μέσα από μια εξαιρετική διαδικασία επιλογής, αποφασίσαμε οτι το κείμενο της Άννας ήταν το κείμενο της ομάδας. Αυτό προτιμήθηκε από τους περισσότερους.

Και ήρθε η ώρα του “Συμβούλιου” με τις προτάσεις, τις αποφάσεις του, τα θέματα και τις κριτικές αλλά και τις επιβραβεύσεις του. Ειπώθηκαν τόσα πολλά και σημαντικά στο “Συμβούλιο” μέσα από μια διαδικασία που αναγνωρίζει, σέβεται και τιμά την ανάγκη για ατομικότητα, αλλά ταυτόχρονα υποδεικνύει το πόσο σημαντική είναι η συνεργασία και η συνδιαμόρφωση των αποφάσεων. Πήραμε την ευθύνη, λοιπόν, όλοι μαζί, ομόφωνα να ξαναβρεθούμε στις 16 Μάρτη του 2019, Σάββατο πάλι, αλλά αυτή τη φορά της άνοιξης για να ρωτήσουμε ο ένας τον άλλον “Τι νέα”. Τι νέα από τις τάξεις μας πια, εφαρμόζοντας όλα αυτά, που απλόχερα μοιράστηκαν η Μαρία και η Κατερίνα μαζί μας.

Ευχαριστούμε από καρδιάς!!!

υ.γ. Το Συμβούλιο της Κυριακής αποφάσισε επίσης το κείμενο της Άννας, να γίνει το κείμενο της ομάδας μας και να ταξιδέψει μέσα από σελίδες ενός “Μικρού Βιβλίου” στα χέρια όσων παρευρεθούν στην προβολή της ταινίας “Η μάθηση είναι ιερή” στο Σπίτι του Δασκάλου, την Πέμπτη 14 Μαρτίου στις 19:00.

Ελεύθερο κείμενο Άννας:

Φως

Ροή

Ελευθερία

Νέα

Ευθύνη

Ήλιος, συννεφιά, βροχή

κάνω πράξη μιαν ευχή

<< το σχολείο που πατώ να ‘ναι διαφορετικό>>

Κι αν ακούγεται ουτοπία

μη βαδίζεις στην ευθεία

κάνε πράξη τα’ όνειρο σου

και θ’ αλλάξει το ‘’σχολειό σου’’

Παραπάνω μη ζητάτε

κάπου η σκέψη μου κοιμάται

κάνω τέλος μιαν ευχή

‘’να αλλάξουμε εποχή’’

Τακτική Γενική Συνέλευση

Καλούνται τα μέλη του Σωματείου «Παιδαγωγική ομάδα για την προώθηση της Παιδαγωγικής Φρενέ στην Ελλάδα- Το Σκασιαρχείο- Πειραματικοί ψηλαφισμοί για ένα σχολείο της κοινότητας» σε τακτική Γενική Συνέλευση το Σάββατο 23 Φεβρουαρίου 2019, ώρα 6.00΄-8.00΄ μμ με θέματα:

1.       Απολογισμός χρήσης του προηγούμενου έτους

2.       Προγραμματισμός δραστηριοτήτων του επόμενου έτους

3.       Παρουσίαση δράσεων των ομάδων εργασίας του Σκασιαρχείου

4.       Λοιπά τρέχοντα ζητήματα…

 Η Γενική Συνέλευση θα πραγματοποιηθεί στο 87ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών (Διαπολιτισμικό), Ορφέως 56 και Αχνιαδών στο Γκάζι (Μετρό ΚΕΡΑΜΕΙΚΟΣ, έξοδος «Προς Κωνσταντινουπόλεως» και μετά όλοι οι δρόμοι προς αριστερά οδηγούν στην οδό Ορφέως).

Σε περίπτωση μη απαρτίας η Συνέλευση θα πραγματοποιηθεί στον ίδιο χώρο και ώρα το Σάββατο 2 Μαρτίου 2019.

Δικαίωμα ψήφου έχουν τα ταμειακώς εντάξει μέλη – η τακτοποίηση των οικονομικών εκκρεμοτήτων μπορεί να γίνει και επιτόπου την ημέρα της Συνέλευσης. 


O πρόεδρος    

Μπάμπης Μπαλτάς                                                             

 Γραμματέας                                                

Στέλλα Μπαδικιάν

4 Επιμορφωτικές Συναντήσεις στην Παιδαγωγική Freinet

4ο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΠΕ.Κ.Ε.Σ.) ΑΤΤΙΚΗΣ

Eπιμορφωτικό σεμινάριο 12 ωρών στην παιδαγωγική Φρενέ/θεσμική παιδαγωγική.

Το 4ο ΠΕ.Κ.Ε.Σ. Αττικής σε συνεργασία με «ΤΟ ΣΚΑΣΙΑΡΧΕΙΟ – Παιδαγωγική ομάδα για την προώθηση της Παιδαγωγικής Φρενέ στην Ελλάδα» οργανώνει ένα επιμορφωτικό σεμινάριο 12 ωρών στην παιδαγωγική Φρενέ/θεσμική παιδαγωγική.

 Η επιμόρφωση απευθύνεται σε  εκπαιδευτικούς της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης που υπηρετούν σε σχολικές μονάδες (Νηπιαγωγεία, Δημοτικά, Γυμνάσια) των Διευθύνσεων Α΄βαθμιας και Β΄βαθμιας εκπαίδευσης Δ΄ Αθήνας και επιθυμούν να εφαρμόσουν στην τάξη τους τη συνεργατική μάθηση με την παιδαγωγική Φρενέ/Θεσμική Παιδαγωγική.

Θα γίνουν δεκτοί/δεκτές 50 εκπαιδευτικοί, όλων των ειδικοτήτων, με κριτήριο την σειρά κατάθεσης των αιτήσεων τους.

Θ συγκροτηθούν δύο 25μελή τμήματα με μικτή σύνθεση (9 εκπαιδευτικοί της δημοτικής εκπαίδευσης – 8 εκπαιδευτικοί της προσχολικής αγωγής – 8 εκπαιδευτικοί από την βαθμίδα του Γυμνασίου).

Το πρόγραμμα θα λάβει χώρα στο 11ο Δημοτικό Σχολείο Αγίου Δημητρίου, Ελευθερίου Βενιζέλου 14 (στάση του Μετρό «Άγιος Δημήτριος – Αλέξανδρος Παναγούλης») σε τέσσερις απογευματινές συναντήσεις (5.30΄- 8.30΄μμ), στις ακόλουθες ημερομηνίες:

Τρίτη 22 Ιανουαρίου –  Τρίτη 29 Ιανουαρίου – Τρίτη 5 Φεβρουαρίου – Τρίτη 12 Φεβρουαρίου

Η πρώτη συνάντηση αφορά την γνωριμία με την φιλοσοφία και το πλαίσιο της παιδαγωγικής Φρενέ καθώς και την γνωριμία των μελών της ομάδας μεταξύ τους.

Κατά την δεύτερη συνάντηση θα παρουσιαστούν, με βιωματικό τρόπο, οι τεχνικές «Τι νέα;» και «Συμβούλιο τάξης».

Η τρίτη συνάντηση αφορά το γλωσσικό μάθημα: «ελεύθερα κείμενα – δημιουργία σχολικής εφημερίδας – αλληλογραφία – μικρά βιβλία»

Η τέταρτη συνάντηση αφορά το άνοιγμα του σχολείου στη ζωή, με την έξοδο από τους τέσσερις τοίχους: «τάξη – αυλή – κοινότητα».

Η επιμόρφωση προσφέρεται από εκπαιδευτικούς, μέλη της παιδαγωγικής ομάδας  «το Σκασιαρχείο», που εφαρμόζουν στην τάξη τους εργαλεία και τεχνικές της παιδαγωγικής Φρενέ.

Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την παιδαγωγική Φρενέ μπορούν να αναζητηθούν στις εξής ιστοσελίδες:

ΣΩΜΑΤΕΙΟ – ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΟΜΑΔΑ «ΣΚΑΣΙΑΡΧΕΙΟ»: https://skasiarxeio.wordpress.com

ΔΙΚΤΥΟ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ:http://diktyofreinetgr.wixsite.com/diktyofreinet/

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΦΡΕΝΕ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: http://pilotikofreinet.weebly.com/

ΜΙΚΡΑ ΒΙΒΛΙΑ: http://mikra-vivlia.weebly.com/

Η κατάθεση των αιτήσεων θα γίνει ηλεκτρονικά μέσω της ακόλουθης φόρμας:

Επισημαίνεται και πάλι ότι θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.

Σχολείο, Μουσείο και Κοινότητα

SONY DSC

Κάνοντας διαδρομές με τα παιδιά στην πόλη της Αθήνας

Χαράλαμπος Μπαλτάς

Με τα παιδιά της β’ τάξης του 35ου Δημοτικού Σχολείου Εξαρχείων ξεκινήσαμε και φέτος, τελειώνοντας το 2018, πάλι τις εξόδους στην κοινότητα. Γονείς, παιδιά και κοινότητα, σε συνεργασία με μια ομάδα εκπαιδευτικών του σχολείου, συνεχίζουμε αυτό το ταξίδι της γνώσης και του «αισθητικού μοιράσματος του κόσμου», κατά την προσφιλή έκφραση του J.Ranciere. Κι όπως όλα αυτά τα χρόνια, η πρώτη πιλοτική έξοδος στην κοινότητα,  με την αβεβαιότητά της, είναι αυτή που θα καθορίσει το τι θα αποφασίσουμε στο συμβούλιο τάξης για την καινούρια χρονιά. Η πρώτη έξοδος αναδεικνύει τα προβλήματα στον δρόμο, τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ), τη νοητική σχέση των παιδιών με τη γειτονιά, το χάρτη των οδών, τη σχέση τους με τα βιβλία και τα προβλήματα του δημόσιου χώρου. Για να μπορούμε αμέριμνα να σχεδιάσουμε τις εξόδους μας την άνοιξη, αφού έχουμε περάσει ένα μέρος των εποχών στην υπαίθρια τάξη. Το τρίπτυχο είναι τάξη – αυλή – κοινότητα. Κι όπως ξέρουμε από τις πέντε (5) εξόδους μας τον Μάιο, η πόλη είναι το συμβούλιο τάξης και η άμεση δημοκρατία των παιδιών που γίνεται πάρκο, κήπος, σπίτι, αρχιτεκτονική, ιστορία, φύση, λογοτεχνία, μουσική και πλανόδια βιβλιοθήκη.

Οι διεργασίες με το Επιγραφικό Μουσείο είχαν ξεκινήσει από το καλοκαίρι του 2018 και η πρόταση ήταν το λογοτεχνικό βιβλίο του Χρήστου Μπουλώτη και της Φωτεινής Στεφανίδη, «Το κροκοδειλάκι που έγινε λιβάδι» (Καλειδοσκόπιο 2018). Το μουσείο, το σχολείο και η κοινότητα θα αποκτούσαν τον συνδετικό τους ιστό, μέσα από το αφιέρωμα των μουσείων στις «Πνοές Ανέμων», με το μικρό ζώο που ταξίδεψε με τους ανέμους από την Αίγυπτο στην Αθήνα, αγαπήθηκε από τα παιδιά κι επίστρεψε πάλι στην πατρίδα του με τους καινούριους ανέμους γιατί άρχισε να το πιάνει νοσταλγία.  Νοσταλγία, μια λέξη από τον Όμηρο, χαμένη μέσα στο χρόνο να καθορίζει ακόμα και σήμερα την διάθεση μας να μένουμε σ’ ένα τόπο και να δενόμαστε μαζί του. Τέτοια νοσταλγία που πιάνει και τον συγγραφέα του να επιστρέφει στη γενέτειρά του, την Λήμνο, να ολοκληρώσει το παιδικό μουσείο από παιχνίδια που ονειρεύεται, για να μην μπει ποτέ τέλος στην παιδική ηλικία. Και να ανακαλύψουν βέβαια τα παιδιά στο σχολείο των Εξαρχείων ότι έχουμε και παιδιά από την Αίγυπτο!

Η προεργασία μας με την δασκάλα της τάξης υποδοχής Σοφία Λιούλια ήταν να φτιάξουμε το δικό μας κροκόδειλο, να προσανατολιστούμε στον χώρο, να μυρίζουμε τον θαλασσινό αέρα από την Αίγινα, να μάθουμε τον βοριά που μας κρυώνει, να βλέπουμε το γλάρο που έρχεται από το γλαρονήσι και να αισθανθούμε ότι ο πλάτανος της υπαίθριας τάξης μας είναι αιρκοντίσιον! Και να τραβήξουμε φωτογραφίες τις επιγραφές για να φτιάξουμε ένα δικό μας μουσείο επιγραφών στο τετράδιο και στη καρδιά μας, για όλα αυτά που δεν θα θέλαμε να τα νικήσει ο θάνατος και η λήθη!

Και να ‘μαστε με τα παιδιά, με τις κόρνες μας, τον τροχονόμο, το καρότσι μας με τα βιβλία και τα τραγούδια στο δρόμο! Το «Δώδεκα μήνες αθλητές» και το «Αν όλα τα παιδιά της γης» ήταν ο Διόνυσος της παρέας μας που μας ακολουθούσε για να συναντήσουμε τον Απόλλωνα. Και η γειτονιά υποδέχτηκε με τόση αγάπη τα παιδιά! Την ελπίδα μας! Διάβασαν επιγραφές, τις φωτογραφίσαμε, μιλήσαμε με ανθρώπους μέσα στους χώρους τους (τυπογραφεία, βιβλιοχαρτοπωλεία), τραγουδήσαμε και φτάσαμε στο Επιγραφικό Μουσείο. Η κυρία Γιάννα μας περίμενε να μας προϋπαντήσει. Κι εκεί διαβάσαμε το βιβλίο του Χρήστου Μπουλώτη, περιηγηθήκαμε στις επιγραφές και τα ψηφίσματα της κλασσικής κληρονομιάς και κάναμε και το δικό μας συμβούλιο να καταγράψουμε ένα δικό μας ψήφισμα. Να ξανάρθουμε σ’ αυτά τα δημιουργικά αρχαία! Και μετά κάναμε αλφαβητισμό στο δρόμο και κάτω από ένα δέντρο κλίναμε το δέντρο: το δέντρο/ του δέντρου/ το δέντρο/ ω δέντρο!! Κι εκεί τα παιδιά άκουσαν για πρώτη φορά στην υπαίθρια διδασκαλία τη λέξη «γραμματική», κάτω από το δέντρο, όπως θα ήθελε η Αγγελική Βαρελλά στο «Φιλενάδα μου, φουντουκιά μου» (Πατάκης, 1985). Το ενδιαφέρον είναι ότι αν άκουγαν την «γραμματική» στην τάξη και μετά τους έλεγες ότι μπορείς να την κάνεις κάτω από ένα δέντρο, θα σου έλεγαν πως όχι, δεν μπορείς!

Και μετά μέσα στο Πολυτεχνείο ζήσαμε από κοντά τις βεβηλώσεις τους. Αλλά και των μεγάλων. Γιατί, όπως η κυρία Ελένη, η μαμά της Μισέλ, εξηγούσε την εξέγερση των φοιτητών του Πολυτεχνείου και την είσοδο του τανκ, μπήκε αντί για τανκ ένα θορυβώδες μηχανάκι της πόλης να μας θυμίσει πως αυτή η πόλη είναι αβίωτη! Απότομα φρεναρίσματα, κόνξες, ανταλλαγή υβριστικού λόγου, αναισθητική! Σήμερα στο Πολυτεχνείο δεν μπαίνουν τανκ αλλά μηχανάκια! Τα παιδιά τρόμαξαν στη θέα ενός χρήστη ουσιών που μέσα στο Πολυτεχνείο έκανε επικίνδυνες βόλτες με την έγκριση όλων των ανθρώπων που πρυτανεύουν την ελεύθερη κυκλοφορία των ιδεών. Την προ – προηγούμενη φορά αισθάνθηκαν απρόσκλητα γιατί ήταν κατειλημμένο και δεν μπόρεσαν να μπουν και την προηγούμενη φορά ανεπιθύμητα γιατί γίνονταν φοιτητικές εκλογές! Τη μία φορά που τα καταφέραμε φέτος κάναμε τα γενέθλια της Αννούλας από το βιβλίο της Ζωρζ Σαρή «Τα γενέθλια» (Πατάκης, 2012) που δεν τα έκανε λόγω της δικτατορίας!

Επιστρέψαμε στο σχολείο με τη σκιά του συμβάντος. Όλα είναι δύσκολα για την ορατότητα των παιδιών. Η σχέση μας με την πόλη κλονίστηκε και τα παιδιά θύμωσαν. Τα δικαιώματα των παιδιών στον χώρο στένεψαν. Όμως ο κροκόδειλος θα είναι πάντα αυτό που μας ενώνει με την γειτονιά! Θα γίνει κι αυτός η μία μας πόρτα του σχολείου, το σύμβολο της κοινότητας – αν το αποφασίσουν τα παιδιά στη συνέλευσή τους! Και η αρχιτεκτονική που συνεργαζόμαστε χρόνια τώρα να μας πει ότι με την βιβλιοθήκη που θα κάνουμε πάνω στην πόρτα ότι γινόμαστε πάλι το σχολείο της κοινότητας. Κι εμείς όλο χαρά να πεταχτούμε στο δρόμο άλλη μια φορά! Το κάναμε με το Πολυτεχνείο και τα δικαιώματα των παιδιών πάλι! Και με την καινούρια χρονιά, το 2019, θα ετοιμαστούμε για τις γάτο – διαδρομές μας! Είναι τόσοι πολλοί οι λογοτεχνικοί μας γάτοι, μα κι αυτοί που θα συναντήσουμε στ’ αλήθεια από κοντά! Και στο σχολείο μας θα έχουμε τον Θανάση Σκρουμπέλο με το βιβλίο του, «Ο Γάτος μου ο κλόουν ο Μαλόουν» (Τόπος 2018). Γάτες παντού για τις αλκυονίδες μέρες! Καλή χρονιά!

Τα παιδιά – πουλιά των Εξαρχείων αναζητούν την Ευρώπη

Από την πρώτη φωλιά στον πλάτανο του 35ου Δημοτικού Σχολείου με τις καρακάξες έχουν περάσει περίπου δέκα χρόνια. Τότε ο Γιάννης που τις εντοπίζει, μαζί με την δασκάλα του, μας έδωσε ένα κείμενο για την εφημερίδα μας, «Οι φιλίες των παιδιών» (τχ. 2, 2009). Όταν πια οι καρακάξες μετακομίζουν από το φυλλοβόλο και υδρόφιλο δέντρο στο αειθαλές κυπαρίσσι είμαστε έτοιμοι με τα παιδιά να δουλέψουμε εκτεταμένα και να εκδώσουμε το βιβλίο «Τα παιδιά – πουλιά των Εξαρχείων» (Αθήνα 2013).

Το βιβλίο γίνεται από τα ίδια τα παιδιά με τις τεχνικές Freinet (τυπογραφείο, αλληλογραφία, πλάνα εργασίας, βιβλιοθήκη, διαδρομές στην κοινότητα, αρχιτεκτονική, κήπος, υπαίθρια διδασκαλία). Η μεθοδολογία μας στηρίχθηκε στην ιδέα να κάνουμε μια μεγάλη προεργασία (ήχοι πουλιών, συνέλευση των πουλιών, ποίηση με πουλιά, παραγωγή ιστοριών, ταξίδια των πουλιών με χάρτες) πριν υποδεχθούμε στο σχολείο τη συγγραφέα των Εξαρχείων Λενέτα Στράνη, με το βιβλίο της «Το ξενοπούλι κι ο συνορίτης ποταμός» (2012). Τα παιδιά δίνουν ραπόρτο στη συγγραφέα από τις εξόδους μας στην κοινότητα, ως παιδιά – πουλιά και η συγγραφέας μετατρέπει ένα πολυφωνικό κείμενο των παιδιών σε μονοφωνικό, διατηρώντας την πιστότητα και την αλήθεια των παιδιών από τις διαδρομές στην πόλη.  

Από τότε τα πουλιά μπήκαν στη ζωή του σχολείου. Το να δημιουργείς όρους να μπει η ζωή στο σχολείο είναι το κύριο αίτημα της παιδαγωγικής Freinet και συνάδει με την «Μελέτη Περιβάλλοντος» που έχουμε στο πρόγραμμα της δημόσιας εκπαίδευσης. Η ελληνική ιστορία της παιδικής λογοτεχνίας βρίθει από πουλιά και η πρώτη λογοτεχνία για τα παιδιά είναι ποιήματα από τον κόσμο των πουλιών με όλες τις μεταμορφώσεις τους (κόκορας, αηδόνι, παπαγάλος, πέρδικα, σπουργίτης, χελιδόνι, αετόπουλα, γερακίνες, κότες, κούκος, κουκουβάγια, γκιώνης, δρυοκολάπτης, καρδερίνα, κότσυφας, περιστέρι, καρακάξα, κα.). Όμως τα τελευταία ο κόσμος των πουλιών όπως κι όλο το θέμα της φύσης τείνει να αντικατασταθεί από πολιτισμικές ισοδυναμίες και αναπληρώσεις από τον κόσμο της τέχνης.

Έτσι τα πουλιά εμφανίζονται στην σχολική μας εφημερίδα «Οι φιλίες των παιδιών» (τχ.6, 2013), στο (λογοκριμένο) αναγνωστικό «Οι φιλίες των παιδιών» (2014), στην «Παιδική Ελευθερία» (2017) και στην τελευταία μας έκδοση «Τ’ αετόπουλα» (2018). Τον Ιούνιο του 2018 επίσης με την αρχιτεκτονική πρωτοβουλία «Ταράτσες» στα Εξάρχεια τα παιδιά είχαν τη δυνατότητα να συνεργαστούν  με τους διοργανωτές και να έχουμε τη δική μας ταράτσα με ήχους των πουλιών, ποιήματα, ήχους από τον μουσικό μας τον Γιώργο και κίνηση και ομάδες από την εμψυχώτριά μας τη Βάσια.

Κι ερχόμαστε στον Οκτώβριο. Η β’ τάξη επιλέγεται για να συμμετέχει σ’ ένα φιλμ, με τη στήριξη της δημόσιας ελβετικής τηλεόρασης, με τίτλο «Αναζητώντας της Ευρώπη». Τα πουλιά και οι χάρτες θα είναι μια από τις ιδέες αυτής της αναζήτησης. Κι όπως γράφει η Φανή, βοηθός του σκηνοθέτη Vadim, «πρόκειται για μια σπονδυλωτή ταινία – έρευνα στην ευρωπαϊκή ήπειρο, κατά την οποία ο σκηνοθέτης ταξιδεύει σε τόπους με μεγάλη ιστορική σημασία και διερευνά πώς το παρελθόν διαμόρφωσε και διαμορφώνει την ευρωπαϊκή συνείδηση. Γι’ αυτό το σκοπό, επισκέπτεται διάφορα σημεία της Ευρώπης από το Βορρά ως το Νότο (Νορβηγία, Βέλγιο, Πολωνία, Βοσνία κλπ.) και καταγράφει ιστορίες ανθρώπων που εργάζονται για να μεταμορφώσουν την κοινή (συχνά επώδυνη) ευρωπαϊκή ιστορία σε ειρηνική συνύπαρξη, παρούσα και μέλλουσα. Στη χώρα μας θα επισκεφθεί τις ανασκαφές του Ακρωτηρίου της Σαντορίνης και θα αφουγκραστεί μια πόλη του κυκλαδο-μινωικού πολιτισμού, του πρώτου πολιτισμού υψηλών προδιαγραφών και αξιών ζωής. Θα περιηγηθεί στον χώρο της Αρχαίας Αγοράς και της Ακρόπολης, εκεί όπου για πρώτη φορά στην Ιστορία, πολίτες συμμετείχαν στα κοινά και επινόησαν τη δημοκρατία. Θα κάνει μνεία στο μύθο της αρπαγής της Ευρώπης, μέσα από μουσειακά εκθέματα, αλλά και μέσα από τις θεατρικές πρόβες σχολικής τάξης της Ελβετίας, όπου τα παιδιά «ανεβάζουν» ένα έργο με θέμα το μύθο της Ευρώπης και του Δία. Ενδιαφέρεται πολύ να ανακαλύψει με ποιους τρόπους τα σημερινά παιδιά και οι αυριανοί Ευρωπαίοι πολίτες, εξοικειώνονται με την έννοια της Ευρώπης ως γεωγραφικής ηπείρου, αλλά και με την ιδέα του τι είναι «Ευρώπη». Θα ήθελε να κινηματογραφήσει μια σχολική ομάδα μικρών παιδιών στην Ελλάδα, κατά τη διάρκεια μαθήματος ή δράσης που σχετίζεται με την γεωγραφία και την Ευρώπη, ώστε να έρθει σε επαφή με την αυθεντική έκφραση και τη φαντασία των παιδιών καθώς ανακαλύπτουν αυτές τις έννοιες».

Αυτό που κάναμε ήταν να ξεκινήσουμε από την υπαίθρια τάξη και τα παιδιά ν’ αρχίσουν να κάνουν τους ήχους των πουλιών και ν’ ανοίγουν τα φτερά τους. Τι έκφραση κι αυτή που κινδυνεύομε να τη χάσουμε! Η δασκάλα τη μουσικής, η Ασημίνα, έδινε το ρυθμό. Το εργαστήριο με τα στένσιλ το ετοίμασε ο δάσκαλος των εικαστικών, ο Μιχάλης κι όλο τον συντονισμό τον είχε η δασκάλα της τάξης υποδοχής, η Σοφία. Και μετά τα παιδιά στην άλλη τάξη τα περίμεναν οι χάρτες και ο Καραγκιόζης. Η τάξη είναι διαιρεμένη σε τέσσερα μέρη: τυπογραφείο, χάρτες, βιβλιοθήκη, μπερντές, τραπεζαρίες! Στους χάρτες με φακούς στο σκοτάδι έκαναν φακό – ιστορίες που αφορούσαν τα ταξίδια των πουλιών. Και στον μπερντέ τα παιδιά έκαναν την Ευρώπη χελιδόνι που γύρευε να επιστρέψει στην Αφρική και την Ασία και ρωτούσε πως θα μπορούσε να βρει τον δρόμο του! Και από το άγχος ξεχάσαμε τη χορωδία τους, μ’ όλους τους ήχους να γίνονται διάλογοι συμφωνίας και διαφωνίας! Και για να θυμηθούμε την Κατερίνα, την κοινότητα και τη γειτονιά των Εξαρχείων, «Οι φίλοι μου είναι μαύρα πουλιά/ οι φίλες μου είναι σύρματα τεντωμένα». Αλλά και ο κοκκινολαίμης στο Λόφο του Στρέφη που πήγαινε στο παράθυρο της Λενέτας κι έγραψε αυτό το μοναδικό βιβλίο στην Ελλάδα της κρίσης, της ξενοφοβίας και του ρατσισμού.


Χαράλαμπος Μπαλτάς